Mục lục bài viết

Điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính và các thiết bị kết nối Internet đang ngày càng trở nên quen thuộc với trẻ em. Chỉ với một thiết bị nhỏ, các em có thể học ngoại ngữ, tìm kiếm kiến thức, xem bài giảng, trò chuyện với bạn bè hoặc khám phá thế giới. Công nghệ vì thế mở ra nhiều cơ hội mà những thế hệ trước chưa từng có.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích ấy là không ít vấn đề đáng lo ngại. Việc dành quá nhiều thời gian trước màn hình có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập và các mối quan hệ ngoài đời thực. Không gian mạng cũng chứa đựng những nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, lừa đảo và xâm phạm thông tin cá nhân.

Vì vậy, vấn đề quan trọng không phải là trẻ em có nên sử dụng thiết bị công nghệ hay không, mà là sử dụng như thế nào để công nghệ thực sự phục vụ sự phát triển của trẻ.

 

1. Thực trạng trẻ em và việc sử dụng các thiết bị công nghệ hiện nay

1.1. Thiết bị công nghệ đã trở thành một phần trong cuộc sống của trẻ em

Cùng với sự phát triển của Internet và quá trình chuyển đổi số, điện thoại thông minh, máy tính bảng, máy tính cá nhân và tivi thông minh ngày càng hiện diện thường xuyên trong môi trường sống của trẻ.

Nếu trước đây các thiết bị này chủ yếu được sử dụng để giải trí hoặc liên lạc thì hiện nay chức năng đã mở rộng đáng kể. Trẻ có thể dùng công nghệ để học trực tuyến, tra cứu tài liệu, làm bài tập, tham gia lớp học, sáng tạo nội dung, kết nối với bạn bè và giải trí.

Đặc biệt, sau giai đoạn học trực tuyến, thiết bị số càng trở nên quen thuộc với học sinh. Việc tiếp xúc với Internet không còn chỉ diễn ra ở nhà mà còn xuất hiện trong môi trường học đường.

 

1.2. Tỷ lệ trẻ em sử dụng Internet ở mức cao

Một điểm đáng chú ý trong thực trạng hiện nay là trẻ tiếp xúc với môi trường số từ khá sớm và với tần suất cao.

Theo số liệu được tổng hợp trong nội dung nghiên cứu, khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12 đến 17 tuổi sử dụng Internet thường xuyên; tỷ lệ ở nhóm 14–15 tuổi lên tới 93%. Bên cạnh đó, 87% trẻ trong nhóm khảo sát truy cập không gian số ít nhất một lần mỗi ngày và 74% học sinh trung học cho biết có sử dụng Internet tại trường.

Những con số này cho thấy Internet đã trở thành một phần rất gần gũi trong đời sống của nhiều trẻ em.

Điều này tự nó không phải là tiêu cực. Vấn đề nằm ở mục đích, thời lượng và cách trẻ sử dụng công nghệ.

Một học sinh dành một giờ trên máy tính để tìm hiểu kiến thức có sự khác biệt rất lớn với việc dành cùng khoảng thời gian ấy để lướt nội dung giải trí không có điểm dừng.

 

1.3. Thời gian sử dụng thiết bị có xu hướng kéo dài

Bên cạnh tỷ lệ tiếp cận cao, thời lượng sử dụng cũng là vấn đề cần quan tâm.

Nội dung nghiên cứu ghi nhận thời gian tiếp xúc màn hình ngoài mục đích học tập chính khóa ở một bộ phận thanh thiếu niên có thể ở mức 5–7 giờ mỗi ngày. Đồng thời, thực tế điều trị cũng ghi nhận những trường hợp sử dụng trò chơi trực tuyến kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sức khỏe.

Thời lượng sử dụng kéo dài có thể xuất phát từ nhiều hoạt động khác nhau như xem video ngắn, sử dụng mạng xã hội, chơi trò chơi trực tuyến hoặc liên tục kiểm tra thông báo.

