Trách nhiệm của học sinh trong phòng chống ma túy là gì?

1. Tầm quan trọng của việc học sinh tham gia phòng chống ma túy trong môi trường học đường

Phòng, chống ma túy trong trường học không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, gia đình hay cơ quan chức năng mà còn cần sự tham gia chủ động của chính học sinh. Học sinh vừa là đối tượng cần được bảo vệ trước nguy cơ ma túy xâm nhập học đường, vừa có thể góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh.

1.1. Học sinh là nhóm cần được chủ động bảo vệ trước nguy cơ ma túy

Ở lứa tuổi học sinh, nhận thức và kỹ năng xã hội vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Tâm lý tò mò, muốn trải nghiệm điều mới, muốn khẳng định bản thân hoặc chịu ảnh hưởng từ bạn bè có thể khiến một số học sinh dễ bị tiếp cận, lôi kéo.

Nguy cơ hiện nay còn trở nên khó nhận biết hơn khi các chất bị cấm có thể xuất hiện dưới những hình thức ngụy trang khác nhau. Vì vậy, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh cho học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Mục tiêu của giáo dục phòng, chống ma túy không phải làm học sinh hoang mang mà giúp các em nhận biết nguy cơ, biết cách từ chối và tìm kiếm sự hỗ trợ của người lớn khi gặp tình huống bất thường.

1.2. Phòng chống ma túy giúp bảo vệ sức khỏe và tương lai của học sinh

Ma túy có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, tâm lý, khả năng học tập và đời sống xã hội.

Đối với học sinh, những hậu quả này còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình học tập, các mối quan hệ gia đình, bạn bè và định hướng tương lai.

Bởi vậy, nguyên tắc quan trọng nhất học sinh cần ghi nhớ là không thử, không sử dụng và không tham gia bất kỳ hoạt động trái pháp luật nào liên quan đến ma túy.

1.3. Học sinh góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn

Mỗi học sinh đều là một thành viên của tập thể lớp và nhà trường. Khi học sinh có kiến thức pháp luật, biết tự bảo vệ và kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ khi phát hiện dấu hiệu đáng ngờ, khả năng phòng ngừa nguy cơ trong trường học cũng được tăng cường.

Trách nhiệm này không đồng nghĩa với việc học sinh phải tự mình phát hiện, theo dõi hoặc xử lý người có hành vi vi phạm. Nhiệm vụ phù hợp với lứa tuổi là bảo vệ bản thân, cung cấp thông tin cho người có trách nhiệm và hợp tác khi được yêu cầu.

1.4. Phòng chống ma túy phải đi cùng thái độ nhân văn

Một môi trường học đường an toàn không chỉ cần ngăn ngừa hành vi vi phạm mà còn cần hạn chế sự kỳ thị.

Nếu một học sinh từng gặp vấn đề liên quan đến ma túy và đang được hỗ trợ, điều trị hoặc hòa nhập trở lại, bạn bè không nên chế giễu, cô lập hay phát tán thông tin cá nhân.

Sự hỗ trợ phù hợp từ gia đình, nhà trường và những người xung quanh có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình giúp học sinh khắc phục sai lầm và tiếp tục học tập.

2. Căn cứ pháp lý về trách nhiệm của học sinh trong phòng chống ma túy tại Việt Nam

Trách nhiệm của học sinh đối với công tác phòng, chống ma túy được tài liệu xác định dựa trên nhiều nhóm văn bản, trong đó có Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, Bộ luật Hình sự, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Điều lệ trường học và các chương trình phòng ngừa ma túy trong thanh thiếu niên.

2.1. Luật Phòng, chống ma túy năm 2021

Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với ma túy.

Theo nội dung được dẫn tại Điều 6, cá nhân có trách nhiệm chấp hành pháp luật về phòng, chống ma túy; phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và cung cấp kịp thời thông tin liên quan đến tệ nạn, tội phạm ma túy cho cơ quan có thẩm quyền.

Học sinh với tư cách cá nhân cũng thuộc phạm vi thực hiện những trách nhiệm chung này.

Điều 8 được tài liệu viện dẫn khi đề cập trách nhiệm của cơ sở giáo dục trong giáo dục, tuyên truyền, quản lý và phối hợp thực hiện hoạt động phòng, chống ma túy đối với người học.

2.2. Bộ luật Hình sự

Học sinh chưa thành niên không có nghĩa là mọi hành vi liên quan đến ma túy đều được miễn trách nhiệm hình sự.

