Trong quan hệ với khách hàng, những việc luật sư không được làm?

1. Trong quan hệ với khách hàng, luật sư không được làm những việc nào?

Theo Quy tắc 9 được quy định trong Bộ Quy tắc kèm theo Quyết định 201/QĐ-HĐLSTQ năm 2019, có những hành vi mà luật sư không được phép thực hiện trong quan hệ với khách hàng, bao gồm:

- Nhận, chiếm giữ, sử dụng tiền, tài sản của khách hàng trái với thỏa thuận giữa luật sư và khách hàng.

- Gợi ý, đặt điều kiện để khách hàng tặng cho tài sản hoặc lợi ích khác cho luật sư hoặc gia đình (cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em).

- Nhận tiền hoặc bất kỳ lợi ích nào khác từ người thứ ba để thực hiện hoặc không thực hiện công việc gây thiệt hại đến lợi ích của khách hàng.

- Tạo ra hoặc lợi dụng các tình huống xấu, thông tin sai sự thật, không đầy đủ hoặc bất lợi cho khách hàng để tạo áp lực nhằm tăng mức thù lao đã thỏa thuận hoặc đạt được lợi ích khác từ khách hàng.

- Sử dụng thông tin từ vụ việc mà luật sư đảm nhận để mưu cầu lợi ích không chính đáng.

- Thông tin trực tiếp cho khách hàng hoặc dùng lời lẽ, hành vi ám chỉ để khách hàng biết về mối quan hệ cá nhân của luật sư với cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, hoặc cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khác nhằm mục đích gây niềm tin về hiệu quả công việc hoặc mục đích bất hợp pháp khác.

- Cố ý đưa ra thông tin làm cho khách hàng nhầm lẫn về khả năng và trình độ chuyên môn của mình để tạo niềm tin cho khách hàng ký kết hợp đồng.

- Hứa hẹn, cam kết bảo đảm kết quả vụ việc về những nội dung nằm ngoài khả năng, điều kiện thực hiện của luật sư.

- Lợi dụng nghề nghiệp để thiết lập quan hệ tình cảm nam nữ bất chính với khách hàng.

- Lạm dụng các chức danh khác ngoài danh xưng luật sư trong hoạt động nghề nghiệp để mưu cầu lợi ích trái pháp luật.

2. Thực tiễn vi phạm đạo đức nghề nghiệp Luật sư trong quan hệ với khách hàng

Theo các số liệu thống kê của Liên đoàn Luật sư Việt Nam từ giữa năm 2009 đến giữa năm 2020, đã có khoảng gần 1.500 trường hợp khiếu nại và tố cáo đối với luật sư, người tập sự hành nghề luật sư, cũng như các Ban Chủ nhiệm và thành viên Ban Chủ nhiệm của các Đoàn Luật sư. Tuy nhiên, phần lớn trong số này liên quan đến khiếu nại vượt quyền hoặc không đúng thẩm quyền, với khoảng 180 trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Sau quá trình nghiên cứu và tổng hợp thực trạng của các trường hợp khiếu nại và tố cáo, cũng như xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, có những điểm chính sau:

- Khiếu nại về chất lượng dịch vụ pháp lý: Đa số khiếu nại đến từ khách hàng của luật sư, liên quan đến việc thực hiện hợp đồng dịch vụ pháp lý. Những khiếu nại này thường xuất phát từ sự không hài lòng về chất lượng công việc so với số tiền khách hàng đã thanh toán.

- Hứa hẹn không đúng: Một số trường hợp khiếu nại xảy ra khi khách hàng cho rằng luật sư hứa hẹn kết quả nhưng không thực hiện được công việc như đã cam kết.

- Thái độ làm việc: Có trường hợp khiếu nại về thái độ không đúng, thiếu nhiệt tình hoặc có tác động tiêu cực từ phía luật sư trong quá trình làm việc.

- Khiếu nại từ đương sự: Một số trường hợp khiếu nại không đến từ khách hàng của luật sư mà đến từ đương sự có quyền lợi đối lập với khách hàng của luật sư.

- Yêu cầu xử lý từ cơ quan tố tụng: Cơ quan tố tụng đã gửi văn bản đến Liên đoàn Luật sư và Đoàn Luật sư để yêu cầu xử lý những luật sư vi phạm trong quá trình tham gia tố tụng.

- Hiện tượng phát ngôn sai lệch trên phương tiện truyền thông: Gần đây, có những trường hợp luật sư, nhân danh nghề nghiệp luật sư, có các phát ngôn trên phương tiện truyền thông và mạng xã hội với nội dung sai trái, thái độ không đúng chuẩn mực, vi phạm pháp luật và đạo đức nghề nghiệp, gây hậu quả tiêu cực đối với cộng đồng và mất uy tín của đội ngũ luật sư.

Dữ liệu từ các Đoàn Luật sư cho biết từ 2009 đến tháng 6/2020, đã có khoảng 600 trường hợp vi phạm đã được xử lý, trong đó, 483 luật sư đã bị xóa tên, với 399 trong số này liên quan đến nợ phí thành viên và 84 liên quan đến vi phạm nghiêm trọng Luật Luật sư và đạo đức nghề nghiệp luật sư. Các vi phạm liên quan đến quan hệ với khách hàng chiếm đa số trong các trường hợp kỷ luật.

