Mục lục bài viết

1. Khái quát về tập tính học được và tập tính bẩm sinh
2. Cơ sở thần kinh của tập tính là gì?
3. Những hình thức học tập ở động vật và ví dụ về tập tính học được
4. So sánh tập tính học được và tập tính bẩm sinh

1. Khái quát về tập tính học được và tập tính bẩm sinh

Trước hết cần hiểu tập tính (traits) là một khái niệm phức tạp, có thể hiểu là chuỗi những phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài cơ thể.

Ở dạng đơn giản nhất, tập tính có thể là một chuỗi sự co cơ, được thực hiện khi có những kích thích, như là trong trường hợp của một phản xạ. Ở một thái cực khác, tập tính được tìm thấy những hoạt động vô cùng phức tạp, như một số loài chim di cư từ bên này sang bên kia bán cầu (tập tính di cư); hay khi một con chim bị nhốt trong lồng, ở trong phòng thiếu cửa sổ, ánh sáng không đổi, nó sẽ cố gắng hết sức để trốn thoát và luôn chuyển động về hướng nam ở thời gian thích hợp, hoàn toàn không có các ám hiệu từ bên ngoài.

Tập tính bao gồm tất cả các loại hoạt động mà động vật thực hiện như sự di chuyển, chải lông, sinh sản, chăm sóc con non, truyền thông (kêu, hót)...

Tập tính có thể bao gồm một phản ứng riêng đối với một kích thích hay một thay đổi sinh lý, nhưng cũng có thể bao gồm hai phản ứng với hoạt động khác. Và cũng được gọi nó là tập tính, khi động vật ở trong bày đàn hay một sự phối hợp tụ tập các hoạt động của chúng hay hoàn thành sự tiêu khiển với con khác.

Có 2 loại tập tính: tập tính bẩm sinh và tập tính học được.

Tập tính bẩm sinh

Là loại tập tính sinh ra đã có, được di truyền từ bố mẹ và đặc trưng cho loài. Tập tính bẩm sinh (innate traits) là những đặc điểm hoặc khả năng tồn tại trong bản chất của một sinh vật từ khi mới sinh ra hoặc được hình thành trong quá trình phát triển sinh trưởng và di truyền từ đời cha đến đời con. Tập tính bẩm sinh được quyết định bởi các yếu tố di truyền và môi trường trong tổ chức cơ thể, ví dụ như gen, môi trường thai nhi và thời gian sinh sống.

Một số ví dụ về tập tính bẩm sinh ở con người bao gồm khả năng nói tiếng, tính cách, kích thước và hình dạng cơ thể, khả năng học hỏi, cảm xúc và tính cách. Tuy nhiên, tập tính bẩm sinh cũng có thể bị ảnh hưởng và thay đổi bởi môi trường và kinh nghiệm trong suốt cuộc đời.

Tập tính học được

Là loại tập tính được hình thành trong quá trình sống của cá thể, thông qua học tập và rút kinh nghiệm.

2. Cơ sở thần kinh của tập tính là gì?

Cơ sở thần kinh của tập tính là các phản xạ không điều kiện và có điều kiện. Trong đó:

- Tập tính bẩm sinh là chuỗi phản xạ không điều kiện, do kiểu gen quy định, bền vững, không thay đổi.

- Tập tính học được là chuỗi phản xạ có điều kiện, không bền vững và có thể thay đổi.

Khi số lượng các xináp trong cung phản xạ tăng lên thì mức độ phức tạp của tập tính cũng tăng lên. Sự hình thành tập tính học được ở động vật phụ thuộc vào mức độ tiến hóa của hệ thần kinh và tuổi thọ của chúng.

3. Những hình thức học tập ở động vật và ví dụ về tập tính học được

Quen nhờn

Đặc điểm: Động vật không trả lời những kích thích lặp đi lặp lại nhiều lần nếu kích thích đó không kèm theo điều kiện gì.

Ví dụ: Khi thấy bóng đen từ trên cao ập xuống, gà con sẽ chạy trốn, nhưng nhiều lần xuất hiện mà không nguy hiểm thì không trốn nữa.

In vết

Đặc điểm: Hiện tượng con non mới sinh đi theo những vật đầu tiền mà chúng nhìn thấy, thường là con bố mẹ.

Ví dụ: Gà con mới nở đi theo đồ - chơi hoặc vịt con mới nở đi theo gà mẹ

Học khôn

Đặc điểm: Phối hợp các kinh nghiệm cũ để giải quyết những tình huống mới. Học khôn gặp ở động vật có hệ thần kinh rất phát triển.

Ví dụ: Tinh tinh biết cách chồng những chiếc thùng lên nhau để đứng lên lấy thức ăn trên cao

Học ngầm

Đặc điểm: Kiểu học không có ý thức, không biết rõ là mình đã học được.

Ví dụ: Chỉ hoặc trâu được nuôi ở nhà, khi dắt thả nó ở một nơi khác cách xa nhà nó vẫn có thể nhớ đường để quay về nhà

Điều kiện hóa hành động

Đặc điểm: Liên kết một hành vi của động vật với một điều kiện nào đó, sau đó động vật chủ động lặp lại các hành vi đó

Ví dụ: thả chuột vào lồng có bàn đạp gắn với thức ăn. Khi chuột đạp phải bàn đạp thì thức ăn rơi ra. Sau vài lần, mỗi khi đói bụng. chuột chủ động chạy tới nhãn bản đạp để lấy thức ăn

Điều kiện hóa đáp ứng

Đặc điểm: Do sự hình thành những mối liên kết mới giữa các trung tâm hoạt động trong trung ương thần kinh dưới tác động của các kích thích kết hợp đồng thời

Ví dụ: Vừa đánh chuông vừa cho chó ăn. Sau 1 thời gian, chỉ cần nghe tiếng chuông là cho đã tiết nước bọt