Xổ số kiến thiết là gì? Các loại hình xổ số hợp pháp ở Việt Nam?

1. Xổ số kiến thiết là gì?

Xổ số kiến thiết là một loại hình trò chơi có thưởng hợp pháp, được Nhà nước cho phép và giám sát. Người chơi mua vé số có dãy số dự thưởng, sau đó so sánh với kết quả quay thưởng để xác định trúng giải.

Ví dụ: Một người dân tại Long An mua vé số miền Nam ngày thứ 3, vé có dãy số 123456. Nếu dãy số này trùng khớp với giải đặc biệt (hoặc giải khác) do Công ty Xổ số Kiến thiết TP.HCM quay thưởng vào 16h15 cùng ngày, người này sẽ nhận được giải thưởng theo quy định, có thể lên đến 2 tỷ đồng hoặc hơn.

Xổ số kiến thiết là sự kết hợp giữa hai khái niệm xổ số và kiến thiết. Xổ số là hình thức rút thăm trúng thưởng có tổ chức, sử dụng phương pháp quay số ngẫu nhiên. Đây là mô hình trò chơi phổ biến toàn cầu và không bị xem là cờ bạc nếu tuân thủ quy định pháp luật. Từ "kiến thiết" ở đây mang ý nghĩa là xây dựng, phát triển, xây dựng đất nước.

Doanh thu từ xổ số sẽ được trích nộp vào ngân sách địa phương để đầu tư vào các lĩnh vực như y tế, giáo dục, giao thông và an sinh xã hội. Hiểu đơn giản thì mỗi tấm vé số bạn mua là một hình thức "góp vốn" vào phát triển đất nước, đồng thời có cơ hội nhận thưởng. 

Khi một công ty xổ số kiến thiết bán ra vé số, nguồn thu sẽ được phân bổ ra theo tỉ lệ phần trăm. Cụ thể, công ty xổ số kiến thiết sử dụng 50%- 55% nguồn thu, để chi trả giải thưởng người trúng, 10% - 15% cho chi phí hoạt động (in vé, nhân sự, hoa hồng đại lý), 25% - 30% còn lại nộp vào ngân sách Nhà nước, dùng để đầu tư công trình công ích.

Trong trường hợp không có người trúng thưởng, phần thưởng không tự động cộng dồn vào ngân sách, mà sẽ xử lý theo quy định Bộ Tài chính (ví dụ: nộp vào quỹ dự phòng, trích thuế, hoặc chi trả vào các kỳ sau). 

Cổng thông tin UBND TP. Cần Thơ, tháng 10/2023 cho biết: Theo quyết định của UBND TP. Cần Thơ, ngân sách địa phương đã ứng hơn 410 tỷ đồng cho dự án nâng cấp Quốc lộ 91 (đoạn Km0 – Km7). Trong đó 213 tỷ đồng đến từ nguồn thu vượt kế hoạch từ xổ số kiến thiết, 196 tỷ đồng đến từ thu sử dụng đất. Đây là một minh chứng rõ ràng cho việc xổ số không chỉ là trò chơi, mà là công cụ tài chính hữu ích để kiến thiết hạ tầng đô thị, giao thông và an sinh xã hội.

Tóm lại, xổ số kiến thiết không chỉ đơn thuần là trò chơi may rủi hợp pháp, mà còn là công cụ tài chính cộng đồng góp phần nâng cấp cơ sở hạ tầng, xây dựng phúc lợi xã hội, và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương một cách bền vững, đồng thời đảm bảo tính công khai, minh bạch, công bằng, chống rửa tiền, kiểm soát luồng tài chính, giữ vững vai trò công cụ hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội thông qua đóng góp ngân sách.

2. Đặc điểm chung của xổ số kiến thiết

Theo Nghị định số 30/2007/NĐ-CP, xổ số là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chỉ các công ty xổ số được Nhà nước cấp phép mới được quyền phát hành, chỉ các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, cụ thể là các công ty TNHH MTV xổ số kiến thiết tại từng tỉnh, thành phố mới được cấp phép phát hành xổ số kiến thiết. Các công ty này chịu sự giám sát của Bộ Tài chính (về cơ cấu phát hành, tài chính, luật lệ); Hội đồng giám sát xổ số (trực tiếp kiểm soát mỗi kỳ quay số); Cơ quan kiểm toán Nhà nước (đảm bảo minh bạch tài chính). 