3. Một vài khuyến nghị trong quan hệ giữa Luật sư với khách hàng

Trong mối quan hệ giữa Luật sư và khách hàng, việc xây dựng, củng cố, duy trì niềm tin theo các chuẩn mực đạo đức là rất quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh này, chúng ta sẽ tập trung vào những quan điểm cụ thể về cách Luật sư nên ứng xử trong các giai đoạn khác nhau của quan hệ nghề nghiệp:

- Trong giai đoạn tiếp nhận vụ việc, quan trọng nhất là việc xác lập quan hệ dịch vụ đúng quy định. Điều này bao gồm việc ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý bằng văn bản giữa tổ chức hành nghề của Luật sư và khách hàng, theo quy định của Điều 26 Luật Luật sư 2006. Trong hợp đồng này, cần phải rõ ràng về phạm vi và nội dung dịch vụ, thời hạn thực hiện, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như chi phí và trách nhiệm nếu có vi phạm.

- Đối với thù lao, nếu công việc phức tạp, được chia thành nhiều giai đoạn, Luật sư nên phân chia rõ ràng mức thù lao tương ứng cho mỗi giai đoạn. Sự thỏa thuận về giá trị trong hợp đồng cũng cần được làm rõ, liệu nó bao gồm chỉ thù lao hay cả thù lao và chi phí. Chi phí có thể được thỏa thuận thanh toán theo thực tế hoặc trọn gói.

- Cũng cần đặc biệt chú ý đến cách tính thù lao. Tránh việc thỏa thuận về hứa thưởng trong các văn bản, đặc biệt là trong các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, hành chính. Thay vào đó, Luật sư nên xác lập lợi ích ngay trong hợp đồng, có thể dựa vào tỷ lệ phần trăm của giá trị vụ kiện hoặc giá trị hợp đồng, dự án.

- Theo Điều 9 của Luật Luật sư, một trong những hành vi bị nghiêm cấm là "Nhận, đòi hỏi thêm bất kỳ một khoản tiền, lợi ích nào khác từ khách hàng ngoài khoản thù lao và chi phí đã thoả thuận với khách hàng trong hợp đồng dịch vụ pháp lý." Vì vậy, thỏa thuận hứa thưởng hiện nay được hiểu là vi phạm Luật Luật sư và đạo đức nghề nghiệp của họ.

- Khi Luật sư đại diện cho khách hàng trong quá trình tố tụng, việc lập văn bản xác định rõ phạm vi đại diện giữa Luật sư và khách hàng trở nên quan trọng. Điều này nhằm tránh tình trạng khách hàng có thể khiếu nại, cho rằng Luật sư đã tự ý thỏa thuận và thực hiện công việc vượt quá phạm vi đại diện, đặc biệt là trong các tình huống Luật sư tham gia đàm phán, thương lượng với đối tác hoặc phía đối lập về những vấn đề liên quan đến lợi ích kinh tế.

- Trong quá trình thực hiện công việc theo hợp đồng dịch vụ pháp lý, Luật sư cần theo dõi và nắm rõ phạm vi công việc đã thỏa thuận với khách hàng. Điều này giúp tránh tình trạng làm thiếu công việc hoặc làm thừa công việc, cả hai đều có thể gây rủi ro khiến công việc không thành công và khách hàng có thể khiếu nại.

- Trong trường hợp có bất đồng, mâu thuẫn hoặc tranh chấp giữa Luật sư và khách hàng, nếu khách hàng khiếu nại, Luật sư cần cố gắng hòa giải và tự giải quyết vấn đề. Tránh cố chấp và bảo thủ quan điểm là quan trọng. Trong quá trình xử lý khiếu nại, mỗi bên có thể có quan điểm và góc nhìn khác nhau, do đó, Luật sư cần tránh chủ quan và nhận thức rằng có thể có những quan điểm khác nhau. Khi cần thiết, Luật sư cũng cần sẵn lòng nhượng bộ, hy sinh một phần lợi ích cá nhân để đảm bảo an toàn cho vị trí nghề nghiệp và duy trì mối quan hệ tích cực với khách hàng.

Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp Luật sư Việt Nam, ban hành và có hiệu lực vào cuối năm 2019 (13/12/2019), cùng với Quy chế giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử lý kỷ luật được ban hành theo Quyết định số 203/QĐ-HĐLSTQ ngày 19/12/2019 của Hội đồng Luật sư toàn quốc (hiệu lực từ ngày 01/01/2020), đại diện cho hai trụ cột quan trọng trong hệ thống quy định nội bộ của Đội ngũ Luật sư. Cả hai văn bản này có thể được coi là một phần của luật nội dung và luật hình thức trong nội bộ của tổ chức Luật sư.

Đây không chỉ là những văn bản quy phạm nghiêm túc về đạo đức nghề nghiệp và ứng xử của Luật sư, mà còn như là công cụ quan trọng để duy trì và bảo vệ giá trị chuẩn mực nghề nghiệp của Đội ngũ Luật sư trước cộng đồng. Bộ Quy tắc và Quy chế này là căn cứ chính để xử lý các hành vi vi phạm quy định nội bộ trong tổ chức Luật sư. Như vậy, chúng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành một môi trường làm việc chất lượng cao mà còn làm nền tảng để thực hiện các biện pháp kỷ luật và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hệ thống Luật sư.

Bài viết liên quan: Muốn trở thành Luật sư thành đạt thì cần có những yếu tố gì?

Luật Minh Khuê xin tiếp nhận yêu cầu tư vấn của quý khách hàng qua số hotline: 1900.6162 hoặc qua email: lienhe@luatminhkhue.vn. Xin trân trọng cảm ơn!