1. Các kiến thức cơ bản về dạng toán vận tốc lớp 5
Dạng toán vận tốc là một dạng toán rất hay và có tính thực tế cao, trong chương trình Toán lớp 5 các bạn học sinh sẽ được làm quen với dạng toán này, và để có thể làm tốt dạng bài toán này, các bạn học sinh cần lưu ý một số nội dung kiến thức sau:
- Về định nghĩa vận tốc: Vận tốc được hiểu là quãng đường đi được trong 1 đơn vị thời gian như 1 giờ, 1 phút, 1 giây,….
- Về đơn vị vận tốc có thể là km/giờ; km/phút; m/phút; m/giây; … Đơn vị vận tốc thường dùng là km/giờ và m/giây.
- Về cách tính vận tốc: Muốn tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. Gọi vận tốc là v, quãng đường là s, thời gian là t, ta có: v = s : t
Lưu ý: Đơn vị vận tốc sẽ tương ứng với đơn vị của quãng đường và thời gian, ví dụ quãng đường có đơn vị đo là km, thời gian có đơn vị là giờ thì vận tốc có đơn vị là km/giờ; quãng đường có đơn vị đo là m, thời gian có đơn vị là phút thì vận tốc có đơn vị là m/phút;….. Đơn vị của vận tốc, quãng đường và thời gian phải tương ứng với nhau.
- Bài toán vận tốc thường sẽ có các dữ liệu về quãng đường, theo đó để tính quãng đường: ta lấy vận tốc nhân với thời gian. Gọi vận tốc là v, quãng đường là s, thời gian là t, ta có:
s = v x t
Lưu ý: Đơn vị của quãng đường sẽ tương ứng với đơn vị của vận tốc và thời gian, ví dụ vận tốc có đơn vị đo là km/giờ, thời gian có đơn vị là giờ thì quãng đường có đơn vị là km; … Đơn vị của vận tốc và thời gian phải tương ứng với nhau thì mới thực hiện phép tính nhân để tìm quãng đường, ví dụ vận tốc có đơn vị là km/giờ, thời gian có đơn vị là phút thì ta phải đổi thời gian từ đơn vị phút sang đơn vị là giờ rồi mới áp dụng quy tắc để tính quãng đường.
- Về cách tính thời gian: Muốn tính thời gian ta sử dụng công thức, lấy quãng đường chia cho vận tốc. Nếu như gọi vận tốc là v, quãng đường là s, thời gian là t, ta có:
t = s : v
Lưu ý: Đơn vị của thời gian sẽ tương ứng với đơn vị của quãng đường và vận tốc, ví dụ quãng đường có đơn vị là km, vận tốc có đơn vị đo là km/giờ thì thời gian có đơn vị là giờ; ….. Đơn vị của quãng đường và vận tốc phải tương ứng với nhau thì mới thực hiện được phép tính chia để tìm thời gian. Ví dụ quãng đường có đơn vị làm, vận tốc có đơn vị là km/giờ, muốn tìm thời gian có đơn vị là giờ thì ta phải đổi quãng đường ra đơn vị làkm rồi mới áp dụng quy tắc để tính thời gian; hoặc phải đổi vận tốc từ ra đơn vị km/giờ ra đơn vị là m/giây, hay m/phút, … từ đó áp dụng quy tắc sẽ tính được thời gian tương ứng có đơn vị giây hoặc phút .
- Một số công thức cần nhớ:
+) Thời gian đi = thời gian đến – thời gian khởi hành – thời gian nghỉ (nếu có).
+) Thời gian đến = thời gian khởi hành + thời gian đi + thời gian nghỉ (nếu có).
+) Thời gian khởi hành = thời gian đến – thời gian đi – thời gian nghỉ (nếu có).
- Một số dạng bài tập vận tốc hay gặp:
+ Dạng 1: Tìm vận tốc khi biết quãng đường và thời gian.Đối với dạng bài tập này, muốn tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. Lưu ý: Các đơn vị của vận tốc, quãng đường và thời gian phải tương ứng với nhau, nếu chưa tương ứng thì phải đổi để tương ứng với nhau theo yêu cầu đề bài.
+ Dạng 2: Tìm vận tốc khi biết quãng đường, thời gian xuất phát, thời gian đến, thời gian nghỉ (nếu có). Để làm được dạng toán này, các bạn học sinh cần tìm thời gian đi, theo đó thời gian đi = thời gian đến – thời gian khởi hành – thời gian nghỉ (nếu có), sau đó ta tính vận tốc theo công thức ta lấy quãng đường chia cho thời gian.