Về phát hành vé, theo quy định của Nhà nước thì hiện tại xổ số kiến thiết có 2 hình thức:

• Phát hành chung (áp dụng chủ yếu tại miền Bắc): Một công ty xổ số đại diện phát hành vé, quay số cho toàn khu vực.
• Phát hành liên kết (áp dụng tại miền Trung và miền Nam): Nhiều công ty xổ số cùng phát hành bộ vé có cơ cấu giải giống nhau, chia doanh thu và chi phí theo tỷ lệ vùng.

Về cơ chế quay số, trước đây xổ số kiến thiết sử dụng loại lồng cầu quay bằng tay, tuy nhiên hiện nay hầu như đã chuyển hết sang máy thổi bóng khí nhằm làm tăng tính khách quan và giảm thiểu sự tác động của con người.

Về cơ cấu giải thưởng, tùy vùng miền và loại vé, nhưng xổ số kiến thiết thường sẽ có 1 giải đặc biệt trị giá hàng tỷ đồng (thường là 2 – 3 tỷ đồng); nhiều giải phụ (nhất, nhì, ba, tư…) trị giá từ vài trăm ngàn đến vài chục triệu đồng; giải khuyến khích. Tỷ lệ trả thưởng bắt buộc theo quy định của Bộ Tài chính là trên 50% tổng doanh thu vé số.

Các kỳ quay thưởng đều có sự đại diện từ: sở tài chính, thanh tra, công an và công chứng viên để đảm bảo tính khách quan, công khai, trung thực.

Xổ số kiến thiết không bị xem là hành vi đánh bạc, bởi đây là hoạt động kinh doanh hợp pháp, có giấy phép, được giám sát chặt chẽ bởi Nhà nước. Xổ số kiến thiết là hình người chơi mua vé số có mệnh giá, trúng thưởng theo quy trình công khai và minh bạch, được quản lý bởi Bộ Tài chính. Trong khi cờ bạc là đặt cược trái phép, không kiểm soát, mang tính may rủi bất hợp pháp. Dù mang hình thức như thế nào thì xổ số kiến thiết đều có mục đích nhằm xây dựng đất nước.

2. Phân biệt xổ số kiến thiết và lô đề

Rất nhiều người nhầm tưởng lô đề là một hình thức "chơi theo xổ số" hoặc "xổ số biến tấu". Thực ra, điểm chung duy nhất giữa xổ số kiến thiết và lô đề là đều sử dụng kết quả quay số từ xổ số truyền thống để soi thưởng. Nhưng về bản chất, hai loại hình này hoàn toàn khác nhau:

3. Các loại hình xổ số ở Việt Nam & cách chơi

Hiện nay, có 5 loại hình xổ số hợp pháp đang được cấp phép và giám sát bởi Nhà nước. Nhìn chung, đa số các loại hình đều có chung cách chơi theo 3 bước gồm mua vé, dò kết quả và nhận thưởng. Cụ thể:

Xổ số kiến thiết truyền thống (3 miền)

Xổ số truyền thống hay còn gọi là xổ số kiến thiết 3 miền, đây là loại hình xổ số truyền thống có lịch sử ra đời lâu nhất ở Việt Nam. Xổ số truyền thống bao gồm xổ số miền Bắc, miền Trung và miền Nam với lịch quay thưởng riêng biệt theo từng khu vực. 

Xổ số miền Bắc: Được phát hành bởi Công ty Xổ số kiến thiết Thủ Đô. Xổ số miền Bắc gồm 6 đài, mỗi đài chỉ quay 1 ngày trong tuần. Riêng ngày thứ 5 và thứ 2 là do đài Hà Nội quay. Giờ quay số mở thưởng hằng ngày vào lúc 18h15.

Xổ số miền Trung: Gồm 14 tỉnh quay số mở thưởng. Quay 2 - 3 đài/ngày, riêng đài Khánh Hòa và Đà Nẵng Đài có suất quay nhiều nhất là 2 lần/tuần. Giờ công bố kết quả xổ số vào lúc 17h15.

Xổ số miền Nam: Gồm 21 tỉnh thành quay số mở thưởng. Mỗi ngày có từ 3 - 4 tỉnh thành tham dự quay xổ số mở thưởng theo lịch cố định. Riêng đài thành phố Hồ Chí Minh có tần suất quay số 2 lần/tuần. Với giờ quay quen thuộc vào 16h15 hằng ngày.

