1. Giải thích một số thuật ngữ
1.1. Thuộc địa là gì?
Thuộc địa đó là một hình thức thống trị trong đó hai nhóm can thiệp: một nhóm thống trị, còn được gọi là quyền lực thực dân và một nhóm thống trị phục tùng ý chí của kẻ thống trị. Nói chung hiện tượng này gắn liền với sự chiếm hữu lãnh thổ. Tuy nhiên, thuộc địa cũng được hiểu là sự kiểm soát hoặc ảnh hưởng của một nhóm đối với văn hóa hoặc hành vi của một nhóm khác.
Ví dụ như người Tây Ban Nha xâm chiếm thổ dân Mỹ La - tinh thông qua Công giáo
Thông thường, thuật ngữ thuộc địa xuất hiện cùng với thuật ngữ đế quốc. Hai thuật ngữ này có liên quan đến nhau, tuy nhiên chúng không đồng nghĩa. Sự khác biệt nằm ở sự hiện diện hay vắng mặt của những người định cư trong khu vực. Tức là, nếu nhóm thống trị được thiết lập trong lãnh thổ bị chinh phục vĩnh viễn thì có nói về sự thuộc địa. Mặc khác, nếu chỉ có lãnh thổ bị chi phối thông qua ảnh hưởng chính trị mà không chiếm nó thì đó là chủ nghĩa đế quốc.
1.2. Chủ nghĩa thực dân là gì?
Thực dân thể hiện tình hình của giai đoạn chiến tranh xâm lược kéo dài. Trong đó, các nước lớn tiến hành việc xâm lược, cũng như khai thác thuộc địa. Chủ nghĩa thực dân được tiến hành, xác định các mục đích cụ thể.
Ức chế là ý tưởng cơ bản trong chủ nghĩa thực dân. Khi đó, các quốc gia mạnh hơn tiến hành xâm lược, chiếm đóng, ức chế các hoạt động tổ chức kinh tế, xã hội, chính trị,… của quốc gia khác.
Một quốc gia cố gắng chinh phục và cai trị các khu vực khác trong trường hợp của chủ nghĩa thực dân. Tính chất cai trị là đặc trưng của chủ nghĩa thực dân. Từ đó mà các nhu cầu khai thác tiềm năng kinh tế, vơ vét của cải được thực hiện mạnh mẽ.
Trên thực tế, chủ nghĩa thực dân được cho là có nguồn gốc ở châu Âu. Khởi đầu khi người châu Âu quyết định thành lập các thuộc địa nhằm tìm kiếm các mối quan hệ thương mại tốt hơn. Họ tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược, coi các nước nhỏ là thuộc địa để khai thác lợi ích kinh tế, làm giàu cho đất nước họ.
Mọi người có xu hướng di chuyển với số lượng lớn trong trường hợp của chủ nghĩa thực dân. Bởi họ không muốn sống trong cảnh bị cai trị, bị bóc lột. Họ cũng có xu hướng thành lập các nhóm và trở thành người định cư. Do vậy mà trong giai đoạn này, người di cư đến các quốc gia, vùng lãnh thổ khác là rất nhiều.
2. Trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Đông Dương, thực dân Pháp đầu tư vốn nhiều nhất vào ngành kinh tế nào?
Trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Đông Dương thì Thực dân Pháp đầu tư vốn nhiều nhất vào ngành kinh tế là nông nghiệp, đặc biệt là các đồn điền cao su, diện tích đồn điền cao su tăng, nhiều công ty cao su ra đời.
Bởi lẽ, sau chiến tranh thế giới thứ nhất, nước Pháp bị tàn phá nặng nề, nền kinh tế bị kiệt quệ. Tư bản độc quyền Pháp vừa tăng cường bóc lột nhân dân lao động trong nước, vừa đẩy mạnh khai thác các thuộc địa để bù đắp những thiệt hại do chiến tranh gây ra.
Chương trình khai thác lần thứ hai đã được chúng ráo riết thi hành ở Đông Dương, trong đó có Việt Nam.
Pháp tăng cường đầu tư vào Việt Nam, bỏ vốn nhiều nhất vào nông nghiệp và khai mỏ.
- Nông nghiệp: được đầu tư vốn nhiều nhất, chủ yếu là lập các đồn điền cao su, diện tích đồn điền cao su tăng, nhiều công ty cao su ra đời.
- Công nghiệp:
+ Chú trọng khai mỏ. Các công ty than có từ trước đều được bỏ vốn thêm và hoạt động mạnh hơn. Nhiều công ty than mới nối tiếp nhau ra đời.
+ Chú ý tới công nghiệp chế biến: Mở thêm một số cơ sở công nghiệp như các nhà máy sợi, nhà máy rượu, diêm, xay xát gạo,…
- Thương nghiệp: tư bản Pháp đánh thuế nặng hàng hóa các nước nhập vào nước ta, chủ yếu là của Trung Quốc và Nhật Bản. Nhờ đó, hàng hóa của Pháp nhập vào Việt Nam tăng lên rất nhanh.
- Giao thông vận tải: được đầu tư để phát triển thêm. Đường sắt xuyên Đông Dương được nối liền nhiều đoạn.
- Tài chính: Ngân hàng Đông Dương, đại diện thế lực của tư bản tài chính Pháp, có cổ phần trong hầu hết các công ty và xí nghiệp lớn, đã nắm quyền chỉ huy các ngành kinh tế ở Đông Dương.
