Vắng mặt địa phương trên 12 tháng sẽ có bị xóa đăng ký thường trú?

1. Bị xóa đăng ký thường trú có ảnh hưởng gì không?

Quy định tại  Luật Cư trú 2020 không có giải thích rõ ràng về khái niệm xóa đăng ký thường trú. Tuy nhiên, có thể thuật ngữ này chỉ tình trạng người dân trước đây đã đăng ký thường trú tại một địa điểm nhất định, nay không còn tiếp tục được giữ đăng ký thường trú đó nữa.

Như vậy, khi bị xóa đăng ký thường trú, có nghĩa là ở thời điểm đó, người dân không còn nơi đăng ký thường trú. Đây không phải là tình trạng vô gia cư (không có nhà ở hoặc một nơi trú ngụ thường xuyên).

Khi bị xóa đăng ký thường trú, người dân vẫn còn 02 cách để đăng ký việc cư trú của mình:

- Đăng ký tạm trú, có thể tại chính nơi mình bị xóa đăng ký thường trú hoặc nơi khác; 

- Đăng ký thường trú lại, có thể tại chính nơi mình bị xóa đăng ký thường trú hoặc nơi khác.

Việc bị xóa đăng ký thường trú ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều vấn đề trong cuộc sống, như:

- Làm thủ tục đăng ký nhập học cho con: Nhiều trường học ở nhiều địa phương hiện nay khi tuyển sinh đầu cấp vẫn yêu cầu cần có đăng ký thường trú ở địa phương nơi con đang theo học

- Khi làm thủ tục vay vốn ngân hàng cũng yêu cầu phải có đăng ký thường trú như một điều kiện để cho vay;

- Khi làm các thủ tục hành chính khác như làm căn cước công dân gắn chip: Hiện nay, chỉ một số rất ít địa phương tiến hành làm căn cước cho người tạm trú; còn lại hầu hết đều yêu cầu phải có hộ khẩu…

Như vậy, khi người dân bị xóa đăng ký thường trú mà chưa làm thủ tục đăng ký tạm trú sẽ gặp bất cập nhất định trong thực hiện nhiều công việc, đặc biệt là thủ tục hành chính. Một số thủ tục thường gặp như: Khai sinh cho con, đăng ký kết hôn, khai tử, nhập quốc tịch... tất cả đều phải có thông tin đăng ký thường trú

Vì vậy, để tránh vướng mắc, khó khăn khi thực hiện một số thủ tục hành chính, người dân phải khai báo tạm trú, tạm vắng và thực hiện đúng các quy định của pháp luật liên quan đến nơi cư trú. Trường hợp đã xóa đăng ký thường trú, nếu đủ điều kiện thì được đăng ký lại thường trú theo quy định.

2. Vắng mặt địa phương trên 12 tháng sẽ có bị xóa đăng ký thường trú?

Đăng ký thường trú là việc công dân đăng ký nơi thường trú của mình với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được cơ quan này làm thủ tục đăng ký thường trú và cập nhật thông tin về nơi thường trú vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú. Theo quy định tại khoản 1 Điều 24 Luật Cư trú 2020 thì sẽ xóa đăng ký thường trú nếu vắng mặt liên tục tại nơi thường trú từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú tại chỗ ở khác hoặc không khai báo tạm vắng, trừ trường hợp xuất cảnh ra nước ngoài nhưng không phải để định cư hoặc trường hợp đang chấp hành án phạt tù, chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đưa vào trường giáo dưỡng.

Như vậy, nếu vắng mặt liên tục tại nơi thường trú từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú hay khai báo tạm vắng thì sẽ bị xóa đăng ký thường trú hay còn gọi là xóa hộ khẩu (trừ những trường hợp khác nêu trên).

Tuy nhiên, để không bị xóa đăng ký thường trú trong trường hợp này thì công dân có thể đăng ký tạm trú hoặc khai báo tạm vắng. Ngoài ra, công dân có thể trở về địa phương nơi mình đăng ký thường trú vài tháng 1 lần để không bị xét vào trường hợp vắng mặt liên tục.

