1. Lý thuyết bài 40: Năng lượng

Nguồn năng lượng đóng một vai trò quan trọng không thể thiếu trong mọi khía cạnh của cuộc sống, từ những hoạt động phức tạp và quy mô lớn cho đến những công việc đơn giản hàng ngày của chúng ta. Điều này thể hiện một sự phụ thuộc sâu sắc vào năng lượng và tầm quan trọng của việc quản lý và sử dụng nó một cách hiệu quả.

Dù bạn đang lái xe đến nơi làm việc hàng ngày, tham gia vào quy trình sản xuất hàng hóa, hay thậm chí chỉ là sưởi ấm căn nhà của mình vào mùa đông, tất cả đều đòi hỏi một nguồn cung cấp năng lượng đáng tin cậy. Công nghiệp và hệ thống giao thông phụ thuộc vào nhiên liệu và điện năng để hoạt động một cách liên tục, trong khi cuộc sống hàng ngày của chúng ta không thể thiếu năng lượng để nấu ăn, chiếu sáng, và thực hiện các hoạt động hàng ngày khác.

Việc sử dụng năng lượng một cách bền vững và hiệu quả ngày càng trở nên quan trọng hơn, khi chúng ta đối mặt với các thách thức về biến đổi khí hậu và tài nguyên hạn hẹp. Chúng ta cần phải tìm cách tận dụng và tiết kiệm năng lượng trong mọi khía cạnh của cuộc sống để bảo vệ tương lai của hành tinh và đảm bảo cuộc sống của chúng ta luôn phát triển và cải thiện.

Ví như, mỗi buổi sáng khi thức dậy, con người bắt đầu chu kỳ ngày mới bằng việc cung cấp năng lượng cho cơ thể thông qua ba hoạt động cơ bản: ăn, uống và hít thở. Thức ăn, chẳng hạn, không chỉ là một phần của khẩu phần ẩm thực mà còn là nguồn cung cấp năng lượng chính để duy trì sự tỉnh táo và hoạt động của cơ thể. Nhờ vào tiến trình tiêu hóa, thức ăn được biến đổi thành dạng năng lượng dễ sử dụng, giúp con người thực hiện mọi hoạt động từ việc đi lại đến suy nghĩ và làm việc.

Điều này chỉ ra rằng nguồn năng lượng không chỉ tồn tại trong những hệ thống phức tạp như mạng lưới điện, mà còn xuất hiện một cách tự nhiên trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta thông qua những quy trình cơ bản như tiêu hóa thức ăn. Từng hạt thức ăn mà ta lựa chọn và cách ta quản lý năng lượng này đều ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu suất trong cuộc sống.

 

2. Giải Vở bài tập Khoa học dành cho lớp 5 bài 40 Năng lượng

Câu 1 trang 68 Vở bài tập Khoa học 5: Viết vào chỗ … trong bảng dưới đây cho phù hợp.

Hoạt động/ Biến đổi

Nguồn năng lượng

 Học sinh học bài

……………

……………

Pin

 Nước được đung sôi

……………

 Xe máy chạy

……………

……………

Thức ăn

 Quần áo phơi bị bạc màu

……………

Trả lời:

Hoạt động/ Biến đổi

Nguồn năng lượng

 Học sinh học bài

 Thức ăn

 Ô tô đồ chơi 

 Pin

 Nước được đung sôi

 Củi, than, điện,…

 Xe máy chạy

 Xăng 

 Con người, động vật

 Thức ăn 

 Quần áo phơi bị bạc màu 

 Mặt trời 

Câu 2 trang 68 Vở bài tập Khoa học 5: Hãy nêu ba ví dụ về việc muốn làm vật biến đổi nhiều hơn thì cần nhiều năng lượng hơn.

Ví dụ mẫu: Kéo một lò xo dãn 10cm thì cần nhiều năng lượng hơn khi kéo lò xo đó dãn 5cm.

Trả lời:

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường phải đối mặt với việc sử dụng năng lượng trong các hoạt động khác nhau. Một điều thú vị là cách chúng ta sử dụng năng lượng có thể ảnh hưởng đến hiệu suất và độ tiết kiệm của chúng ta.

Ví dụ, khi ta dùng một chiếc búa để đập vào một viên đá, mức năng lượng tiêu tốn phụ thuộc vào cường độ và cách đập. Nếu ta đập mạnh và quyết liệt, ta sẽ tiêu tốn nhiều năng lượng hơn so với việc đập nhẹ và nhẹ nhàng. Tương tự, khi đốn ngã một cây, việc tốn ít năng lượng hơn khi ta đốn chỉ một phần của cây. Sự hiệu quả cũng xuất hiện khi ta bẻ cây. Nếu ta bẻ gãy cây, ta tiêu tốn nhiều năng lượng hơn so với việc bẻ cong cây.

Những ví dụ này cho thấy rằng việc sử dụng năng lượng có thể được tối ưu hóa thông qua kỹ thuật và phương pháp phù hợp. Quyết định cách sử dụng năng lượng có thể quyết định đến khả năng tiết kiệm và hiệu quả của một hoạt động, giúp chúng ta thực hiện công việc một cách hiệu quả hơn và tiết kiệm năng lượng quý báu.