Mà bên cạnh đó, chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp không thay đổi: hạn chế công nghiệp phát triển, đặc biệt là công nghiệp nặng; tăng cường thủ đoạn bóc lột, vơ vét tiền của của nhân dân ta bằng cách đánh thuế nặng: thuế ruộng đất, thuế thân, thuế rượu, thuế muối, thuế thuốc phiện và hàng trăm thứ thuế khác.
3. Sự khác biệt giữa chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc
Chủ nghĩa thực dân và Chủ nghĩa đế quốc là hai thuật ngữ chủ yếu chỉ sự thống trị kinh tế của một quốc gia cụ thể. Khi đó, tính chất cai quản, kiểm soát về chính trị, quân sự được thể hiện nổi bật nhất. Mặc dù, cả hai đều gợi ý về sự thống trị chính trị, họ phải được xem như hai từ khác nhau truyền đạt các giác quan khác nhau. Khi mà các kết quả cuối cùng đạt được là khác nhau, trong bản chất hình thành của hai chế độ này.
Chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân là hai khái niệm có liên quan nhiều với nhau. Cũng như trong các giai đoạn lịch sử, các chủ nghĩa này mang đến nhiều cuộc chiến tranh, kháng chiến. Đó là lý do tại sao mọi người cảm thấy hơi khó hiểu sự khác biệt giữa chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc.
Thứ nhất, về định nghĩa của chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc
- Chủ nghĩa đế quốc là khi một quốc gia hoặc một đế chế bắt đầu ảnh hưởng đến các quốc gia khác bằng cách sử dụng sức mạnh của nó. Mang đến đặc trưng của quyền lực, sức mạnh đề đàn áp, áp bức các quốc gia khác.
- Chủ nghĩa thực dân là khi một đế chế hoặc một quốc gia đi và chinh phục một quốc gia hoặc khu vực khác. Trong đó, họ phải khai thác được tiềm lực kinh tế của nước thuộc địa. Định cư ở khu vực mới này là một phần của chủ nghĩa thực dân. Do đó mà làm xáo trộn quyền, lợi ích của người dân. Việc định cư, di cư được thực hiện.
Thứ hai, về giải quyết
- Trong chủ nghĩa đế quốc, đế quốc không cố gắng cắm rễ vào lãnh thổ bị thâu tóm. Họ chỉ muốn xác lập quyền thống trị, kiểm soát đối với các quốc gia bị thâu tóm. Mặt khác vẫn để kinh tế, xã hội được vận động và phát triển.
- Trong chế độ thực dân, đế quốc đặt nguồn gốc vào lãnh thổ có được bằng cách định cư ở đó. Cũng như khai thác thuộc địa để làm giàu cho chủ nghĩa thực dân. Các nước thuộc địa ngày càng nghèo, bị áp bức và bóc lột nặng nề.
Thứ ba, quyền lực
- Trong cả chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân, đất nước bị chinh phục hoặc ảnh hưởng hoàn toàn bởi đế chế đều bị đế chế nói trên kiểm soát. Tính chất kiểm soát về chính trị để cai trị đất nước. Kiểm soát về quân sự để tránh bị vùng lên, bị đàn áp.
Thực sự là chủ nghĩa đế quốc có quá khứ dài hơn chủ nghĩa thực dân. Nó cũng là khởi nguồn, giai đoạn ban đầu để hình thành chủ nghĩa thực dân. Bởi càng ngày, các nước càng muốn quyền lực, lợi ích của mình lớn hơn, nhiều hơn. Sau khi đã xâm lược và thống trị được, nhiều quốc gia lựa chọn việc khai thác, vơ vét của cải. Từ đó mà chủ nghĩa thực dân hay các nước thuộc địa được gọi tên.
Thứ tư, khía cạnh kinh tế và chính trị
- Chủ nghĩa đế quốc không quan tâm nhiều đến việc có lợi ích kinh tế. Nó quan tâm nhiều hơn đến quyền lực chính trị. Do đó mà chỉ muốn thể hiện quyền lực, sức mạnh cũng như mở rộng quyền lực của nước lớn. Muốn các nước nhỏ hơn phải phục tùng, phải e sợ.
- Chủ nghĩa thực dân quan tâm đến cả sức mạnh kinh tế và chính trị của đất nước bị chinh phục. Khai thác triệt để các lợi ích, tính ổn định cũng như tiềm năng của quốc gia đó. Cũng như thực hiện nhiều chính sách thuần hóa, làm ngu muội người dân.
Thứ năm, về thời gian
- Chủ nghĩa đế quốc thịnh hành từ thời La Mã. Do đó nó có thời gian hình thành, tồn tại lâu hơn. Cũng là tiền đề để chủ nghĩa thực dân được xây dựng và phát triển.
- Chủ nghĩa thực dân chỉ thịnh hành từ thế kỷ 15 trở đi.
Qúy khách có thể tham khảo về bài viết: Đề thi Học kì 2 Lịch Sử lớp 8 có đáp án chi tiết năm 2022 - 2023 của Luật Minh Khuê.
Mọi vướng mắc chưa rõ hoặc có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách vui lòng liên hệ với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại 24/7, gọi ngay tới số: 1900.6162 hoặc gửi email trực tiếp tại: lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp. Ngoài ra, khách hành cũng có thể liên hệ trực tiếp với các luật sư của Luật Minh Khuê để được giải đáp các vấn đề liên quan như: Luật sư Bùi Thị Nhung qua số điện thoại: 0931626162. Cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.
