1. Khái niệm

Lãnh đạo là quá trình đề ra chủ trương, đường lối, xây dựng tổ chức bộ máy cán bộ, hướng dẫn, đôn đốc kiểm tra thực hiện chủ trương, đường lối, nhằm biến chủ trương, đường lối thành thực tế sinh động trong cuộc sống.

Chỉ đạo là một khâu trong công tác lãnh đạo, là quá trình cấp trên hướng dẫn cấp dưới thực hiện một chủ trương, một nhiệm vụ nào đó. Trong quá trình thực hiện chủ trương, nhiệm vụ có sự kiểm tra, giám sát, đôn đốc, định hướng và đánh giá kết quả.

Như vậy công tác chỉ đạo của Đoàn là sự cụ thể hoá chủ trương, nghị quyết của Đoàn cấp trên và nhiệm vụ chính trị của địa phương, đơn vị trong thực tiễn, là quá trình Đoàn cấp trên hướng dẫn Đoàn cấp dưới thực hiện các nhiệm vụ trong công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi phù hợp với thực tế của từng địa phương, từng đơn vị, phù hợp với đặc điểm các đối tượng thanh thiếu nhi trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, các địa bàn khác nhau.

2. Các yếu tố ảnh hưởng

Để công tác chỉ đạo của Đoàn có hiệu quả cần xem xét các yêu tố ảnh hưởng, từ đó có biện pháp tác động cho phù hợp. Có rất nhiều yếu tố, nhưng từ thực tiễn của công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi cho thấy có 5 yếu tố cơ bản quyết định trực tiếp đến sự thành công trong công tác chỉ đạo của Đoàn. Các yếu tố này có mối quan hệ tác động qua lại với nhau, cần được vận dụng một cách tổng hợp trong quá trình thực hiện nội dung, phương thức hoạt động của Đoàn. Các yếu tố ảnh hưởng cơ bản đó là:

Chủ trương, nghị quyết đề ra đúng đắn góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm, vụ chính trị, nhiệm vụ chuyên môn, đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng, lợi ích chính đáng của cán bộ, đoàn viên, thanh niên. Đây là yếu tố quyết định trực tiếp đến sự thành công của công tác chỉ đạo. Vì vậy, việc làm đầu tiên và quan trọng nhất là phải xác định đầy đủ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn để đề ra được những chủ trương, nghị quyết đúng đắn phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể phù hợp với đối tượng và đặc thù của địa phương, đơn vị.
Cán bộ chỉ đạo, chủ thể của công tác chỉ đạo là người trực tiếp cụ thể hoá chủ trương, đường lối, xây dựng kế hoạch, hướng dẫn đoàn cấp dưới thực hiện sáng tạo, có hiệu quả. Do vậy, cán bộ chỉ đạo phải là người có lòng nhiệt tình, say mê với công việc, có phẩm chất tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng lực nghiệp vụ, kỹ năng công tác thanh niên, có uy tín sâu rộng trong phong trào thanh niên; là người nắm vững và hiểu sâu sắc chủ trương, nghị quyết và biết vận dụng năng động, sáng tạo, linh hoạt trong mọi hoàn cảnh, mọi tình huống sẽ dễ dàng được các cơ sở đoàn chấp nhận, tiếp thu và tổ chức thực hiện.

Chủ trương, đường lối dù có đúng và sát thực tế đến mấy nhưng không được tổ chức triển khai tốt thì hiệu quả tác dụng sẽ kém, vì thế trình độ, năng lực của cán bộ chỉ đạo là một trong những yếu tố quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của công tác chỉ đạo; bởi lẽ, xét cho đến cùng thì chủ trương, đường lối đúng đắn hay không, có được thực hiện tốt hay không đều do yếu tố cán bộ quyết định, trong đó cán bộ chỉ đạo góp phần không nhỏ.

