1. Muối ăn là gì?
Muối ăn (hay còn gọi là muối) là một loại khoáng chất được con người sử dụng như một loại gia vị để cho vào thức ăn. Hiện nay có rất nhiều các dạng muối ăn như: muối thô, muối tinh, muối iot... Đây là một loại chất rắn có dạng tinh thể, có màu trắng tới hồng hoặc xám nhạt, có thể thu được từ nước biển hay các mỏ muối.
Trong tự nhiên, muối ăn bao gồm chủ yếu là natri chloride (NaCl), nhưng cũng có một ít các khoáng chất vi lượng khác trong đó. Muối ăn thu được từ các mỏ muối có thể có màu xám hơn do có các khoáng chất vi lượng. Muối ăn rất cần thiết cho mọi cơ thể sống, bao gồm cả con người. Muối ăn tham gia vào việc điều chỉnh độ cân bằng lỏng của cơ thể. Mặc dù muối ăn là khoáng chất tối cần thiết cho sự sống nhưng chúng ta cũng không được sử dụng quá nhiều. Việc dùng quá nhiều muối ăn có thể gây ra các vấn đề về sức khoẻ, đặc biệt là bệnh cao huyết áp.
Trong nấu ăn, muối ăn vừa được sử dụng như một loại gia vị, vừa như chất bảo quản.
2. Các dạng muối ăn
Hiện nay, có một số dạng muối ăn cơ bản là muối thô, muối tinh và muối iot.
2.1. Muối thô
Muối thô thường có vị mặn và hạt muối to hơn so với các loại muối khác. Một số người cho rằng việc sử dụng muối thô sẽ tốt cho sức khoẻ hơn, nhưng thực thế muối thô có thể không có đủ lượng iot để phòng ngừa một số bệnh liên quan đến thiếu iot.
2.2. Muối tinh
Muối tinh là loại muối được sử dụng rộng rãi hiện nay, chủ yếu chứa NaCl. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 7% lượng muối tinh được sử dụng trong đời sống hằng ngày. Phần lớn loại muối này thường được sử dụng cho mục đích công nghiệp, như sản xuất bột giấy và giấy, hay hãm màu trong công nghệ nhuộm vải, sản xuất xà phòng, chất tẩy rửa...
Sau khi thu được muối thô, người ta sẽ sử dụng các công nghệ làm tinh để nâng cao độ tinh khiết cũng như các đặc tính để dễ dàng vận chuyển, lưu giữ. Việc làm muối tinh chủ yếu là tái kết tinh muối. Trong quá trình này người ta sẽ làm kết tủa các tạp chất, và sau một vài công đoạn khác sẽ thu được NaCl tinh khiết mà được làm khô.
2.3. Muối iot
Muối ăn ngày nay là muối tinh, chứa chủ yếu là NaCl nguyên chất (khoảng 95% hoặc nhiều hơn). Thông thường nó sẽ được bổ sung thêm một lượng nhỏ iot nên được gọi là muối iot. Muối ăn chứ iot sẽ làm tăng khả năng loại trừ các bệnh lên quan đến thiếu hụt iot như biếu cổ, thiểu năng, phù nề...
3. Các cách làm muối
Bản chất của quá trình sản xuất muối biển là thực hiện phản ứng tách NaCl với nước và các loại muối khác trong nước biển. Để có thể lấy được nước biển, người ta sẽ lợi dụng lúc thuỷ triều lên cao để dẫn nước vào các đồi cát. Sau đó, dưới ánh nắng mặt trời nước sẽ bốc hơi và muối kết tụ lại trên bề mặt cát.
Lúc này sẽ thu được một hợp chất gọi là nước chạt từ hệ thống đã lắng đọng và tiếp tục phơi nắng cho đến khi khô nước, tốc độ này phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và nền sân phơi. Sau giai đoạn bay hơi thì hạt muối đã được kết tinh và người ta sẽ tiến hành thu hoạch.
3.1. Làm muối trên nền đất (phơi cát)
Bước đầu, trên mỗi ruộng muối người ta sẽ xử lí nền đất để hạn chế tối đa việc nước biển ngấm vào đất. Sau đó tiếp tục cho nước biển vào phơi thật khô để tạo độ rắn cho đất. Khi nền đất đã đạt chuẩn mới bắt đầu cho bơm nước biển vào bên trong.
Ruộng ban đầu được sử dụng cho nước biển vào người dân gọi là ruộng phơi. Dưới tác dụng của ánh nắng mặt trời, lượng nước biển sẽ bốc hơn bớt và độ nặm trong nước sẽ tăng cao hơn ban đầu. Lúc này, người ta mới tháo nước này xuống phần ruộng bên dưới để tạo muối, ruộng này được gọi là ruộng ăn.