Đáng lo ngại hơn là khi việc sử dụng thiết bị bắt đầu lấn át những hoạt động cần thiết khác: ngủ, học tập, vận động, đọc sách, trò chuyện với gia đình và giao tiếp trực tiếp với bạn bè.

 

1.4. Không gian mạng đem lại cơ hội nhưng cũng xuất hiện nhiều rủi ro

Trẻ em không chỉ là người tiếp nhận nội dung trên Internet mà ngày càng trở thành những người tham gia tích cực vào môi trường số.

Các em có thể đăng ảnh, bình luận, trò chuyện, chia sẻ video, chơi trò chơi trực tuyến hoặc tham gia những cộng đồng có cùng sở thích.

Điều đó mở rộng không gian giao tiếp nhưng đồng thời khiến trẻ phải đối diện với các nguy cơ như lừa đảo, mã độc, đánh cắp thông tin, bắt nạt trực tuyến hoặc bị người xấu tiếp cận.

Nội dung nghiên cứu cũng đề cập nguy cơ trẻ bị lộ dữ liệu cá nhân, bị lừa đảo hoặc gặp những hình thức xâm hại trên môi trường mạng.

Như vậy, thực trạng sử dụng thiết bị công nghệ ở trẻ em hiện nay có hai mặt rất rõ ràng. Công nghệ đã trở thành một phần của đời sống hiện đại và đem lại nhiều cơ hội, nhưng mức độ phụ thuộc ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu phải trang bị cho trẻ khả năng tự kiểm soát và kỹ năng an toàn số.

 

2. Lợi ích và tác hại của thiết bị công nghệ đối với sự phát triển của trẻ

Không nên nhìn nhận công nghệ theo hướng hoàn toàn tốt hoặc hoàn toàn xấu. Bản thân thiết bị chỉ là công cụ. Tác động của nó phụ thuộc nhiều vào nội dung trẻ tiếp cận, thời gian sử dụng và cách gia đình, nhà trường định hướng cho trẻ.

 

2.1. Lợi ích của thiết bị công nghệ đối với trẻ em

Mở rộng cơ hội học tập

Lợi ích dễ nhận thấy nhất của công nghệ là khả năng đưa một kho kiến thức rất lớn đến gần người học.

Một học sinh có thể sử dụng máy tính để xem mô phỏng thí nghiệm khoa học, luyện nghe ngoại ngữ, tìm hiểu về các quốc gia, đọc sách điện tử hoặc tham gia một khóa học trực tuyến.

Kiến thức vì thế không còn bị giới hạn trong sách giáo khoa hay lớp học.

Nếu biết lựa chọn nguồn thông tin phù hợp, trẻ có thể hình thành khả năng tự học và chủ động khám phá những vấn đề mình quan tâm.

Phát triển kỹ năng số

Trẻ em hôm nay sẽ trưởng thành trong một xã hội mà công nghệ giữ vai trò ngày càng lớn.

Việc được tiếp xúc phù hợp với máy tính và các thiết bị số có thể giúp trẻ hình thành những kỹ năng cần thiết như tìm kiếm thông tin, xử lý dữ liệu, sử dụng phần mềm và làm quen với các phương thức học tập hiện đại.

Nội dung nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc hình thành năng lực số, khả năng tự nghiên cứu và tư duy logic của người học.

Tăng tính trực quan và hứng thú trong học tập

Một số kiến thức khó hình dung bằng chữ viết có thể trở nên dễ hiểu hơn khi được trình bày dưới dạng hình ảnh, video hoặc mô phỏng.

Ví dụ, thay vì chỉ đọc về hệ Mặt Trời, học sinh có thể quan sát mô hình trực quan; thay vì chỉ đọc mô tả một thí nghiệm, các em có thể xem quá trình thí nghiệm được thực hiện.

Công nghệ vì vậy có khả năng làm cho việc học sinh động hơn nếu được sử dụng đúng cách.

Hỗ trợ kết nối và giao tiếp

Công nghệ còn giúp trẻ duy trì liên lạc với bạn bè và người thân ở xa.

