1. Nền kinh tế tri thức là gì?

Nền kinh tế tri thức là nền kinh tế lấy việc lao động bằng tri thức để sử dụng hiệu quả nguồn lực kinh tế nhằm phát triển và thúc đẩy sự đổi mới về khoa học và kỹ thuật.

Kinh tế tri thức gồm các hoạt động như chuyển giao, nghiên cứu công nghệ,..để tạo nên nhiều của cải, vật chất và nâng cao những giá trị tinh thần của con người. Đây là nền kinh tế phát triển chủ yếu bằng sức mạnh tri thức trong việc vận dụng hiệu quả các nguồn lực về kinh tế. Nhờ có nền kinh tế này mà đời sống của con người ngày càng được nâng cao hơn.

2. Đặc trưng của nền kinh tế tri thức

2.1. Tri thức trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Nếu như trong nền kinh tế nông nghiệp sức lực là nguồn sản xuất chính, trong nền kinh tế công nghiệp thì tiền bạc chính là vị trí thống lĩnh thì đối với nền kinh tế tri thức thì tri thức trính là nguồn vốn vô hạn, động lực thúc đẩy quá trình sản xuất.

Tri thức đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế đang phát triển dựa vào tri thức. Việc áp dụng nguồn tri thức vào hoạt động sản xuất của cải vật chất tạo tiền đề quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế. Để thực hiện được điều này đòi hỏi đội ngũ lao động phải có trình độ chuyên môn, tay nghề cao, được đào tạo bài bản. Ưu thế của tri thức chính là không bị hao mòn, mất đi mà còn ngày càng tăng lên, được cải thiện trong quá trình trải nghiệm sản phẩm, dịch vụ.

2.2. Sản xuất công nghệ là hình thức sản xuất quan trọng

Kinh tế tri thức là nền tảng của cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ tư đang diễn ra tại các quốc gia phát triển như G20,. Là cuộc cách mạng số với các công nghệ tiên tiến: Điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo,...

Trong nền kinh tế tri thức, khoảng cách giữa khoa học và sản xuất, giữa phòng thic nghiệm và xưởng sản xuất không còn, con người vừa nghiên cứu vừa sản xuất.

Đối với nền kinh tế tri thức phải luôn nghiên cứu sáng tạo không ngừng để sản xuất ra nền công nghệ mới, đây là hình thức sản xuất quan trọng nhất.

2.3. Lao động trí thức chiếm tỷ lệ lớn trong sản xuất kinh doanh

Trong nền kinh tế tri thức cơ cấu sản xuất phụ thuộc vào việc ứng dụng khoa học công nghệ cao. Việc làm trong sản xuất có xu hướng chuyển dịch, số lượng công nhân giảm, thay thế là sự gia tăng của nhân viên văn phòng, công nhân tri thức.

Nền kinh tế tri thức lao động trí tuệ sẽ giúp tạo ra nhiều sản phẩm mang giá trị cao, do đó cơ cấu lao động sẽ được thay đổi từ trình độ thấp sang lao động trí tuệ có chất lượng cao hơn.

Để làm được điều đó, nguồn lao động cần được tri thức hoá, không ngừng đổi mới, sáng tạo hơn để theo kịp với những nhu cầu của xã hội. Năng lực trí tuệ là chìa khoá then chốt mang lại tiềm năng phát triển cũng như mang tính cạnh tranh đối với mỗi quốc gia.

Việc đầu tư cho giáo dục trở thành nhu cầu cấp thiết để xây dựng xã hội học tập. Tuy nhiên đôi lúc đầu tư có thể bị mất do quá trình "lão hoá tri thức" và "chảy máu chất xám".

2.4. Kinh tế tri thức là hệ quả của toàn cầu hoá

Nền kinh tế tri thức được tạo nên bởi lực lượng sản xuất có trình độ cao và hệ thống sản xuất có sự kết nối giữa các công ty tới từ nhiều quốc gia trên thế giới. Chính vì vậy nhiều quốc gia trên thế giới sẽ tạo ra những công dân toàn cầu có thể làm việc tại bất kì quốc gia nào có cùng trình độ và nền kinh tế, do vậy đây là hệ quả tất yếu dẫn đến quá trình toàn cầu hoá.