Nếu công dân bị xóa đăng ký thường trú, công dân không đăng ký tạm trú theo quy định của pháp luật thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều vấn đề trong cuộc sống, sinh hoạt, học tập, lao động… như làm Căn cước công dân, làm thủ tục vay vốn ngân hàng, đăng ký nhập học cho con, xác nhận các giấy tờ có liên quan… và công dân còn bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

3. Việc xoá đăng ký thường có bắt buộc phải xuất phát từ đề nghị của công dân hay không?

- Căn cứ các trường hợp phải xoá đăng ký thường trú theo quy định của pháp luật, cơ quan đăng ký cư trú có thể xoá thường trú của công dân mà không cần có yêu cầu từ công dân.

- Cơ quan đăng ký cư trú thực hiện việc xóa đăng ký thường trú đối với công dân khi phát hiện công dân đó thuộc một trong các trường hợp bị xóa đăng ký thường trú. Trước khi thực hiện việc xóa đăng ký thường trú, cơ quan đăng ký cư trú thông báo về việc xóa đăng ký thường trú tới công dân hoặc đại diện hộ gia đình để biết và thực hiện việc nộp hồ sơ làm thủ tục xóa đăng ký thường trú theo quy định. Trường hợp quá 07 ngày kể từ ngày cơ quan đăng ký cư trú thông báo mà người thuộc diện xóa đăng ký thường trú hoặc đại diện hộ gia đình không nộp hồ sơ làm thủ tục xóa đăng ký thường trú thì cơ quan đăng ký cư trú tiến hành lập biên bản về việc công dân, đại diện hộ gia đình không nộp hồ sơ làm thủ tục xóa đăng ký thường trú và thực hiện xóa đăng ký thường trú đối với công dân. Cơ quan đăng ký cư trú thông báo bằng văn bản cho công dân hoặc chủ hộ về việc xóa đăng ký thường trú sau khi đã thực hiện.

- Đối với trường hợp Công dân đã có quyết định hủy bỏ đăng ký thường trú quy định tại Điều 35 của Luật cư trú 2020:

+ Trong thời hạn 01 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hủy bỏ đăng ký thường trú của thủ trưởng cấp trên trực tiếp hoặc ngay sau khi ra quyết định hủy bỏ đăng ký thường trú đối với công dân, cơ quan đăng ký cư trú thực hiện việc xóa đăng ký thường trú đối với công dân và cập nhật việc xóa đăng ký thường trú vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú.

+ Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong thực hiện đăng ký, quản lý cư trú, Công an thành phố Hà Nội thông báo công dân biết quy định về xóa đăng ký thường trú. Đồng thời, để đảm bảo công dân luôn chủ động trong thực hiện đăng ký thường trú, xóa đăng ký thường trú, Công an thành phố Hà Nội đề nghị công dân quan tâm và tuân thủ thực hiện các quy định của pháp luật về xóa đăng ký thường trú.

Quy định về việc xóa đăng ký thường trú khi vắng mặt tại địa phương trên 12 tháng sẽ khắc phục tình trạng quản lý cư trú ảo, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cư trú trong điều kiện hiện nay; đồng thời, cũng giúp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của công dân trong việc đăng ký tạm trú, khai báo tạm vắng.

Quy định trên được áp dụng sẽ xoá bỏ trình trạng lâu nay nhiều người đã bán nhà nhưng không đăng ký thường trú tại chỗ ở mới với nhiều lý do như ngại chuyển hộ khẩu ảnh hưởng đến việc học tập của con hoặc làm các thủ tục hành chính. Trường hợp phổ biến khác là người rời khỏi nơi đăng ký thường trú từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú tại nơi đang sinh sống và làm việc; hoặc khai báo tạm vắng tại nơi đã đăng ký thường trú.

Mặt khác, việc xóa đăng ký thường trú trong trường hợp này sẽ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên khác trong hộ gia đình khi tham gia giao dịch dân sự của hộ gia đình.

Tuy nhiên có một số ý kiến không tán thành với quy định này vì cho rằng, quyền tự do cư trú là quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Nhà nước có trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện quyền này.

Việc xóa đăng ký thường trú có thể tác động tiêu cực đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; hơn nữa, cần làm rõ và có giải pháp xử lý đồng bộ về giá trị pháp lý của các giấy tờ cá nhân có liên quan đến nơi thường trú khi xóa đăng ký thường trú. Do đó,  cần cân nhắc kỹ, chỉ nên quy định xóa đăng ký thường trú của công dân trong trường hợp thật cần thiết.