Theo nội dung tài liệu, trách nhiệm hình sự được xác định căn cứ vào độ tuổi, hành vi cụ thể, tính chất và mức độ của tội phạm.

Tài liệu dẫn Điều 12 và các Điều 248, 249, 250, 251, 252 Bộ luật Hình sự khi đề cập đến những hành vi như sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt trái phép chất ma túy.

Vì vậy, học sinh tuyệt đối không nên nghĩ rằng "chưa đủ 18 tuổi thì làm gì cũng không bị xử lý".

2.3. Quy định về xử lý vi phạm hành chính

Tài liệu cũng dẫn Nghị định số 144/2021/NĐ-CP và các nguyên tắc xử lý người chưa thành niên của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Việc áp dụng hình thức và mức xử lý đối với người chưa thành niên phụ thuộc vào độ tuổi và hành vi cụ thể.

Điều quan trọng đối với học sinh không phải là ghi nhớ toàn bộ mức phạt mà cần hiểu rằng sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và có thể kéo theo những hậu quả pháp lý.

2.4. Quy định trong môi trường trường học

Tài liệu viện dẫn Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT khi đề cập những hành vi học sinh không được làm trong trường học, trong đó có các hành vi liên quan đến chất gây nghiện và chất kích thích.

Như vậy, một hành vi liên quan đến ma túy có thể đồng thời đặt ra vấn đề về nội quy, kỷ luật học đường và trách nhiệm pháp lý tùy tính chất, mức độ của hành vi.

2.5. Các chương trình phòng, chống ma túy đối với thanh thiếu niên

Bên cạnh những văn bản trên, tài liệu còn đề cập Quyết định số 140/QĐ-TTg ngày 02/02/2024 về Chương trình phòng, chống ma túy trong thanh, thiếu niên đến năm 2030 và Chương trình phối hợp số 03/CTrPH-BCA-BGDĐT.

Những chương trình này cho thấy công tác phòng ngừa ma túy học đường không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan mà cần sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, lực lượng chức năng và chính học sinh.

3. Những nhiệm vụ cụ thể học sinh cần thực hiện để phòng chống ma túy

Trách nhiệm phòng, chống ma túy sẽ có ý nghĩa hơn khi được chuyển thành những hành động cụ thể, phù hợp với lứa tuổi học sinh.

3.1. Chủ động tìm hiểu kiến thức về phòng chống ma túy

Học sinh nên nghiêm túc tham gia các tiết học, chuyên đề, hoạt động ngoại khóa và chương trình tuyên truyền do nhà trường tổ chức.

Mục đích là giúp học sinh hiểu được:

• Tác hại của ma túy đối với sức khỏe và cuộc sống.
• Những hành vi liên quan đến ma túy bị pháp luật nghiêm cấm.
• Các nguy cơ có thể gặp trong đời sống và trên không gian mạng.
• Kỹ năng từ chối khi bị rủ rê.
• Người cần liên hệ khi gặp tình huống bất thường.

Kiến thức chính xác là một trong những biện pháp quan trọng giúp học sinh tránh tâm lý tò mò hoặc những quan niệm sai lệch.

3.2. Chấp hành pháp luật và nội quy nhà trường

Học sinh cần tuân thủ các quy định của pháp luật và nhà trường, không mang những vật phẩm bị cấm hoặc đồ vật không rõ nguồn gốc vào trường.

Khi có hoạt động phòng ngừa, kiểm tra hoặc hỗ trợ được thực hiện đúng thẩm quyền, học sinh cần hợp tác theo hướng dẫn của nhà trường, gia đình và người có chuyên môn.

3.3. Rèn luyện kỹ năng từ chối

Khi được mời sử dụng một chất hoặc sản phẩm không rõ thành phần, học sinh cần biết từ chối và rời khỏi tình huống không an toàn.

Không vì tò mò, muốn thể hiện bản thân hoặc sợ bị bạn bè chê cười mà thử một chất mình không biết rõ.

Đặc biệt, học sinh không nên nhận giữ hoặc vận chuyển đồ vật, gói hàng đáng ngờ cho người khác.

3.4. Thận trọng khi giao tiếp trên mạng

Không gian mạng có thể được lợi dụng để tiếp cận và lôi kéo người trẻ.

Học sinh cần thận trọng trước người lạ đề nghị nhận hàng, giao đồ, giữ đồ hoặc tham gia những hội nhóm có hoạt động đáng ngờ.

Nếu cảm thấy một yêu cầu bất thường hoặc có nguy cơ liên quan đến hành vi trái pháp luật, học sinh nên từ chối và trao đổi với cha mẹ, giáo viên hoặc một người lớn đáng tin cậy.