Khi mà muối đã bắt đầu kết tủa người dân mới sử dụng chiếc cào bằng để cao muối tập trung lại để thu hoạch.
3.2. Làm muối trên nền bạt
Phương pháp làm muối này về quy trình thì tương tự như làm muối trên nền đất nhưng không cần xử lí nền đất mà sử dụng một lớp bạt phủ lên để đảm bảo chống thấm nước và chất lượng muối sẽ cao hơn.
4. Các ứng dụng của muối
4.1. Muối đối với sức khoẻ
Natri là một trong những chất điện giải cơ bản trong cơ thể, nó duy trì cân bằng nội môi của tế bào và điều chỉnh sự cân bằng nước và điện giải trong cơ thể. Nó cũng giúp co cơ, thư giãn và kích thích hoạt động của các tế bào thần kinh. Muối biển tự nhiên rất có giá trị đối với cơ thể chúng ta vì nó chứa tới khoảng 40% natri.
Một số lợi ích với sức khoẻ phổ biến của muối có thể kể đến như:
- Duy trì cân bằng điện giải trong cơ thể, cải thiện lưu thông máu, cải thiện chức năng của cơ và cơ thể
- Bình thường hoá nhịp tim: Na, K và Cl trong muối giúp kích thích sự co bóp của các dây thần kinh và cơ bắp. Điều này giúp cải thiện sức khoẻ tim và bình thường hoá nhịp tim
- Giúp tiêu hoá: muối giúp cho tiêu hoá protein, điều chỉnh sự bài tiết của các enzym tiêu hoá trong tuyến tuỵ và làm tăng số lượng vi khuẩn có lợi cho đường ruột. Tất cả những đặc điểm này của muối giúp giải quyết các vấn đề về tiêu hoá và thúc đẩy quá trình giảm cân
- Quản lí huyết áp: Natri trong muối là một trong những chất điện giải chính, vì vậy nó giúp điều chỉnh huyết áp trong cơ thể.
4.2. Lợi ích khác của muối
Muối ăn được dùng để ướp các thực phẩm tươi sống như tôm, cua, cá, thịt trước khi chế biến để tránh bị ươn, hư, dùng làm chất bảo quản cho các thực phẩm để làm một số món ăn như dưa muối, cà muối....
Do có tính sát trùng nên muối ăn còn được pha loãng để dùng làm nước súc miệng hay để rửa các vết thương ngoài da
Muối ăn không chỉ dùng trong ăn uống mà còn được dùng trong ngành công nghiệp, đặc biệt là các ngành hoá chất.
5. Vùng biển thuận lợi cho nghề làm muối
Như chúng ta đã biết, việc làm muối phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết để tạo ra được những hạt muối trắng tinh, chất lượng. Vào những ngày nắng to, nước bay hơi nhanh là thời điểm thích hợp để có được những hạt muối đạt chuẩn. Tuy nhiên, những ngày mưa khi lượng nước mưa quá nhiều sẽ khiến muối không thể thu hoạch được. Chính vì vậy, nơi thích hợp cho việc làm muối là những vùng biển có nền nhiệt cao, nhiều năng, ít mưa sẽ giúp việc làm muối được trở nên thuận lợi hơn.
Xét đến điều kiện tự nhiên ở Việt Nam, ta có thể thấy vùng ven biển nước ta thuận lợi cho nghề làm muối. Nơi thuận lợi nhất cho nghề làm muối chính là ở vùng ven biển Nam Trung Bộ. Tại sao đây lại là vùng biển thuận lợi nhất cho nghề làm muối ở nước ta mà không phải là vùng biển Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ hay Nam Bộ ? Bởi vì:
- Vùng biển Bắc Bộ, Nam Bộ có nhiều cửa sông lớn đổ ra biển; riêng vùng biển Bắc Bộ lại có mùa đông lạnh, nhiệt độ thấp nên khó khăn cho việc bay hơi nước, không thuận lợi cho nghề làm muối
- Vùng biển Bắc Trung Bộ lại thường xuyên có nạn cát bay, cát chảy, sạt lở bờ biể, thiên tai, bão lũ nên cũng gây ra những khó khăn cho việc làm muối.
Vùng biển Nam Trung Bộ ở nước ta thì có nền nhiệt độ cao, nhiều nắng lại chỉ có một số sông nhỏ đổ ra biển nên rất thuận lợi cho nghề làm muối.
Kết lại, bài viết này đã cung cấp cho chúng ta những thông tin về muối ăn và cho chúng ta biết rằng vùng biển thuận lợi nhất cho nghề làm muối ở nước ta là vùng biển Nam Trung Bộ.