Trong học tập, các em có thể trao đổi bài với bạn, nhận thông báo từ giáo viên hoặc tham gia các nhóm học tập.

Ở mức độ phù hợp, môi trường số còn tạo cơ hội để trẻ giao lưu, tiếp xúc với nhiều kiến thức và nền văn hóa khác nhau.

 

2.2. Tác hại khi trẻ lạm dụng thiết bị công nghệ

Lợi ích của công nghệ không có nghĩa rằng trẻ có thể sử dụng thiết bị không giới hạn. Khi thời gian sử dụng quá dài hoặc nội dung không phù hợp, những ảnh hưởng tiêu cực có thể xuất hiện.

Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất

Ngồi lâu trước màn hình đồng nghĩa với việc trẻ giảm thời gian vận động.

Nếu thường xuyên sử dụng điện thoại hoặc máy tính trong tư thế không phù hợp, trẻ có thể gặp tình trạng mỏi mắt, đau cổ, đau vai hoặc hình thành những thói quen tư thế không tốt.

Việc sử dụng thiết bị vào ban đêm còn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Khi ngủ muộn vì chơi game hoặc xem nội dung trực tuyến, trẻ dễ mệt mỏi vào ngày hôm sau và khó tập trung trong giờ học.

Nội dung nghiên cứu đặc biệt lưu ý những vấn đề liên quan đến thị lực, tư thế cơ thể và rối loạn giấc ngủ khi trẻ tiếp xúc màn hình kéo dài.

Giảm khả năng tập trung

Nhiều nội dung trên Internet được thiết kế ngắn, nhanh và liên tục thay đổi.

Nếu trẻ quen với việc chuyển từ video này sang video khác chỉ trong vài giây, các hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn như đọc một cuốn sách, giải một bài toán khó hoặc học một nội dung dài có thể trở nên kém hấp dẫn.

Khi thiết bị liên tục phát thông báo, trẻ cũng dễ bị phân tâm trong quá trình học.

Do đó, một trong những kỹ năng quan trọng của người sử dụng công nghệ là biết tắt những yếu tố gây xao nhãng và tập trung vào mục đích ban đầu.

Nguy cơ phụ thuộc vào thiết bị

Một dấu hiệu đáng lo ngại xuất hiện khi trẻ cảm thấy khó chịu, bứt rứt hoặc không biết làm gì nếu không có điện thoại hay Internet.

Lúc này, thiết bị không còn chỉ là công cụ mà đang dần chi phối đời sống.

Nếu việc chơi game, xem video hoặc sử dụng mạng xã hội khiến trẻ bỏ bê học tập, ít vận động, giảm giao tiếp với gia đình hoặc thức quá khuya thì cần có sự điều chỉnh.

Ảnh hưởng đến giao tiếp trực tiếp

Công nghệ có thể kết nối những người ở xa nhưng cũng có thể tạo khoảng cách giữa những người đang ngồi cạnh nhau.

Một gia đình có thể ở chung một căn phòng nhưng mỗi người lại nhìn vào một màn hình khác nhau.

Trẻ có thể có rất nhiều bạn trên mạng nhưng lại ít trò chuyện trực tiếp.

Nếu điều này kéo dài, trẻ có nguy cơ thiếu những trải nghiệm cần thiết để phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và xử lý các tình huống trong đời sống thực.

Nguy cơ bắt nạt, lừa đảo và xâm hại trên môi trường mạng

Đây là một trong những mặt trái nghiêm trọng của việc trẻ tiếp cận Internet mà thiếu kỹ năng tự bảo vệ.

Trẻ có thể trở thành nạn nhân của những lời xúc phạm, tẩy chay hoặc phát tán hình ảnh nhằm làm tổn thương danh dự. Ngoài ra còn có nguy cơ bị người lạ dụ dỗ, lừa lấy thông tin cá nhân hoặc tiếp cận với mục đích xấu.

Vì vậy, kỹ năng sử dụng Internet của trẻ không nên chỉ dừng lại ở việc biết tìm kiếm hay sử dụng ứng dụng. Trẻ còn cần biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện nội dung đáng ngờ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn khi gặp nguy hiểm.