Cán bộ đoàn (ở các cơ sở và các cấp tiếp nhận sự chỉ đạo) là khách thể trực tiếp của công tác chỉ đạo chịu sự tác động bởi sự chỉ đạo của đoàn cấp trên. Đó là những người tiếp nhận các chủ trương, nghị quyết, được hướng dẫn, được quán triệt, để từ đó chủ động tổ chức thực hiện ở phạm vi cấp mình phụ trách. Họ là những người trực tiếp quyết định việc thực hiện có hiệu quả hay không những chủ trương, nghị quyết đã được ban hành. Nếu đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở kém nhiệt tình, thiếu chủ động, sáng tạo, chỉ trông chờ vào cấp trên thì chủ trương, nghị quyết khó có thể thực hiện được. Vì vậy yếu tố cán bộ đoàn cơ sở cần được coi trọng và có biện pháp tác động thoả đáng.
Tổ chức bộ máy chỉ đạo gọn nhẹ, hợp lý có chất lượng, đảm bảo tính thiết thực, với những phương pháp chỉ đạo khoa học, sáng tạo sẽ giúp chủ trương, nghị quyết nhanh chóng đến với cơ sở và biến thành hành động cách mạng của quần chúng thanh niên.

Phải trên cơ sở nhiệm vụ chính trị mà xây dựng tổ chức bộ máy, hình thành các bộ phận, các ban chỉ đạo thường xuyên hay đột xuất, chỉ đạo theo tính chất công việc hay phạm vi lãnh thổ, đôì tượng, vấn đề này hết sức khó khăn, do vậy mỗi cấp bộ đoàn cần tập trung nghiên cứu tìm ra giải pháp tốt nhất để công tác chỉ đạo trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cả ban chấp hành, ban thường vụ, của cơ quan chuyên trách đoàn, của các ban, bộ phận chỉ đạo được lập ra tạm thời và của mỗi một cán bộ đoàn.

- Cơ sở vật chất, phương tiện, kinh phí và sự quan tâm của các cấp lãnh đạo là điều kiện và môi trường quan trọng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của công tác chỉ đạo. Để triển khai hướng dẫn và tổ chức thực hiện tốt chủ trương, nghị quyết đòi hỏi phải có cơ sở vật chất, phương tiện và kinh phí tối thiểu; đồng thời, sự lãnh đạo sâu sát của các cấp uỷ đảng và tạo điều kiện hỗ trợ giúp đỡ, phối hợp từ các ban, ngành, đoàn thể sẽ là môi trường, điều kiện tốt nhất cho Đoàn Thanh niên thực hiện tốt chức năng của mình. Yếu tố này vô cùng quan trọng vì phương thức hoạt động của đoàn mang tính đặc thù. Muốn tuyên truyền giáo dục thanh niên nhất thiết phải phong phú về nội dung, hấp dẫn về hình thức hoạt động. Thiếu cơ sở vật chất, phương tiện, kinh phí, công tác chỉ đạo trở nên mệnh lệnh, hành chính, quan liêu và kém thuyết phục.

Thực chất công tác chỉ đạo của Đoàn là quá trình hướng dẫn tổ chức thực hiện chủ trương, nghị quyết, vì vậy nội dung công tác chỉ đạo phụ thuộc vào nội dung của chủ trương, nghị quyết, tập trung vào uhững mặt công tác cơ bản của Đoàn, đó là:

3. Công tác giáo dục của Đoàn

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh với chức năng giáo dục cộng sản tiến hành các hoạt động giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa cho đoàn viên, thanh niên thông qua các phong trào hành động cách mạng. Hoạt động giáo dục là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình hoạt động của Đoàn. Đối tượng giáo dục chủ yếu là đoàn viên, thanh niên, lực lượng to lớn có vị trí, vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mục tiêu cao nhất là hình thành con người trong xã hội mới phù hợp với đòi hỏi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nội dung chỉ đạo công tác giáo dục của Đoàn rất phong phú, thể hiện ở các vấn đề chủ yếu sau đây:

Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng.
Triêh khai các giải pháp thiết thực, phù hợp giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, tinh thẩn tự hào, tự tôn dân tộc cho thanh thiếu nhi.
Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho thanh thiêu nhi.
Triển khai các giải pháp tuyên truyền, phổ biên, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu nhi.

4. Tổ chức các hoạt động, các phong trào hành động cách mạng

Các hoạt động của Đoàn bao gồm các phong trào hành động cách mạng, các chương trình, dự án; các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh; các hoạt động sáng tạo khoa học - kỹ thuật, công nghệ, hoạt động chuyên môn... mà hiệu quả cần đạt được là hoàn thành nhiệm vụ chính trị và tạo môi trường giáo dục, rèn luyện để đoàn viên, thanh niên được cống hiến và trưởng thành.