3.5. Kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ

Nếu phát hiện dấu hiệu nghi vấn liên quan đến ma túy trong trường, học sinh không nên tự giải quyết.

Có thể báo cho giáo viên chủ nhiệm, Ban Giám hiệu, Tổng phụ trách Đội hoặc người có trách nhiệm phù hợp trong trường để được hỗ trợ.

Trong tình huống có nguy cơ trực tiếp đối với an toàn của bản thân hoặc người khác, cần ưu tiên rời khỏi khu vực nguy hiểm và tìm người lớn hỗ trợ.

3.6. Không kỳ thị bạn học

Nếu một bạn học từng mắc sai lầm hoặc đang được hỗ trợ vì vấn đề liên quan đến ma túy, học sinh không nên chế giễu, xa lánh hoặc phát tán thông tin cá nhân của bạn.

Phòng chống ma túy không chỉ là ngăn chặn hành vi nguy hiểm mà còn bao gồm việc xây dựng môi trường giúp người gặp vấn đề có cơ hội được hỗ trợ và hòa nhập.

4. Những hành vi tuyệt đối học sinh không được làm liên quan đến ma túy

Học sinh cần nhận thức rõ rằng sự tò mò, lời rủ rê của bạn bè hay việc được trả tiền công đều không phải lý do để tham gia hành vi trái pháp luật.

4.1. Không sử dụng trái phép chất ma túy

Học sinh tuyệt đối không thử hoặc sử dụng ma túy dưới bất kỳ lý do nào.

Không nên tin vào những lời rủ rê như "thử một lần không sao", "chỉ để vui" hoặc những lời quảng cáo làm giảm nhẹ nguy cơ của chất bị cấm.

4.2. Không cất giữ chất nghi là ma túy

Không nhận giữ hộ những gói hàng hoặc vật phẩm đáng ngờ cho người khác.

Nếu vô tình phát hiện một vật nghi liên quan đến ma túy, học sinh không nên tự cầm, giấu hoặc mang vật đó đi nơi khác mà cần báo cho người lớn có trách nhiệm.

4.3. Không vận chuyển hộ hàng hóa đáng ngờ

Học sinh cần đặc biệt cảnh giác với những lời đề nghị như "cầm hộ", "giao hộ", "chuyển giúp" một gói hàng lạ, nhất là khi người nhờ không cho biết rõ bên trong là gì hoặc trả tiền bất thường.

Hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng khi đủ các điều kiện luật định.

4.4. Không tham gia mua bán hoặc làm trung gian

Học sinh tuyệt đối không bán, mua hộ, nhận tiền hộ, giao hàng hộ hoặc làm trung gian cho hoạt động mua bán ma túy.

Việc chỉ đóng vai trò trung gian không có nghĩa là hành vi đó không bị xem xét trách nhiệm.

4.5. Không rủ rê người khác sử dụng

Không được xúi giục, lôi kéo hoặc tạo điều kiện cho bạn bè sử dụng ma túy.

Đây không phải trò đùa hay hành động thể hiện sự "sành điệu", mà có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, tương lai của người khác và kéo theo trách nhiệm pháp lý.

4.6. Không che giấu hành vi phạm tội

Học sinh không nên vì tình bạn, sợ bị trách móc hoặc nể nang mà giúp người khác che giấu vật liên quan, xóa dấu vết hoặc cung cấp thông tin sai sự thật.

Khi phát hiện sự việc nghiêm trọng, cách xử lý phù hợp là tìm một người lớn có trách nhiệm để báo tin.

4.7. Không tự mình điều tra

Học sinh không có trách nhiệm đóng giả người mua, theo dõi người bị nghi ngờ, tiếp cận người có hành vi nguy hiểm hoặc tự thu giữ vật nghi là ma túy.

Những hoạt động xác minh, thu giữ và xử lý thuộc trách nhiệm của người có thẩm quyền.

5. Quy trình xử lý và trách nhiệm báo cáo khi phát hiện ma túy trong nhà trường

Khi phát hiện đồ vật hoặc tình huống nghi liên quan đến ma túy, nguyên tắc quan trọng nhất đối với học sinh là bảo đảm an toàn cho bản thân và nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ của người lớn.

5.1. Bước 1: Giữ khoảng cách và bảo đảm an toàn

Nếu nhìn thấy một vật lạ nghi có liên quan đến ma túy, học sinh không nên chạm, mở, ngửi, nếm thử hoặc tự thu nhặt.

Không cho vật đó vào cặp và không mang sang nơi khác để "đưa cho giáo viên".