 

2.3. Cần nhìn nhận công nghệ một cách cân bằng

Từ những lợi ích và tác hại trên có thể thấy một điều quan trọng: giải pháp không phải là loại bỏ hoàn toàn công nghệ khỏi cuộc sống của trẻ.

Cấm đoán tuyệt đối có thể khiến trẻ mất đi những cơ hội học tập và phát triển kỹ năng cần thiết trong xã hội hiện đại.

Ngược lại, để trẻ tự do sử dụng không giới hạn cũng có thể tạo ra nhiều hệ quả.

Cách tiếp cận phù hợp hơn là giúp trẻ học cách làm chủ thiết bị.

Học xong mới giải trí.

Biết đặt điện thoại xuống khi cần tập trung.

Không để màn hình thay thế vận động, giấc ngủ và giao tiếp trực tiếp.

Biết kiểm tra thông tin trước khi tin hoặc chia sẻ.

Không cung cấp tùy tiện địa chỉ, mật khẩu hay những thông tin riêng tư.

Quan trọng hơn, gia đình và nhà trường cần đồng hành thay vì chỉ giám sát. Trẻ cần hiểu vì sao phải có giới hạn, chứ không chỉ biết rằng mình đang bị giới hạn.

 

3. Top các mẫu viết bài văn nghị luận về trẻ em và việc sử dụng các thiết bị công nghệ

Khi viết bài văn nghị luận về vấn đề này, học sinh có thể triển khai theo trình tự: giới thiệu vấn đề; giải thích thiết bị công nghệ; trình bày thực trạng; phân tích lợi ích; chỉ ra tác hại; nhìn nhận vấn đề ở chiều ngược lại; đề xuất giải pháp; cuối cùng khẳng định quan điểm và rút ra bài học cho bản thân. Nội dung nghiên cứu cũng nhấn mạnh yêu cầu mỗi luận điểm cần có lí lẽ, dẫn chứng và cách nhìn đa chiều.

 

Mẫu 1: Nghị luận về trẻ em và việc sử dụng thiết bị công nghệ

Ngày nay, chỉ cần nhìn xung quanh, chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh một bạn nhỏ sử dụng điện thoại, máy tính bảng hay máy tính. Công nghệ đã trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống hiện đại và trẻ em cũng không nằm ngoài sự thay đổi ấy. Tuy nhiên, việc sử dụng thiết bị công nghệ đem lại lợi ích hay tác hại phụ thuộc rất nhiều vào cách mỗi người sử dụng.

Trước hết, chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích mà công nghệ đem lại. Một chiếc máy tính kết nối Internet có thể mở ra cả một kho kiến thức. Học sinh có thể tìm kiếm tài liệu, học ngoại ngữ, xem những video khoa học hoặc trao đổi bài tập với bạn bè. Nhiều bài học khó cũng trở nên dễ hiểu hơn nhờ hình ảnh và video minh họa. Nếu biết tận dụng, công nghệ thực sự là một người bạn hữu ích trên con đường học tập.

Tuy nhiên, thiết bị công nghệ cũng có mặt trái. Nhiều bạn dành quá nhiều thời gian để chơi game, xem video hoặc sử dụng mạng xã hội. Việc ngồi lâu trước màn hình có thể khiến cơ thể ít vận động, mắt mệt mỏi và giấc ngủ bị ảnh hưởng. Đáng lo hơn, khi quá say mê thế giới trên mạng, một số bạn có thể lơ là học tập và ít trò chuyện với người thân.

Internet còn chứa đựng những nguy hiểm mà học sinh cần cảnh giác. Không phải người lạ nào trên mạng cũng đáng tin và không phải thông tin nào xuất hiện trên màn hình cũng đúng. Việc tùy tiện chia sẻ hình ảnh, địa chỉ hoặc thông tin cá nhân có thể khiến chúng ta gặp rủi ro. Vì vậy, trẻ em cần được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân trên môi trường số.