Sổ số điện toán 

Xổ số điện toán là loại hình xổ số với 3 hình thức chơi nổi bật như 6x36, điện toán 123 và thần tài 4. Được phát hành bởi công ty Công ty TNHH MTV Xổ số điện toán Việt Nam. Xổ số điện toán có hình thức chơi mang tính tự chọn, điện tử, kết quả ngẫu nhiên qua hệ thống máy tính.

Điện toán 6x36: Người chơi lựa dãy số gồm 6 chữ số từ 01 đến 36. Người chơi sẽ dành được phần thưởng khi kết quả chỉ cần trùng từ 3 đến 6 cặp số trong chuỗi số bất kỳ. Lịch quay thưởng định kỳ theo khung giờ miền Bắc.

Điện toán 123: Người chơi chọn 1 dãy số gồm 3 bộ số để tham gia quay số. Bộ đầu tiên chọn 1 số trong dãy từ 0 đến 9. Bộ thứ 2 chọn số 2 chữ số trong dãy từ 00 đến 99. Và bộ số thứ 3 chọn số có 3 chữ số trong dãy từ 000 đến 999. Điều đặc biệt của xổ số điện toán 123 là giải thưởng phụ thuộc vào mệnh giá vé mà người chơi đã mua.

Thần tài 4: Người chơi chọn 1 dãy 4 chữ số từ 0000 đến 9999 để tham gia quay số. Tỷ lệ trả thưởng 1 ăn 1220 lần so với mệnh giá vé số đã mua. Thần tài 4 được quay thưởng vào lúc 18h05, trước giờ mở thưởng của xổ số kiến thiết miền bắc.

Xổ số điện toán phù hợp với những người thích chọn số thủ công hoặc ngẫu nhiên có xác suất rõ ràng.

Xổ số tự chọn Vietlott

Xổ số tự chọn số điện toán Vietlott (Xổ số Vietlott) là hình thức chơi hiện đại, ứng dụng công nghệ quay số điện toán. Người chơi số có thể tự lựa chọn các con số yêu thích qua các thiết bị đầu cuối ở các điểm bán vé số, đại lý Vietlott. Có 5 loại xổ số Vietlott đó là:

MEGA 6/45: Xổ số tự chọn sổ điện toán theo ma trận, quay thưởng 3 lần/tuần. Người chơi số có thể  lựa chọn ra con số ưa thích của mình trong dãy số từ 01 đến 45. Đặc biệt người chơi có thể tham gia 1 lúc nhiều kỳ, tối đa là 6 kỳ (tức 6 ngày mở thưởng trong tuần).

MAX 3D: loại hình xổ số này cho phép người chơi chọn 1 số ngẫu nhieen có 3 chữ số từ 000 đến 999. Người chơi có thể mua 1 bộ số nhiều lần hoặc cũng có thể mua 1 bộ số 6 kỳ liên tiếp để tăng tỷ lệ trúng số.

MAX 3D PRO (tên cũ MAX 4D): Người chơi có thể tùy ý lựa chọn dãy số gồm 4 chữ số trong phạm vi từ 0000 đến 9999.

Power 6/55: Cũng giống như Mega 6/45, người chơi lựa chọn 6 số trong dãy từ 01 đến 55 để tạo thành 1 bộ số tham gia quay số mở thưởng. Mỗi kỳ sẽ có 2 giải Jackpot cực lơn; Jackpot 1 trị giá tối thiểu 30 tỷ + Jackpot 2 tối thiểu 3 tỷ. Đây là hình thức xổ số phong phú nhưng khó trúng thưởng hơn cả.

KENO: Loại xố sổ có cách chơi đặc biệt với 95 kỳ quay thưởng khác nhau trong 1 này, mang đến tỷ lệ trúng thưởng cao. Là loại vé số duy nhất không cần trùng khớp với dãy số trúng giải mà  vẫn có giải.

Xổ số lô tô

Khác với lô đề trái phép, lô tô hợp pháp là sản phẩm xổ số do công ty xổ số phát hành, người chơi chọn số yêu thích và dò theo kết quả xổ số kiến thiết. Mức thắng cược cao và mức thưởng lớn là điều hấp dẫn rất nhiều người tham gia loại hình xổ số này, có 3 loại xổ số lô tô:

• Lô tô 2 số: Chọn 1 bộ từ 00 đến 99, dò vé số với 2 số cuối của giải đặc biệt, giải nhất của bảng kết quả xổ số miền Bắc.
• Lô tô 3 số: Chọn 1 số từ 000 đến 999 để tham gia dự thưởng, so với 3 số cuối của giải đặc biệt, giải nhất và giải 5.
• Lô tô 4 số: Tương tự như trên, người chơi chọn dãy số trong dãy 0000 đến 9999, so sánh với 4 số cuối của giải đặc biệt trong bảng kết quả xổ số miền Bắc hằng ngày.