Câu 3 trang 69 Vở bài tập Khoa học 5: Theo em mỗi người trong từng hình vẽ sau đang cần năng lượng để tạo sự biến đổi gì cho căn phòng của mình?

Vở bài tập Khoa học dành cho lớp 5 bài 40 Năng lượng

Trả lời:

- Hình a): Năng lượng gió.

- Hình b): Năng lượng mặt trời, than (lò sưởi),…

- Hình c): Năng lượng điện.

 

3. Thực hành (SGK Khoa học 5 tập 2 trang 82)

- Cặp sách của bạn đang nằm yên trên bàn. Làm cách nào để đưa nó lên cao?

Trả lời: Để đưa cặp sách lên cao, ta có thể tận dụng sức mạnh của bàn tay mình để nhấc cặp lên. Trong tưởng tượng của chúng ta, đó là một hành động đơn giản, nhưng thực tế, nó liên quan đến một quá trình phức tạp của cơ bắp, xương và năng lượng. Khi ta đặt tay lên cặp sách và nâng lên, năng lượng từ cơ bắp của tay và cơ xương trong cánh tay được chuyển thành lực nâng đối với cặp sách. Điều này là một ví dụ về cách mà năng lượng được chuyển đổi và sử dụng để thực hiện công việc cụ thể.

Nhấc cặp sách lên cao cũng là một minh chứng rõ ràng cho việc nguồn năng lượng có thể biến đổi từ dạng này sang dạng khác để thực hiện mục tiêu cụ thể. Trong trường hợp này, năng lượng mà tay ta cung cấp đã được biến đổi từ năng lượng của cơ bắp và xương thành năng lượng nâng đỡ và đưa cặp sách lên cao. Điều này làm cho ta nhận thấy rằng năng lượng không bao giờ biến mất mà chỉ được chuyển đổi và sử dụng trong các quy trình và hoạt động khác nhau trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

- Khi thắp nến, bạn thấy gì được toả ra từ ngọn nến?

Trả lời: Khi ta thắp ngọn nến, một hiện tượng thú vị xảy ra. Nến không chỉ mang lại ánh sáng mà còn toả nhiệt. Điều này xuất phát từ quá trình cháy của nến. Khi ta đốt nến, nó reo lên và bắt đầu phản ứng cháy với không khí xung quanh. Trong quá trình cháy, nến tiêu thụ nguyên liệu của mình, như sáp và bấc, để sản xuất nhiệt độ cao và khí CO2.

Nhiệt độ cao được tạo ra trong quá trình cháy của nến là nguồn cung cấp năng lượng cho việc toả nhiệt. Khi bạn đặt tay gần ngọn nến, bạn có thể cảm nhận được sự ấm áp. Điều này xảy ra do nhiệt độ của không khí xung quanh tăng lên do quá trình cháy, và nó truyền nhiệt cho các vật thể gần nó. Ngoài ra, nhiệt độ cao cũng làm cho bấc của nến nung chảy, và nó trở thành một chất lỏng, trải dài ra và cung cấp năng lượng cho việc toả sáng của ngọn nến.

Vậy nến không chỉ đơn giản là nguồn ánh sáng trong bóng tối mà còn là một ví dụ minh họa thú vị về cách năng lượng có thể được biến đổi và sử dụng trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

- Đặt chiếc ô tô đồ chơi có gắn động cơ điện, đèn và còi lên mặt bàn. Khi chưa lắp pin, bật công tắc của ô tô. Ô tô có hoạt động không? Lắp pin vào và bật công tắc của ô tô, bạn thấy điều gì xảy ra?

Trả lời: Khi bạn lắp pin và bật công tắc của chiếc ô tô đồ chơi, một kỳ diệu của công nghệ và năng lượng diễn ra ngay trước mắt. Động cơ bên trong ô tô bắt đầu quay, và đèn sáng rạng ngời, cùng với tiếng còi vang vọng. Điều này xảy ra nhờ vào điện sinh ra từ pin được lắp vào.

Pin chứa trong ô tô đồ chơi là nguồn năng lượng di động hoàn hảo. Khi bạn bật công tắc, điện từ pin bắt đầu lưu thông trong mạch điện của ô tô. Điện này sau đó được chuyển đổi thành năng lượng cơ học, cung cấp đủ lực để đánh động động cơ và làm cho bánh xe quay. Điều này tạo ra sự chuyển động cho chiếc ô tô và biến nó thành một phương tiện đồ chơi thú vị.

Ngoài ra, điện từ pin cũng được sử dụng để cung cấp năng lượng cho đèn sáng và còi kêu của ô tô. Ánh sáng phát ra từ đèn là kết quả của việc năng lượng điện được biến đổi thành ánh sáng sáng rực, trong khi tiếng còi kêu vang vọng là do năng lượng điện được biến đổi thành âm thanh.

Tất cả điều này là một minh chứng thú vị về cách năng lượng có thể được chuyển đổi và sử dụng trong các thiết bị và đồ chơi hàng ngày của chúng ta, tạo ra những trải nghiệm tương tác độc đáo và vui nhộn.

Xem thêm bài viết: Đề cương ôn tập học kì 2 môn Khoa học lớp 5 mới nhất năm 2022 - 2023