Theo em, không nên cho rằng điện thoại hay máy tính là nguyên nhân của mọi vấn đề. Công nghệ chỉ là công cụ. Một chiếc điện thoại có thể được dùng để học một ngoại ngữ mới nhưng cũng có thể bị sử dụng hàng giờ chỉ để xem những nội dung vô bổ. Sự khác biệt nằm ở cách người dùng lựa chọn.

Mỗi học sinh vì thế cần tự xây dựng thói quen sử dụng thiết bị hợp lý. Chúng ta nên ưu tiên học tập, vận động, đọc sách và giao tiếp với gia đình; chỉ dành một khoảng thời gian phù hợp cho giải trí trực tuyến. Cha mẹ và thầy cô cũng cần hướng dẫn thay vì chỉ cấm đoán.

Công nghệ đang thay đổi thế giới và thế hệ trẻ cần biết sử dụng nó. Điều quan trọng nhất không phải là sở hữu một thiết bị hiện đại đến đâu mà là chúng ta có đủ bản lĩnh để làm chủ thiết bị ấy hay không.

 

Mẫu 2: Nghị luận về lợi ích và tác hại của điện thoại đối với học sinh

Điện thoại thông minh là một trong những thành tựu công nghệ quen thuộc nhất đối với con người hiện đại. Với học sinh, điện thoại vừa có thể là một công cụ học tập hữu ích, vừa có thể trở thành nguyên nhân gây mất thời gian nếu bị lạm dụng. Vì vậy, mỗi học sinh cần có cách sử dụng điện thoại hợp lý.

Trước hết, điện thoại đem lại nhiều thuận lợi cho việc học. Khi gặp một khái niệm chưa hiểu, chúng ta có thể tra cứu thông tin. Khi muốn luyện ngoại ngữ, học sinh có thể nghe cách phát âm hoặc sử dụng những ứng dụng học tập. Điện thoại cũng giúp chúng ta liên lạc với cha mẹ, giáo viên và bạn bè khi cần thiết.

Tuy nhiên, những lợi ích ấy chỉ xuất hiện khi người sử dụng biết tự kiểm soát. Trong thực tế, không ít học sinh cầm điện thoại với mục đích tra cứu bài nhưng sau đó lại chuyển sang xem video, chơi game hoặc lướt mạng xã hội. Một vài phút có thể nhanh chóng trở thành hàng giờ.

Việc sử dụng điện thoại quá lâu còn ảnh hưởng đến sinh hoạt. Nếu thức khuya nhìn màn hình, học sinh có thể thiếu ngủ và mệt mỏi khi đến trường. Nếu dành toàn bộ thời gian rảnh cho thế giới trực tuyến, chúng ta sẽ mất đi thời gian vận động, đọc sách và trò chuyện với những người xung quanh.

Dẫu vậy, giải pháp không nhất thiết là cấm hoàn toàn học sinh sử dụng điện thoại. Trong xã hội hiện đại, kỹ năng sử dụng công nghệ cũng rất cần thiết. Điều quan trọng là phải xác định rõ mục đích và giới hạn thời gian.

Bản thân mỗi học sinh cần học cách đặt điện thoại xuống đúng lúc. Khi học, hãy chỉ sử dụng thiết bị nếu thực sự cần thiết. Trong bữa cơm gia đình, khi trò chuyện với người khác hoặc trước giờ đi ngủ, chúng ta nên dành sự chú ý cho cuộc sống thực.

Điện thoại thông minh chỉ thực sự “thông minh” khi người sử dụng nó biết làm chủ bản thân. Nếu sử dụng đúng cách, điện thoại là người trợ giúp; nếu quá phụ thuộc, chúng ta có thể trở thành người bị thiết bị điều khiển.

 

Mẫu 3: Nghị luận về tình trạng học sinh lạm dụng thiết bị công nghệ

Sự phát triển của công nghệ đem đến cho học sinh nhiều cơ hội học tập và giải trí. Thế nhưng, cùng với đó, tình trạng một số học sinh dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính và trò chơi trực tuyến đang trở thành vấn đề đáng quan tâm.