Vé số cào

Vé số cào là sản phẩm xổ số hợp pháp có cách chơi đặc biệt: người chơi chỉ cần cào lớp tráng bạc trên vé để biết ngay mình có trúng thưởng hay không mà không cần chờ giờ quay số. 

Đặc điểm nổi bật:

• Do công ty xổ số kiến thiết phát hành (điển hình là Xổ số kiến thiết TP.HCM và một số tỉnh phía Nam);
• Mỗi vé có dãy ký hiệu hoặc biểu tượng được mã hóa dưới lớp bạc phủ;
• Sau khi cào, người chơi so sánh với bảng đối chiếu kết quả in sẵn trên vé hoặc do nhà phát hành công bố.

Lưu ý khi chơi:

• Không cào rách hoặc làm mờ phần ký hiệu, vì vé không hợp lệ sẽ không được trả thưởng;
• Phải đối chiếu ký hiệu trúng thưởng theo đúng thể lệ đính kèm hoặc thông báo của công ty phát hành;
• Một số loại vé có thể yêu cầu nộp vé về công ty để kiểm tra mã bảo mật trước khi chi trả giải lớn.

Tỷ lệ trúng thưởng thường cao hơn xổ số truyền thống nhưng giải thưởng thấp hơn, phù hợp với người chơi cần trải nghiệm nhanh và rõ ràng.

4. Các hình thức xổ số bất hợp pháp & pháp lý

Bên cạnh các loại xổ số hợp pháp do Nhà nước cấp phép và giám sát, thị trường hiện nay còn tồn tại nhiều hình thức xổ số “chui”, thường được gọi là “lô đề”, “đánh số”, hay “xổ số tư nhân”. Đây là các loại hoạt động đánh bạc trá hình, vi phạm pháp luật và tiềm ẩn nhiều rủi ro về tài chính lẫn hình sự.

Lô đề là hình thức cá cược dựa theo kết quả của xổ số kiến thiết, trong đó người chơi không mua vé số hợp pháp, mà mua từ tư nhân ôm số để đoán 2,3 số cuối của giải đặc biệt, hoặc 2 số cuối bất kỳ của toàn bộ dãy số của giải.

Cách chơi thường gặp:

• Đánh lô: đoán 2 số cuối (00-99) của các giải => ăn theo điểm lô, 1 điểm lô khoảng 20-23.000đ. Ví dụ, 1 người chơi đánh 10 điểm lô, nếu trúng sẽ nhận 230.000đ.
• Đánh đề: đoán đúng 2 số cuối giải đặc biệt => ăn 1 ăn 60-70. Ví dụ, 1 người chơi đánh 10.000đ, nếu trúng sẽ nhận 700.000đ.
• Đánh xiên, bao lô, lô trượt, lô khung...: biến thể phức tạp với tỷ lệ ăn cực lớn - đi kèm rủi ro mất trắng.

Người chơi thường sử dụng số mơ, ngày sinh, biển số xe, tai nạn làm cơ sở chọn số.

Vì sao lô đề bị xem là vi phạm pháp luật?

Lô đề, đánh số không được phát hành bởi công ty xổ số hợp pháp do không chịu sự kiểm soát của Bộ Tài chính; không đóng góp ngân sách nhà nước; không có cơ chế giải quyết tranh chấp; không minh bạch, dễ bị ôm tiền, bẻ kèo.

Theo Điều 321 và Điều 322 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 thì người tổ chức đánh lô đề có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 10 năm, tùy mức độ và số tiền. Người tham gia chơi cũng có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu quy mô lớn.

Chơi lô đề không chỉ dẫn đến thua lỗ tài chính mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng bị mất trắng tiền nếu chủ đề bỏ trốn, xù kèo; dính nợ xã hội đen, bị đe dọa, siết tài sản; mất uy tín cá nhân, ảnh hưởng công việc, gia đình; bị truy cứu trách nhiệm hình sự, để lại tiền án tiền sự.