3. Vai trò của nền kinh tế tri thức

3.1. Tri thức là lực lượng sản xuất trực tiếp

Tri thức đóng vai trò đầu tàu trong nền kinh tế dựa vào tri thức, tri thức phải được áp dụng vào sản xuất của cải vật chất, là động lực để phát triển kinh tế đòi hỏi lực lượng lao động có chất xám, kỹ thuật, tay nghề được đào bài bản ngày càng cao.

3.2. Nền kinh tế tri thức dựa trên khoa học công nghệ

Trong nền kinh tế tri thức phải dựa trên việc nghiên cứu, sáng tạo, chế tạo ra công nghệ mới.

3.3. Cơ cấu lao động chuyển dịch

Trong nền kinh tế tri thức thì lao động trí tuệ tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị càng cao trong thời gian ngắn. Cơ cấu lao động sẽ phải chuyển dịch từ lao động có trình độ thấp chỉ quen việc tay chân sang lao động sử dụng trí tuệ.

3.4. Đề cao quyền sở hữu trí tuệ

Đối với nền kinh tế tri thức thì quyền sở hữu trí tuệ là sự bảo đảm pháp lý cho tri thức từ đó tri thức mới đựo coi trọng và duy trì sáng tạo. Năng lực đổi mới và nguồn lực trí tuệ được coi là then chốt để nâng cao tính cạnh tranh, tiềm năng phát triển và sự thịnh vượng của một quốc gia.

3.5. Nền kinh tế tri thức là nền kinh tế toàn cầu

Nền kinh tế tri thức chỉ được hình thành và phát triển khi lực lượng lao động có trình độ cao phân công lao động mang tính quốc tế và hệ thống sản xuất kết nối giữa các doanh nghiệp đa quốc gia.

Các quốc gia sẽ đào tạo những công dân toàn cầu, đáp ứng được trình độ, kiến thức để tiến tới toàn cầu hoá.

4. Những yếu tố để phát triển nền kinh tế tri thức

Thể chế kinh tế và môi trường xã hội thuận lợi cho sáng tạo và sử dụng tri thức. Thể chế kinh tế và môi trường xã hội thuận lợi, minh bạch tạo điều kiện cho dòng chẩy tri thức, đổi mới sáng tạo công nghệ, hỗ trợ công nghệ-thông tin và truyền thông, khuyến khích các chủ doanh nghiệp sáng tạo và sử dụng tri thức là trọng tâm của kinh tế tri thức.
Hệ thống giáo dục-đào tạo là điều kiện quan trọng để công dân có cơ hội được học tập, nghiên cứu nâng cao năng lực sáng tạo, chia sẻ và sử dụng tri thức, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, được tri thức hoá, sáng tạo, đổi mới, học tập trở thành nhu cầu thường xuyên.
Cơ sở hạ tầng thông tin hiện đại,dây là điều kiện cần thiết tăng cường sự trao đổi phổ biến và xử lý kiến thức. Công nghệ thông tin được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực. Với mạng lưới thông tin tri thức truyền bám phổ biến rộng rãi, mạng thông tin trở thành hệ thống cung cấp nguyên liệu không biên giới cho hệ thống sản xuất và phân công lao động toàn cầu.
Hệ thống sáng tạo có hiệu quả, mạng lưới các trường đại học, trung tâm nghiên cứu... rất cần thiết để thu nhận được kho tri thức toàn cầu vô hạn.

5. Giải đáp một số câu hỏi liên quan

Câu 1: Nền kinh tế tri thức chủ yếu dựa vào đâu để phát triển?

Nền kinh tế tri thức dựa vào tri thức và việc áp dụng kĩ thuât và công nghệ hiện đại.

Câu 2: Yếu tố đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế tri thức là gì?

Yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất đối với sự phát triển của nền kinh tế tri thức chính là khoa học và công nghệ hiện đại.

Câu 3: Một nước có trình độ phát triển kinh tế tri thức như thế nào cần dựa vào yếu tố?

Để đánh giá một quốc gia có nền kinh tế tri thức phát triển cần dựa vào yếu tố tỷ trọng của nền kinh tế tri thức trong GDP

Câu 4: Yếu tố quyết định đến sự phát triển sản xuất của nền kinh tế tri hức là gì?

Yếu tố quyết định đó là nhân lực tri thức

Nội dung bài viết trên Luật Minh Khuê xin gửi tới bạn đọc một số nội dung liên quan tới nền kinh tế tri thức. Hi vọng đó là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích giành cho bạn đọc.