Biểu hiện của việc lạm dụng thiết bị công nghệ rất dễ nhận thấy. Có bạn vừa thức dậy đã kiểm tra điện thoại, trong giờ nghỉ lại xem video, buổi tối tiếp tục chơi game hoặc lướt mạng xã hội. Thậm chí, một số người cảm thấy khó chịu khi phải rời xa thiết bị trong một khoảng thời gian.

Thói quen này trước hết ảnh hưởng đến học tập. Khi tâm trí liên tục bị thu hút bởi thông báo và những nội dung giải trí, học sinh khó duy trì sự tập trung lâu dài. Thời gian đáng lẽ dành cho việc đọc sách, làm bài hoặc ôn tập có thể bị tiêu tốn mà người sử dụng không nhận ra.

Sức khỏe cũng có thể bị ảnh hưởng. Ngồi lâu làm giảm thời gian vận động; sử dụng màn hình quá nhiều khiến mắt mệt mỏi; thức khuya với điện thoại làm giấc ngủ bị đảo lộn. Một học sinh thiếu ngủ sẽ khó có thể học tập hiệu quả vào ngày hôm sau.

Không chỉ vậy, việc quá tập trung vào thế giới trực tuyến còn có thể khiến các mối quan hệ ngoài đời bị thu hẹp. Những cuộc trò chuyện với cha mẹ, hoạt động cùng bạn bè hay niềm vui từ thể thao có thể dần bị thay thế bằng màn hình.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần công bằng khi nhìn nhận vấn đề. Thiết bị công nghệ không tự tạo ra thói quen xấu. Cùng một chiếc máy tính, người này có thể sử dụng để học tập trong khi người khác lại dành hàng giờ chơi game. Vì thế, cốt lõi của vấn đề nằm ở khả năng tự chủ.

Theo em, học sinh cần có thời gian biểu rõ ràng, phân biệt thời gian học và thời gian giải trí. Gia đình cũng nên xây dựng những khoảng thời gian không sử dụng thiết bị để mọi người cùng trò chuyện, ăn cơm hoặc tham gia hoạt động ngoài trời.

Công nghệ sinh ra để phục vụ con người. Vì vậy, mỗi học sinh cần học cách sử dụng nó có mục đích, có giới hạn và có trách nhiệm.

 

Mẫu 4: Nghị luận về việc trẻ em sử dụng mạng xã hội

Mạng xã hội giúp con người kết nối với nhau nhanh hơn bao giờ hết. Với trẻ em, đây có thể là nơi học hỏi, chia sẻ sở thích và giao lưu với bạn bè. Tuy nhiên, môi trường này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu trẻ chưa có đủ kỹ năng để tự bảo vệ.

Lợi ích của mạng xã hội là khả năng kết nối. Một học sinh có thể trao đổi bài với bạn bè, theo dõi những trang chia sẻ kiến thức hoặc tìm hiểu về những sở thích của mình. Nếu lựa chọn nội dung tốt, mạng xã hội có thể đem đến nhiều kiến thức bổ ích.

Nhưng thế giới trên mạng không phải lúc nào cũng an toàn. Trẻ có thể bắt gặp thông tin sai lệch, những bình luận xúc phạm hoặc các tài khoản giả mạo. Một hình ảnh được đăng lên mạng cũng có thể bị người khác sao chép và sử dụng theo cách mà chủ nhân không mong muốn.

Bởi vậy, trẻ em cần hiểu rằng không nên tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân cho người lạ. Khi gặp những tin nhắn khiến mình sợ hãi, khó chịu hoặc bị đe dọa, trẻ không nên âm thầm chịu đựng mà cần báo ngay với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy.

Cha mẹ cũng đóng vai trò rất quan trọng. Thay vì chỉ kiểm tra điện thoại của con, người lớn cần trò chuyện để trẻ hiểu được các nguy cơ và biết cách ứng xử. Sự tin tưởng và đồng hành sẽ giúp trẻ chủ động tìm đến người lớn khi gặp vấn đề.