Nội dung giáo dục thế hệ trẻ được chuyển tải, xuyên suốt những phong trào, những hành động cách mạng cụ thể. Đoàn không chỉ nói suông, giáo dục mang tính kinh viện, giáo điều mà phải tổ chức, đưa thanh niên,vào các phong trào hành động cách mạng, qua các công việc và phong trào thiết thực đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của tuổi trẻ. Kết họp chặt chẽ nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn.

Phong trào thanh thiếu nhi xuất phát từ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn quốc phòng, an ninh và từ lợi ích, nhu cầu của thanh niên. Thông qua phong trào thanh niên để chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên về mọi mặt, vừa vận động và tổ chức cho thanh niên xung kích đi vào những việc khó, đi trước, đón đầu ở những lĩnh vực mũi nhọn, then chốt; thông qua phong trào để đoàn kết, tập hợp và giáo dục thanh niên, xây dựng tổ chức Đoàn, Hội vững mạnh. Nội dung chỉ đạo tập trung vào các phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ, các loại hình hỗ trợ thanh thiếu niên lập thân, lập nghiệp trong tất cả các lĩnh vực, các đối tượng, góp phần tạo môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội lành mạnh để bồi dưỡng và rèn luyện thanh thiếu niên; tham gia tạo nguồn nhân lực trẻ có chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Trong nhiệm kỳ 2017 - 2022, toàn Đoàn tập trung triển khai 3 phong trào hành động cách mạng: Thanh niên tình nguyện; Tuổi trẻ sáng tạo; Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc với những nội dung cơ bản như sau:

4.1. Phong trào “Thanh niên tình nguyện”

Tình nguyện chung tay xây dựng nông thôn mới.
Tình nguyện tham gia xây dựng đô thị văn minh.
Tình nguyện bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.
Tình nguyện tham gia đảm bảo trật tự an toàn giao thông.
Tình nguyện đảm bảo an sinh xã hội.

4.2. Phong trào “Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc"

- Xung kích trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng an ninh.

Xung kích tham gia thực hiện các chương trình, dự án. cuộc vận động hướng vể biên giới, biển đảo, bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ.
Xung kích tham gia xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
Xung kích tham gia đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn dân cư.

Trong nhiệm kỳ 2017 - 2022, toàn Đoàn triển khai 3 chương trình đồng hành với thanh niên: “Đồng hành với thanh niên trong học tập”; “Đồng hành với thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp”; “Đồng hành với thanh niên rèn luyện và phát triển kỹ năng trong cuộc sống, nâng cao thể chất, đời sống văn hóa tinh thần”, góp phần phát triển thanh niên toàn diện, khẳng định vai trò của Đoàn trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của thanh niên với những nội dung cơ bản như sau:

- Đồng hành với thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp

Triển khai chương trình “Thanh niên khởi nghiệp”.
Tư vấn, hướng nghiệp, đào tạo nghề, giới thiệu việc làm.
Hỗ trợ nâng cao kiến thức, kỹ năng tạo việc làm.
Nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm do Đoàn quản lý.
Khai thác, sử dụng có hiệu quả các nguồn để hỗ trợ vay vốn cho thanh niên làm kinh tế.

5. Xây dựng tổ chức đoàn vững mạnh

Nội dung chỉ đạo tập trung vào các vấn đề sau:

Đổi mới công tác cán bộ, nâng cao chất lượng cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công tác thanh niên. Bên cạnh đội ngũ cán bộ đoàn, cần chăm lo xây dựng và phát huy tốt đội ngũ cộng tác viên làm công tác thanh niên. Quan tâm tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn về nhận thức, cơ chế hoạt động, đội ngũ cán bộ đối với Đoàn cơ sở xã, phường, thị trấn và các khu vực đặc thù.
Nâng cao chất lượng đoàn viên, đặc biệt là phẩm chất chính trị, tính tiền phong gương mẫu và sức quy tụ của người đoàn viên đối với quần chúng thanh niên và xã hội. Phát triển đoàn viên từ hội viên Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam, từ đội viên trưởng thành, phát triển đoàn viên trong các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, vùng dân tộc, tôn giáo.