+ Dạng 3: Dạng bài tập so sánh hai vận tốc khi biết quãng đường và thời gian. Đối với dạng bài toán này phương pháp làm bài là sử dụng quy tắc để tính vận tốc từng vật rồi so sánh kết quả với nhau.
+ Dạng 4: Tính vận tốc trung bình khi một vật chuyển động trên nhiều quãng đường Phương pháp: Vận tốc trung bình = tổng quãng đường : tổng thời gian
2. Một số bài tập về vận tốc và đáp án chi tiết
Bài 1: Một ô tô đi được quãng đường 120km trong 2 giờ. Tính vận tốc của ô tô đó.
Phương pháp giải:
Muốn tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. v = s : t
Lời giải chi tiết: Vận tốc của ô tô là : 120 : 2 = 60 (km/giờ)
Đáp số : 60 km/giờ.
Bài 2: Một người đi bộ quãng đường 10,5km hết 2,5 giờ. Tính vận tốc của người đi bộ đó.
Phương pháp giải:
Muốn tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. v = s : t
Lời giải chi tiết:
Vận tốc của người đi bộ là : 10,5 : 2,5 = 4,2 (km/giờ)
Đáp số : 4,2 km/giờ
Bài 3: Một xe máy đi từ 8 giờ 15 phút đến 10 giờ được 73,5km. Tính vận tốc của xe máy đó với đơn vị đo là km/giờ.
Phương pháp giải:
- Tìm thời gian người đó đi = thời gian đến – thời gian xuất phát.
- Đổi thời gian sang dạng số thập phân có đơn vị là giờ.
- Tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. v = s : t
Lời giải chi tiết:
Thời gian người đi xe máy đó đã đi là : 10 giờ – 8 giờ 15 phút = 1 giờ 45 phút 1 giờ 45 phút = 1,75 giờ
Vận tốc của người đi xe máy là: 73,5 : 1,75 = 42 (km/giờ)
Đáp số : 42 km/giờ.
Bài 4: Một vận động viên chạy 800m hết 2 phút 5 giây. Tính vận tốc chạy của vận động viên đó với đơn vị đo là m/giây.
Phương pháp giải:
- Đổi thời gian sang đơn vị là giây.
- Tính vận tốc ta lấy quãng đường chia cho thời gian. v = s : t
Lời giải chi tiết:
Đổi : 2 phút 5 giây = 125 giây
Vận tốc chạy của vận động viên đó là : 800 : 125 = 6,4 (m/giây)
Đáp số : 6,4 m/giây.
3. Một số phương pháp để làm bài tập vận tốc trong chương trình Toán lớp 5 hiệu quả
Dạng toán tính vận tốc là dạng toán thường tương đối hay và khó, để làm được dạng toán này, các bạn học sinh không chỉ phải nắm chắc kiến thức, các công thức về tính quãng đường, thời gian, vận tốc mà đòi hỏi ở các bạn cả khả năng suy luận và tư duy logic.
Để làm tốt dạng Toán này, các bạn cần lưu ý một số vấn đề sau:
- Đảm bảo chắc chắn các đơn vị tính trong bài đã được đưa về cùng một dạng, không để đơn vị đo quãng đường, đơn vị vận tốc và thời gian lệch nhau, vì như vậy, dù các bạn học sinh có làm bài đúng theo phương pháp, đúng các bước và công thức, kết quả mà các bạn có được sẽ không đúng với kết quả của bài toán. Do đó, trong quá trình làm bài, các bạn học sinh cần lưu ý vẫn đề đơn vị có trong bài toán để tiến hành chuyển đổi nếu cần thiết.
- Từ một công thức gốc, các bạn học sinh nên học cách suy luận để rút ra được các công thức liên quan, như vậy, các bạn học sinh chỉ cần nhớ công thức gốc ban đầu là có thể biến đổi, suy luận một số công thức có liên quan để có thể áp dụng linh hoạt vào làm bài tập.
- Các bạn học sinh cố gắng luyện tập thật nhiều dạng bài tập khác nhau để nắm chắc kiến thức hơn và học cách sử dụng các công thức một cách linh hoạt nhất có thể.
Trên đây là một số vấn đề có liên quan đến nội dung các bài tập dạng bài vận tốc trong chường trình toán lớp 5. Đây là một chủ đề toán hay và khó trong chương trình toán lớp 5, để có thể hiểu rõ hơn về các vấn đề có nội dung liên quan, tham khảo bài viết: Đề ôn tập môn Toán lớp 5 chọn lọc mới nhất 2023. Mọi thắc mắc liên hệ tổng đài 19006162 hoặc địa chỉ email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp chi tiết. Trân trọng