Mạng xã hội giống như một không gian rộng lớn có cả điều tốt lẫn điều xấu. Muốn bước vào không gian ấy an toàn, mỗi học sinh cần có kiến thức, sự tỉnh táo và trách nhiệm với chính mình.

 

Mẫu 5: Nghị luận về quan điểm “Có nên cấm trẻ em sử dụng thiết bị công nghệ?”

Trước những ảnh hưởng tiêu cực của điện thoại, máy tính và mạng xã hội, có ý kiến cho rằng nên cấm trẻ em sử dụng thiết bị công nghệ. Theo em, đây là vấn đề cần được nhìn nhận một cách cân bằng bởi cấm hoàn toàn chưa chắc là giải pháp phù hợp.

Trước hết, lo lắng của người lớn là có cơ sở. Việc sử dụng thiết bị quá nhiều có thể khiến trẻ ít vận động, mất ngủ, sao nhãng học tập và phụ thuộc vào giải trí trực tuyến. Không gian mạng cũng tồn tại những nguy cơ như bắt nạt, lừa đảo và đánh cắp thông tin cá nhân.

Tuy nhiên, từ những nguy cơ ấy để đi đến kết luận phải loại bỏ hoàn toàn thiết bị công nghệ khỏi cuộc sống của trẻ là chưa hợp lý. Công nghệ hiện nay không chỉ phục vụ giải trí mà còn là công cụ học tập. Học sinh có thể tra cứu tài liệu, học ngoại ngữ, xem bài giảng và phát triển nhiều kỹ năng số cần thiết.

Hơn nữa, trẻ em rồi sẽ trưởng thành trong một xã hội sử dụng công nghệ ngày càng phổ biến. Nếu chỉ ngăn trẻ tiếp xúc mà không dạy cách sử dụng, các em có thể thiếu những kỹ năng cần thiết khi phải tự mình bước vào môi trường số.

Theo em, thay vì cấm tuyệt đối, người lớn nên hướng dẫn trẻ sử dụng thiết bị theo nguyên tắc rõ ràng. Thời gian học tập, vận động, ngủ và giao tiếp trực tiếp phải được ưu tiên. Nội dung không phù hợp cần được hạn chế và trẻ phải được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân.

Bản thân trẻ em cũng cần có trách nhiệm. Không nên xem giới hạn của cha mẹ là sự kiểm soát vô lý mà cần hiểu rằng tự quản lý thời gian là một kỹ năng quan trọng.

Một đứa trẻ không thể học cách làm chủ công nghệ nếu chưa từng được hướng dẫn cách sử dụng nó. Vì vậy, giáo dục cách sử dụng đúng đắn sẽ có ý nghĩa lâu dài hơn việc chỉ dựng lên một lệnh cấm.

 

Mẫu 6: Bài văn nghị luận nâng cao về vấn đề trẻ em và công nghệ

Công nghệ đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao tiếp. Đối với trẻ em, sự thay đổi ấy diễn ra đặc biệt rõ rệt. Một chiếc điện thoại nhỏ có thể chứa cả thư viện, lớp học, trò chơi và mạng lưới bạn bè. Nhưng cũng chính trên màn hình ấy, trẻ có thể lãng phí nhiều giờ, gặp thông tin sai lệch hoặc đối diện với những nguy cơ khó lường. Bởi vậy, câu hỏi quan trọng của thời đại không còn là “trẻ em có nên tiếp xúc với công nghệ hay không” mà phải là “làm thế nào để trẻ làm chủ công nghệ”.

Không thể phủ nhận công nghệ đã mở rộng cơ hội học tập. Nếu trước đây một học sinh muốn tìm hiểu sâu một vấn đề phải tìm sách tại thư viện thì ngày nay rất nhiều nguồn học liệu có thể được tiếp cận nhanh chóng. Video, hình ảnh, bản đồ và mô phỏng còn giúp những kiến thức khó trở nên trực quan hơn. Với sự hướng dẫn phù hợp, công nghệ có thể nuôi dưỡng khả năng tự học và khơi gợi trí tò mò.