Đoàn viên phải thường xuyên rèn luyện nâng cao nhận thức chính trị, tính tiền phong gương mẫu và khả năng đoàn kết tập hợp thanh thiếu nhi. Các cấp bộ đoàn, nhất là chi đoàn, đoàn cơ sở tăng cường tổ chức các hoạt động tạo môi trường để đoàn viên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Triển khai có hiệu quả chương trình “Rèn luyện đoàn viên” theo hướng sát đối tượng, phát huy yếu tố tự rèn luyện của đoàn viên. Tập trung xây dựng và quản lý có hệ thống cơ sở dữ liệu đoàn viên.

Hoàn chỉnh công tác quản lý đoàn viên, tạo điều kiện tốt nhất để đoàn viên dù ở bất kỳ lĩnh vực, địa bàn nào cũng đều được tham gia các hoạt động của Đoàn và thực hiện nhiệm vụ của người đoàn viên.

Củng cố và nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đoàn, đủ sức làm nòng cốt chính trị trong các phong trào thanh thiếu nhi, trong tổ chức và hoạt động của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam và phụ trách Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh. Đổi mới nội dung, phương thức sinh hoạt, hoạt động chi đoàn, đoàn cơ sở gắn với nhu cầu, nguyện vọng của thanh niên, gần gũi, hấp dẫn thanh niên và tham gia giải quyết các vấn đề khó khăn của địa phương, đơn vị.

Tổ chực cơ sở đoàn là nền tảng cơ sở của Đoàn, là nơi tổ chức thực hiện mọi chủ trương của Đoàn, là nơi rèn luyện, phấn đấu của mỗi đoàn viên và là cầu nối giữa thanh niên với tổ chức đoàn. Do vậy, củng cố và nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đoàn là nhiệm vụ trọng tâm của công tác Đoàn trong giai đoạn mới. Nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đoàn là nâng cao chất lượng quản lý đoàn viên; chất lượng sinh hoạt định kỳ và chất lượng các hoạt động đoàn ở cơ sở. Sinh hoạt định kỳ và hoạt động của chi đoàn cần tập trung giải quyết các vấn đề do đoàn viên thanh niên và nhiệm vụ chính trị ở địa phương, đơn vị đặt ra. Sự chỉ đạo của đoàn cấp trên mang tính định hướng, hướng dẫn là chính; sự chủ động, sáng tạo của chi đoàn, đoàn cơ sở là căn bản.

Đẩy mạnh công tác đoàn kết, tập hợp thanh niên và xây dựng Hội liên hiệp phụ nữ, đổi mới hoạt động và không ngừng nâng cao uy tín và vị thế của tổ chức Đoàn, Hội trong bảo vệ quyền lợi chính đáng hợp pháp của thanh niên. Phát triển và tăng cường kết nối các tổ, đội, nhóm, câu lạc bộ thanh niên tự phát theo ngành nghề, sở thích, góp phần định hướng cho thanh niên trong tình hình mới.

6. Tham gia xây dựng, bảo vệ Đảng, chính quyền nhân dân và các đoàn thể nhân dân

Từ chức năng là đội dự bị tin cậy của Đảng cho nên một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đoàn là phải tham gia xây dựng đảng, bảo vệ Đảng. Nhiệm vụ xây dựng đảng là một tất yếu trong xây dựng đoàn và ngược lại về nội dung tham gia xây dựng đảng, cần chỉ đạo thực hiện tốt 3 nhiệm vụ cơ bản sau đây:

+ Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho đoàn viên, thanh niên về chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, về Đảng Cộng sản Việt Nam và đường lối chính sách của Đảng; xây dựng ý thức trách nhiệm của đoàn viên thanh niên tham gia bảo vệ Đảng, đấu tranh bảo vệ cương lĩnh, đường lối của Đảng, chống lại những tư tường phản động.

+ Vận động và tổ chức cho đông đảo đoàn viên, thanh niên xung kích đi đầu thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; tổ chức các phong trào hành động cách mạng, tạo môi trường tiên tiến cho thanh niên rèn luyện, phấn đấu trở thành đoàn viên và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

+ Chủ động, tích cực tham mưu cho Đảng về công tác thanh niên, đồng thời tham gia góp ý kiến xây dựng đường lối, chính sách của Đảng, đóng góp ý kiến xây dựng đảng và đảng viên; tạo nguồn cán bộ cung cấp cho Đảng.