Thay vào đó, hãy rời khỏi khoảng cách có nguy cơ và tìm ngay giáo viên hoặc người lớn có trách nhiệm.

Nếu có người đang trong trạng thái bất thường, mất kiểm soát hoặc có nguy cơ gây nguy hiểm, học sinh không nên tự tiếp cận hoặc cố khống chế người đó.

5.2. Bước 2: Không làm xáo trộn sự việc

Không tụ tập đông người xung quanh khu vực phát hiện vật lạ.

Học sinh cũng không nên chụp ảnh để đăng mạng xã hội, phát trực tiếp hoặc lan truyền thông tin chưa được xác minh.

Việc này vừa có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người liên quan vừa làm tình hình trở nên phức tạp hơn.

5.3. Bước 3: Báo ngay cho người có trách nhiệm

Trong trường học, học sinh nên ưu tiên báo trực tiếp cho:

• Giáo viên đang có mặt gần nhất.
• Giáo viên chủ nhiệm.
• Ban Giám hiệu.
• Tổng phụ trách Đội hoặc cán bộ phụ trách phù hợp của nhà trường.

Nếu sự việc xảy ra bên ngoài trường hoặc có nguy cơ tức thời đối với an toàn, cần tìm người lớn đáng tin cậy và liên hệ cơ quan chức năng phù hợp.

Học sinh không cần tự xác định vật đó có chắc chắn là ma túy hay không. Việc xác minh thuộc trách nhiệm của người có chuyên môn và cơ quan có thẩm quyền.

5.4. Bước 4: Cung cấp thông tin trung thực

Khi được giáo viên hoặc cơ quan chức năng hỏi, học sinh nên trình bày đúng những gì mình trực tiếp nhìn thấy hoặc biết được.

Cần phân biệt rõ thông tin mình chứng kiến với điều nghe người khác kể hoặc suy đoán.

Không thêm thắt câu chuyện, không đổ lỗi cho người khác khi chưa có căn cứ và không phát tán thông tin về vụ việc.

5.5. Bước 5: Để người có thẩm quyền tiếp tục xử lý

Sau khi báo tin, học sinh không nên quay lại theo dõi, tìm hiểu danh tính người liên quan hoặc tự thu thập thêm "bằng chứng".

Nhà trường và cơ quan chức năng sẽ thực hiện những bước tiếp theo theo thẩm quyền.

Có thể ghi nhớ nguyên tắc xử lý ngắn gọn: giữ an toàn, không chạm vào vật lạ, báo người lớn, cung cấp thông tin trung thực và không tự điều tra.

6. Câu hỏi thường gặp về trách nhiệm của học sinh trong công tác phòng chống ma túy

Câu hỏi 1: Phòng chống ma túy có phải chỉ là trách nhiệm của công an và nhà trường không?

Không. Học sinh cũng có trách nhiệm chấp hành pháp luật, bảo vệ bản thân và cung cấp thông tin phù hợp cho người có trách nhiệm khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Tuy nhiên, học sinh không có nhiệm vụ tự điều tra hoặc xử lý người vi phạm.

Câu hỏi 2: Học sinh có cần biết hình dạng của tất cả các loại ma túy không?

Không cần tự biến mình thành người nhận diện chuyên môn. Điều quan trọng là hiểu nguy cơ, không sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc và tìm người lớn hỗ trợ khi gặp vật hoặc tình huống đáng ngờ.

Câu hỏi 3: Nếu bạn rủ "thử một lần" thì nên làm gì?

Cần từ chối và rời khỏi tình huống đó. Nếu tiếp tục bị ép buộc hoặc đe dọa, học sinh nên báo với cha mẹ, giáo viên hoặc một người lớn đáng tin cậy.

Câu hỏi 4: Nếu người quen nhờ cầm hộ một gói hàng không rõ bên trong có gì thì sao?

Cách an toàn là không nhận. Tài liệu đặc biệt cảnh báo nguy cơ từ việc "cầm hộ" hoặc "vận chuyển giúp" những gói hàng đáng ngờ.

Câu hỏi 5: Nếu vô tình phát hiện một gói đồ nghi là ma túy trong lớp thì có nên cầm lên mang đến phòng giáo viên không?

Không nên tự chạm hoặc mang vật đó đi. Hãy giữ khoảng cách và báo ngay cho giáo viên hoặc người có trách nhiệm để họ xử lý.

Câu hỏi 6: Có nên quay video vật nghi là ma túy rồi đăng lên nhóm lớp để cảnh báo không?

