1. Khái niệm

Tư vấn pháp luật là hoạt động tư vấn mang tính chuyên môn nên cần phải có kiến thức chuyên môn sâu cũng như kiến thức thực tế rộng để có thể đưa ra những ý kiến, phương án giải quyết vấn đề hay yêu cầu một cách hợp lý, phù hợp với các quy định của pháp luật mà chủ thể yêu cầu tư vấn pháp lý đưa ra. Việc chủ thể tư vấn pháp lý đóng góp, xây dựng các ý kiến, phương án đó không mang tính bắt buộc, cưỡng chế mà quyền quyết định có thực hiện hay không thuộc về chủ thể yêu cầu tư vấn. Những ý kiến đấy không được trái với những quy định của pháp luật.

Căn cứ vào Điều 28 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012), tư vấn pháp luật là luật sư hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp khách hàng soạn thảo các giấy tờ liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của họ. Luật sư thực hiện tư vấn pháp luật trong tất cả các lĩnh vực pháp luật như: luật đất đai, luật dân sự, luật hôn nhân và gia đình, luật doanh nghiệp, luật đầu tư,...Tư vấn trực tiếp bằng lời nói là một trong những hình thức tư vấn pháp luật.

Tư vấn pháp luật bằng lời nói là người tư vấn pháp luật sử dụng ngôn từ trong hoạt động nghề nghiệp, thông qua âm thanh để giải đáp pháp luật, hướng dẫn cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài xử sự đúng pháp luật; cung cấp dịch vụ pháp lý và truyền đạt thông tin đến người được tư vấn nhằm đưa ra những ý kiến pháp lý của mình về một vấn đề, một sự việc hoặc một tình huống pháp luật cụ thể.

2. Các hình thức tư vấn và chủ thể tư vấn:

- Tư vấn trực tiếp bằng lời nói tại trụ sở hoặc địa điểm mà khách hàng yêu cầu.

- Tư vấn qua điện thoại, tổng đài tư vấn.

- Tư vấn qua đài phát thanh, truyền hình.

- Tư vấn trực tiếp.

Chủ thể thực hiện tư vấn pháp luật bao gồm:

- Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý: Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý. Tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý bao gồm: Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý. 

- Người thực hiện trợ giúp pháp lý: Người thực hiện trợ giúp pháp lý bao gồm: trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý theo hợp đồng với Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước hoặc theo phân công của tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý, tư vấn viên pháp luật có 02 năm kinh nghiệm tư vấn pháp luật trở lên làm việc tại tổ chức tham gia trợ giúp pháp lý và cộng tác viên trợ giúp pháp lý.

- Luật sư: Theo Điều 28 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) quy định hoạt động tư vấn pháp luật của luật sư như sau:

"1. Tư vấn pháp luật là việc luật sư hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp khách hàng soạn thảo các giấy tờ liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của họ. Luật sư thực hiện tư vấn pháp luật trong tất cả các lĩnh vực pháp luật.

2. Khi thực hiện tư vấn pháp luật, luật sư phải giúp khách hàng thực hiện đúng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ."

- Tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu chuyên ngành luật:

Căn cứ vào khoản 2 Điều 12 Nghị định 77/2008/NĐ - CP ngày 16 tháng 07 năm 2008 về tư vấn pháp luật, quy định thành lập trung tâm tư vấn pháp luật: 

"Tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội – nghề nghiệp cấp trung ương, cấp ngành được thành lập Trung tâm tư vấn pháp luật trong phạm vi cả nước.

Tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội – nghề nghiệp cấp tỉnh, cấp huyện được thành lập Trung tâm tư vấn pháp luật trong phạm vi địa phương mình.

Cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu chuyên ngành được thành lập Trung tâm tư vấn pháp luật trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, nơi đặt trụ sở của cơ sở đó."

3. Những sai sót thường gặp 

Thứ nhất, nói quá nhanh. Việc nói quá nhanh khiến khách hàng không kịp nắm bắt được hết nội dung của lời tư vấn và phải hỏi lại. Khi hỏi lại có thể làm gián đoạn quá trình tư vấn, làm tốn thời gian của các bên và không đạt được mục đích của khách hàng.

Thứ hai, có giọng nói và ngôn ngữ địa phương. Điều này dẫn đến việc khách hàng không hiểu hoặc hiểu sai đi nội dung lời tư vấn của người tư vấn pháp luật.

Thứ ba, dùng nhiều từ ngữ chuyên ngành. Những người cần tư vấn pháp lý thì không phải ai cũng có những hiểu biết nhất định về lĩnh vực này nên dùng quá nhiều từ ngữ chuyên ngành luật khiến người yêu cầu tư vấn không hiểu hết nội dung mà người tư vấn truyền đạt.

Thứ tư, nói quá nhiều và không đúng trọng tâm. Khi nói quá nhiều mà không đi vào đúng trọng tâm làm vấn đề cần tư vấn không giải quyết một cách triệt để.

Thứ năm, không ghi chép những sự kiện, sự việc, tình tiết,...mà khách hàng nói. Điều này khiến người tư vấn không xâu chuỗi được thông tin, phải hỏi lại khách hàng những thông tin mà khách hàng đã đề cập khiến việc tư vấn tốn thời gian cũng như chưa giải quyết hết vấn đề của người yêu cầu tư vấn.

Ngoài ra, có rất nhiều lỗi sai khi thực hiện tư vấn như: lơ đãng, không tập trung vào những vấn đề mà khách hàng đang nói, đưa ra những lời nhận xét, áp đặt tư tưởng, kinh nghiệm của mình cho khách hàng,...