- Chỉ đạo nội dung Đoàn tham gia xây dựng chính quyền nhân dân được thể hiện trước hết ở giáo dục ý thức công dân, ý thức “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” cho thanh thiểu nhi; vận động đoàn viên, thanh niên gương mẫu thực hiện chính sách, luật pháp của Nhà nước, quy chế dân chủ ở cơ sở/ đóng góp ý kiến xây dựng luật pháp, chính sách và đề xuất chính sách, nhất là chính sách liên quan đến thanh niên và công tác thanh niên. Đồng thời, bồi dưỡng và giới thiệu những đại biểu ưu tú của Đoàn tham gia cơ quan quyền lực nhà nước ở các cấp; bồi dưỡng tạo nguồn cán bộ cung cấp cho chính quyền, và các đoàn thể nhân dân.

7. Phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh, chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng

Một trong những nhiệm vụ cơ bản của Đoàn Thanh niên được Đảng trực tiếp giao phó là phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh, chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng. Đây là nhiệm vụ có tính chiến lược lâu dài của Đảng, chuẩn bị lực lượng kế cận trong tương lai. Vì thế, Đoàn TNCS phải là người trực tiếp phụ trách và chỉ đạo lĩnh vực công tác quan trọng này.

Triển khai đồng bộ, toàn diện và có hiệu quả cuộc vận động “Vì đàn em thân yêu”; giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng xã hội, định hướng quá trình hình thành nhân cách cho các em từ tuổi nhi đồng qua mỗi bước trưởng thành; thực hiện chương trình “Rèn luyện đội viên”; xây dựng đội ngũ cán bộ phụ trách đội giỏi kỹ năng nghiệp vụ, năng động, nhiệt tình, yêu trẻ. Đề cao tính tiền phong, gương mẫu của đoàn viên làm gương cho thiếu niên, nhi đồng.

Đoàn phải cử những cán bộ có năng lực, trình độ, yêu nghề để làm công tác đội. Tập huấn, bồi dưỡng về kỹ năng và nghiệp vụ cho phụ trách thiếu nhi.
Tạo điều kiện về cơ sở vật chất, các phương tiện để phục vụ tốt nhất cho nhu cầu hoạt động của các em, giáo dục, định hướng chính trị, lý tưởng cách mạng và tinh thần quốc tế vô sản, thi đua thực hiện tốt 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng, gắn hoạt động đội trong nhà trường với các hoạt động thiếu nhi trên địa bàn dân cư.
Đoàn là đầu mối, hội tụ, quy tụ sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội kết hợp với gia đình và nhà trường để giáo dục, chăm sóc các em trở thành nhũng con ngoan, trò giỏi, công dân có ích cho xã hội.
Chủ động phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể, các tổ chức kinh tế, xã hội khai thác và phát huy hiệu quả các nguồn lực chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng; Phối hợp với ban chăm sóc bảo vệ trẻ em, các ban ngành có liên quan xây dựng chương trình hoạt động hàng năm về công tác chăm sóc, giáo dục bảo vệ thiếu niên, nhi đồng trên địa bàn dân cư.
Xây dựng đội ngũ cán bộ Đội TNTP Hồ Chí Minh bao gồm các phụ trách Đội trong trường học và các anh chị phụ trách thiếu nhi ngoài nhà trường, trên các địa bàn dân. Thông qua đội ngũ cán bộ phụ trách, các chi đoàn hướng dẫn, giúp đỡ các em xây dựng đội vững mạnh trong trường học và tổ chức các hoạt động thiếu nhi trên địa bàn dân cư.

Các nội dung trên là những nội dung cơ bản thường xuyên của công tác chỉ đạo của Đoàn. Tuy nhiên, trong những hoàn cảnh cụ thể, trong từng thời điểm nhất định, có những vấn đề quan trọng nổi lên hàng đâu thì công tác chỉ đạo cần tập trung hướng vào những vấn đề đó nhằm tháo gỡ những khó khăn, giải quyết những vấn đề cấp bách do thực tế công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi ở cơ sở đặt ra, không dàn trải bình quân đưa những nội dung chưa cấp thiết vào trong công tác chỉ đạo để ép buộc cơ sở thực hiện.