Không. Học sinh nên báo trực tiếp cho giáo viên hoặc người có trách nhiệm thay vì đăng tải lên mạng xã hội.

Câu hỏi 7: Nếu phát hiện bạn có biểu hiện bất thường thì có thể khẳng định bạn ấy sử dụng ma túy không?

Không. Những biểu hiện bất thường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Học sinh không nên tự kết luận, gán nhãn hoặc lan truyền tin đồn mà nên tìm giáo viên hoặc người lớn hỗ trợ.

Câu hỏi 8: Học sinh dưới 18 tuổi có được miễn trách nhiệm khi vi phạm pháp luật về ma túy không?

Không thể hiểu như vậy. Theo nội dung tài liệu, việc xem xét trách nhiệm phụ thuộc vào độ tuổi, hành vi và tính chất, mức độ của vụ việc. Người chưa thành niên vẫn có thể phải chịu những trách nhiệm pháp lý tương ứng khi đủ điều kiện luật định.

Câu hỏi 9: Học sinh dưới 16 tuổi "cầm hộ" gói đồ có ma túy có đương nhiên bị xử lý hình sự không?

Không thể kết luận chỉ từ việc trong gói hàng có ma túy. Tài liệu nhấn mạnh việc xem xét trách nhiệm còn phụ thuộc vào độ tuổi, tính chất hành vi và yếu tố lỗi, trong đó có vấn đề người thực hiện có biết về chất chứa bên trong hay không.

Khi gặp tình huống thực tế, học sinh cần báo ngay cho cha mẹ hoặc người đại diện và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền thay vì tự suy đoán trách nhiệm pháp lý của mình.

Câu hỏi 10: Học sinh có được tự mình theo dõi người nghi bán ma túy quanh trường không?

Không nên. Việc tự theo dõi hoặc tiếp cận người bị nghi ngờ có thể đặt học sinh vào tình huống nguy hiểm. Học sinh chỉ nên cung cấp những thông tin mình đã biết cho giáo viên, gia đình hoặc cơ quan có trách nhiệm.

Câu hỏi 11: Có nên kỳ thị một bạn từng sử dụng ma túy không?

Không. Phòng chống ma túy cần đi cùng giáo dục và hỗ trợ. Việc chế giễu, cô lập hoặc phát tán thông tin cá nhân có thể khiến người đang cần giúp đỡ càng khó hòa nhập.

Câu hỏi 12: Nếu biết bạn đang gặp vấn đề liên quan đến ma túy nhưng bạn yêu cầu giữ bí mật thì phải làm sao?

Với vấn đề có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn hoặc liên quan đến hành vi trái pháp luật, học sinh không nên tự mình gánh trách nhiệm giữ bí mật. Cần tìm giáo viên, cha mẹ hoặc một người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ.

Câu hỏi 13: Nếu phát hiện sự việc nhưng sợ bị trả đũa thì phải làm sao?

Không nên tự đối đầu với người bị nghi ngờ. Học sinh cần tìm người lớn có trách nhiệm và trình bày cả lo ngại về sự an toàn của mình để việc tiếp nhận thông tin được thực hiện thận trọng.

Câu hỏi 14: Học sinh cần làm gì để tự bảo vệ mình trên mạng?

Không nhận giao hoặc giữ hàng cho người lạ, không tham gia các nhóm có hoạt động đáng ngờ, không cung cấp thông tin cá nhân tùy tiện và nên trao đổi với người lớn khi nhận được những lời đề nghị bất thường.

Câu hỏi 15: Nguyên tắc quan trọng nhất khi học sinh phát hiện dấu hiệu liên quan đến ma túy là gì?

Ưu tiên an toàn. Học sinh không tự chạm vào vật đáng ngờ, không thử, không giữ hộ, không tự điều tra và không đối đầu với người bị nghi ngờ. Hãy báo cho giáo viên, cha mẹ hoặc người có trách nhiệm để sự việc được xử lý đúng cách.

Như vậy, trách nhiệm của học sinh trong phòng, chống ma túy không nằm ở việc trở thành người "điều tra" các hành vi vi phạm. Điều quan trọng hơn là có kiến thức đúng, biết tự bảo vệ, kiên quyết từ chối ma túy, không tham gia bất kỳ hoạt động trái pháp luật nào, kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ và cùng xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm:

• Kể lại một hoạt động xã hội: cuộc thi tuyên truyền phòng chống ma túy
• Đáp án Cuộc thi Tìm hiểu Luật phòng chống ma túy
• Luật phòng, chống ma túy là gì? Tìm hiểu về luật phòng chống ma túy