4. Ưu điểm của hình thức tư vấn pháp luật bằng lời nói

Thứ nhất, kịp thời, nhanh chóng nhận được lời tư vấn ngay để giải quyết vấn đề mà không cần phải chờ đợi việc soạn thảo văn bản những lời tư vấn. Đồng thời, không yêu cầu người tư vấn có kỹ năng soạn thảo văn bản tốt.

Thứ hai, phương pháp tư vấn nhanh gọn, giải thích vấn đề cần tư vấn tương đối chi tiết và triệt để.

Thứ ba, những thắc mắc về vấn đề đang gặp khó khăn, chưa rõ ràng sẽ được trao đổi trực tiếp qua lại ngay thời điểm tư vấn giữa người tư vấn và người yêu cầu tư vấn.

Thứ tư, hình thức tư vấn pháp luật bằng lời nói như tư vấn thông qua điện thoại, tổng đài tư vấn, thông qua trực tuyến. Người tư vấn có thể quan sát trực tiếp cử chỉ, tâm lý khách hàng để hiểu rõ họ, tương tác với họ để tìm ra hướng giải quyết tốt nhất. Người tư vấn có thể nghe khách hàng trình bày vấn đề của mình, chỗ nào còn thắc mắc hay chưa rõ thì có thể trao đổi với khách hàng ngay tại thời điểm tư vấn luôn, từ đó đưa ra lời tư vấn pháp lý của mình đến với khách hàng. Hình thức tư vấn ngày càng phổ biến vì nhanh chóng, hiệu quả.

Thứ năm, hình thức tư vấn pháp luật thông qua đài phát thanh, truyền hình. Người tư vấn có thể truyền tải được lượng thông tin tới nhiều người đang cần tư vấn, tạo cảm giác thoải mái, tin tưởng để trình bày rõ hơn các vấn đề của chính mình.

6. Nhược điểm của hình thức tư vấn pháp luật bằng lời nói

Thứ nhất, đối với những sự việc, tình huống có tính chất đơn giản, ít phức tạp thì hình thức tư vấn pháp luật bằng lời nói là sự lựa chọn hợp lý.Còn đối với những vụ việc phức tạp thì tư vấn qua lời nói sẽ gặp nhiều khó khăn vì người tư vấn khó có thể nắm bắt hết các tình tiết sự việc mà khách hàng trình bày hoặc khách hàng không thể nắm bắt hết, rõ ràng, đầy đủ những lời tư vấn của người tư vấn. Như vậy, hình thức tư vấn pháp luật bằng văn bản là hình thức phù hợp đối với những vụ việc, tình huống phức tạp.

Thứ hai, những vấn đề cần tư vấn về thủ tục, giấy tờ sẽ không đạt hiệu quả cao thông qua hình thức tư vấn bằng lời nói vì người tư vấn không thể tư vấn khách hàng một cách tỉ mỉ, chi tiết, đầy đủ và chính xác.

Thứ ba, đòi hỏi người tư vấn phải có nhiều kỹ năng (kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hỏi, kỹ năng tìm kiếm văn bản, kỹ năng phản biện, kỹ năng lắng nghe...) mà cũng cần có một khối lượng kiến thức chuyên môn sâu và kiến thức về đời sống xã hội đủ rộng. Từ đó, chất lượng tư vấn của người tư vấn cũng ngày càng được nâng cao, giảm thiểu những sai sót trong tư vấn thông qua lời nói.

Thứ tư, khách hàng sẽ mất một khoản phí tư vấn, phí tư vấn phụ thuộc vào hình thức tư vấn thông qua lời nói, từng công ty, chất lượng của lời tư vấn của người tư vấn. Ngoài ra, có thể trả thêm những chi phí phát sinh như: chi phí đi lại, chi phí ăn uống,...cũng như mất thời gian để gặp gỡ và nghe tư vấn đối với hình thức tư vấn trực tiếp.

Thứ năm, phải có kỹ năng tra cứu văn bản, tài liệu pháp luật thật nhanh chóng và chính xác, xem văn bản quy phạm pháp luật có còn hiệu lực hay không, được hướng dẫn, sửa đổi, bổ sung bằng những văn bản nào. Để khi khách hàng đưa ra những sự việc, tình huống vướng mắc của mình thì người tư vấn đã có thể cung cấp cho họ những căn cứ pháp lý khi người tư vấn đang nói, đang tư vấn. Nhưng nếu vội vàng, hấp tấp chưa tra cứu chính xác văn bản pháp luật mà chỉ nhớ thoáng qua đã vội đưa ra phương án tư vấn thì sẽ dẫn đến những sai sót trong lời tư vấn của người tư vấn.

Thứ sáu, trong nhiều trường hợp mặc dù đã được tư vấn những khách hàng vẫn làm trái pháp luật, tư vấn sai thì sẽ dẫn đến những hậu quả như khách hàng quay trở lại kiện người tư vấn pháp luật tư vấn sai và phải đến bù những thiệt hại phát sinh. 

Để giảm thiểu những sai sót trong hình thức tư vấn pháp luật bằng lời nói thì cần khắc phục: tuân thủ đầy đủ các quy trình tư vấn pháp luật bằng lời nói; khắc phục và sửa chữa cách nói (nói với tốc độ vừa phải, cải thiện giọng nói địa phương, dùng những từ ngữ phổ thông để có thể truyền đạt đến người yêu cầu tư vấn pháp luật một cách rõ ràng, rành mạch, chính xác nhất); nắm bắt tâm lý, tâm trạng và mong muốn của khách hàng; tạo cho khách hàng không gian thoải mái, tinh thần nhẹ nhõm; không phán xét họ, không ngắt lời, thể hiện những cử chỉ tôn trọng, lắng nghe những gì khách hàng nói; thành thạo kỹ năng tra cứu văn bản, tài liệu pháp luật; ghi chép đầy đủ những thông tin, chi tiết cần thiết mà khách hàng cung cấp...