Nhưng điều đáng suy nghĩ là công nghệ không chỉ cạnh tranh với sách giáo khoa. Nó còn cạnh tranh với thời gian ngủ, vận động, trò chuyện và thậm chí với khả năng tập trung của trẻ. Khi một bạn nhỏ quen với việc liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác, việc ngồi yên đọc một chương sách dài hay kiên trì giải một bài toán khó có thể trở nên ngày càng khó khăn.

Mặt khác, cuộc sống số còn đặt trẻ trước những nguy cơ mà thế hệ trước ít gặp phải. Một lời chế giễu trước đây có thể chỉ xuất hiện trong phạm vi lớp học, nhưng bắt nạt trên mạng có thể lan truyền đến rất nhiều người. Một thông tin cá nhân tưởng như vô hại cũng có thể bị kẻ xấu lợi dụng. Vì vậy, biết sử dụng thiết bị chưa đồng nghĩa với biết sống an toàn trong môi trường số.

Dẫu vậy, đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ là cách nhìn đơn giản. Điện thoại không tự khiến một học sinh bỏ học và Internet cũng không tự làm một đứa trẻ mất khả năng giao tiếp. Điều quyết định vẫn là cách con người sử dụng chúng. Công nghệ có thể phục vụ sự phát triển nhưng cũng có thể chi phối con người nếu thiếu giới hạn.

Vì vậy, trách nhiệm không thuộc riêng về trẻ. Gia đình cần tạo ra những nguyên tắc hợp lý và chính người lớn cũng phải làm gương. Thật khó yêu cầu một đứa trẻ đặt điện thoại xuống trong bữa cơm nếu cha mẹ vẫn liên tục nhìn vào màn hình. Nhà trường cũng cần dạy kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin và bảo vệ bản thân trên Internet, chứ không chỉ đơn giản yêu cầu học sinh tránh xa thiết bị.

Về phía trẻ em, điều quan trọng nhất là hình thành khả năng tự chủ. Hãy biết vì sao mình mở điện thoại, mình sẽ sử dụng trong bao lâu và lúc nào cần đặt nó xuống. Đừng để một thông báo làm gián đoạn giờ học hay một trò chơi lấy mất cả buổi tối.

Thiết bị công nghệ có thể ngày càng hiện đại, nhưng quyền quyết định cách sử dụng vẫn thuộc về con người. Khi trẻ được trang bị kiến thức, kỹ năng và khả năng tự chủ, màn hình sẽ không còn là thứ chi phối tuổi thơ mà có thể trở thành một cánh cửa giúp các em học hỏi, sáng tạo và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

 

Kết luận

Trẻ em lớn lên trong thời đại công nghệ sẽ khó có thể hoàn toàn tách khỏi điện thoại, máy tính hay Internet. Vì thế, mục tiêu hợp lý không phải là tạo ra một tuổi thơ “không công nghệ”, mà là xây dựng một môi trường trong đó trẻ biết sử dụng công nghệ an toàn, có mục đích và có giới hạn.

Thiết bị công nghệ có thể giúp trẻ học tập, phát triển kỹ năng số, khám phá thế giới và kết nối với mọi người. Nhưng khi bị lạm dụng, nó cũng có thể chiếm mất thời gian dành cho giấc ngủ, vận động, học tập và những mối quan hệ ngoài đời thực.

Trách nhiệm vì thế cần được chia sẻ giữa trẻ em, gia đình và nhà trường. Người lớn cần đồng hành và làm gương; nhà trường cần trang bị kỹ năng; còn trẻ cần từng bước học cách tự kiểm soát bản thân.

Cuối cùng, điều quan trọng không nằm ở việc một đứa trẻ sử dụng chiếc điện thoại hiện đại đến đâu, mà ở chỗ em ấy có biết lúc nào nên sử dụng và lúc nào cần đặt nó xuống.

Quý bạn đọc cũng có thể tham khảo thêm: