07 điểm mới đáng chú ý của Nghị định 373/2025/NĐ-CP

Sự ra đời của Nghị định 373/2025/NĐ-CP vào ngày 31 tháng 12 năm 2025 không chỉ đơn thuần là một đợt sửa đổi định kỳ cho Nghị định 126/2020/NĐ-CP, mà còn là một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa nền quản trị tài chính quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi từ một mô hình quản lý thuế mang tính kiểm soát hành chính sang mô hình phục vụ và tuân thủ tự nguyện, Nghị định 373 đóng vai trò là xương sống pháp lý để hiện thực hóa các mục tiêu của Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 14 tháng 02 năm 2026, thiết lập một hành lang pháp lý mới minh bạch hơn, số hóa hơn và bảo vệ quyền lợi người nộp thuế tốt hơn trước những biến động của kinh tế số.

1. Tổng quan về sự ra đời và hiệu lực của Nghị định 373/2025/NĐ-CP

Nghị định 373/2025/NĐ-CP xuất hiện như một phản ứng tất yếu trước những bất cập phát sinh trong quá trình thực thi Nghị định 126/2020/NĐ-CP và yêu cầu đồng bộ hóa với các đạo luật quan trọng vừa được ban hành như Luật Đất đai 2024 và Luật Quản lý thuế sửa đổi. Trước đây, các quy định về địa điểm nộp hồ sơ quyết toán thuế cho cá nhân có nhiều nguồn thu nhập hoặc quy trình xử lý khi thay đổi kỳ tính thuế từ quý sang tháng thường gây ra những lúng túng nhất định cho cả cơ quan quản lý và người nộp thuế.

Về mặt pháp lý, Nghị định 373 là văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 126/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 của Chính phủ. Điều này có nghĩa là thay vì thay thế hoàn toàn, Nghị định 373 thực hiện các "phẫu thuật" pháp lý tại những điểm nghẽn của quy định cũ, đồng thời đưa ra hệ thống phụ lục mẫu biểu hoàn toàn mới để phù hợp với môi trường giao dịch điện tử.

Hiệu lực thi hành của nghị định được phân tách rõ ràng để đảm bảo tính liên tục của công tác quản trị ngân sách. Mốc 14/02/2026 là thời điểm áp dụng chung, tuy nhiên đối với lĩnh vực dầu khí, các quy định về mẫu biểu mới cho dầu thô và khí thiên nhiên xuất bán đã bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 để khớp với niên độ tài chính của ngành.

2. Điểm mới 1: Thay đổi về đối tượng áp dụng và tái cấu trúc nhóm thực thể bị tác động

Một trong những thay đổi mang tính cốt lõi của Nghị định 373 là việc mở rộng quyền lợi và đơn giản hóa nghĩa vụ cho các nhóm đối tượng cụ thể, đặc biệt là cá nhân cư trú có thu nhập tiền lương, tiền công từ nhiều nguồn. Phân tích từ thực tiễn cho thấy, sự gia tăng của nền kinh tế chia sẻ (Gig Economy) đã tạo ra một lực lượng lao động khổng lồ có thu nhập từ hai nơi trở lên. Trước đây, nhóm này thường bị "kẹt" giữa các quy định phức tạp về nơi tính giảm trừ gia cảnh để xác định cơ quan thuế quyết toán.

Phân tích sự chuyển dịch trong quản lý cá nhân có nhiều nguồn thu nhập

Nghị định 373 đã chuyển dịch tiêu chí xác định nơi nộp hồ sơ từ các yếu tố mang tính hành chính sang tiêu chí "dòng tiền lớn nhất". Cụ thể, cá nhân cư trú có thu nhập tại hai nơi trở lên sẽ nộp hồ sơ quyết toán tại cơ quan thuế quản lý trực tiếp tổ chức chi trả thu nhập lớn nhất trong năm.

Việc này tạo ra một sự rõ ràng tuyệt đối: người lao động không còn phải tự tính toán xem mình đã đăng ký giảm trừ gia cảnh ở đâu hay thay đổi nơi làm việc giữa năm thì phải về đâu. Hệ quả của sự thay đổi này là việc mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ thuế trực tuyến cho người dân, vì cơ quan thuế có thu nhập lớn nhất thường là đơn vị nắm giữ dữ liệu thuế chi tiết và chính xác nhất về cá nhân đó thông qua hệ thống khấu trừ tại nguồn.

Nhóm thực thể tại Khu kinh tế và Khu công nghệ cao

Nghị định cũng thực hiện một cuộc tái cấu trúc trách nhiệm đối với các tổ chức hoạt động tại các Khu kinh tế và Khu công nghệ cao. Theo quy định tại Điều 9 của Nghị định 373, trách nhiệm tính tiền sử dụng đất và thuê đất tại các khu vực này đã được chuyển giao hoàn toàn từ Ban quản lý sang cơ quan thuế.

Sự thay đổi này tác động mạnh mẽ đến các doanh nghiệp FDI và các tập đoàn công nghệ lớn đang hoạt động tại Việt Nam. Nó đảm bảo tính chuyên môn hóa cao trong việc xác định nghĩa vụ tài chính, đồng thời loại bỏ các sai sót do Ban quản lý thường không có chuyên môn sâu về pháp luật quản lý thuế như cơ quan thuế địa phương. Điều này cũng giúp minh bạch hóa quy trình thu nộp, giảm bớt các khâu trung gian gây phiền hà cho nhà đầu tư.

3. Điểm mới 2: Cải cách quy trình thủ tục hành chính theo hướng số hóa toàn diện

Nghị định 373 thực hiện một cuộc cách mạng về quy trình bằng cách tích hợp sâu các thuật toán hỗ trợ người nộp thuế vào hệ thống quản lý dữ liệu ngành thuế. Trọng tâm của cải cách này là việc xóa bỏ các bước trung gian thủ công và thay thế bằng cơ chế tự động hóa.

So sánh quy trình cũ và mới trong xử lý kỳ tính thuế

Trong quản lý thuế, việc xác định đúng kỳ tính thuế (tháng hay quý) là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính kịp thời của ngân sách. Nghị định 373 đã bãi bỏ yêu cầu nộp "Bản xác định số tiền thuế phải nộp theo tháng tăng thêm" khi người nộp thuế chuyển từ khai quý sang khai tháng do không đủ điều kiện.

Việc nộp lại hồ sơ khai thuế theo tháng được xác định là hồ sơ thay thế cho hồ sơ khai thuế theo quý đã nộp. Điều này có nghĩa là dữ liệu trên hệ thống của cơ quan thuế sẽ được tự động cập nhật, giúp giảm bớt gánh nặng rà soát cho kế toán doanh nghiệp và đảm bảo tính chính xác của cơ sở dữ liệu quốc gia về thuế.

Cơ chế chuyển hồ sơ tự động – Bước đột phá của Chính phủ số

Một điểm mới đáng chú ý là sự ra đời của cơ chế "hỗ trợ chuyển hồ sơ tự động" giữa các cơ quan thuế. Trong trường hợp cá nhân nộp hồ sơ quyết toán TNCN không đúng nơi tiếp nhận quy định, thay vì bị trả lại hồ sơ như trước đây, cơ quan thuế đã tiếp nhận sẽ căn cứ vào hệ thống dữ liệu để chủ động chuyển hồ sơ đến đúng cơ quan thuế quản lý.

Cải cách này thể hiện tinh thần phục vụ của ngành thuế, xóa bỏ tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần giữa các chi cục thuế để "xin" nộp hồ sơ. Đây là kết quả của việc kết nối liên thông dữ liệu dân cư và dữ liệu thuế, giúp xác định danh tính và lịch sử thu nhập của người nộp thuế ngay lập tức trên hệ thống.

4. Điểm mới 3: Điều chỉnh cơ chế xử phạt và triết lý quản lý tuân thủ

Mặc dù có xu hướng tăng cường mức xử phạt đối với các hành vi cố tình vi phạm để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, Nghị định 373 lại thể hiện một góc nhìn linh hoạt và nhân văn đối với các sai sót mang tính kỹ thuật.

Miễn xử phạt đối với hành vi thay đổi kỳ tính thuế

Đây là một điểm mới cực kỳ quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp. Trước đây, do Nghị định 126 chưa quy định rõ, nhiều doanh nghiệp khi tự phát hiện không đủ điều kiện khai quý và nộp lại tờ khai tháng thường bị cơ quan thuế xử phạt hành chính vì lỗi "chậm nộp hồ sơ khai thuế tháng".

Nghị định 373 đã bổ sung quy định: Người nộp thuế không bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế đối với các hồ sơ phải nộp lại do thay đổi kỳ tính thuế. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng doanh nghiệp vẫn phải nộp tiền chậm nộp trên số tiền thuế phát sinh để đảm bảo nguyên tắc bảo toàn nguồn thu ngân sách. Điều này giúp giảm áp lực pháp lý cho doanh nghiệp, khuyến khích họ tự giác rà soát và điều chỉnh sai sót.

Bảng so sánh mức phạt hành chính từ năm 2026

Để người nộp thuế có cái nhìn tổng quát về trách nhiệm pháp lý, cần đối chiếu với khung xử phạt chung áp dụng cho các hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn từ ngày 16/01/2026. Đây là mức phạt được áp dụng cho các trường hợp không thuộc diện được miễn trừ nêu trên.

Lưu ý: Cá nhân thực hiện hành vi vi phạm sẽ chịu mức phạt bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức.

5. Điểm mới 4: Cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt (ESG/Green) và Cải cách APA

Mặc dù Nghị định 373 không sử dụng trực tiếp thuật ngữ "ESG" hay "Green" trong tiêu đề, nhưng các sửa đổi liên quan đến Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA) và các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp sử dụng lao động đặc thù chính là những biểu hiện rõ nét nhất của việc thúc đẩy quản trị bền vững.

Cải cách APA – Thúc đẩy quản trị minh bạch (Governance)

APA là một công cụ giúp doanh nghiệp có giao dịch liên kết chủ động thỏa thuận với cơ quan thuế về phương pháp xác định giá, từ đó tránh được các rủi ro về truy thu thuế và tranh chấp chuyển giá. Nghị định 373 đã cắt giảm mạnh mẽ các rào cản hành chính trong lĩnh vực này:

• Hợp nhất mẫu biểu: Thay thế toàn bộ các mẫu 01/APA-TV, 02/APA-CT, 03/APA-MAP bằng một mẫu duy nhất là Mẫu số 01/APA-ĐN.
• Bãi bỏ Báo cáo APA thường niên: Đây là sự thay đổi mang tính đột phá. Trước đây, doanh nghiệp phải nộp Báo cáo APA hàng năm (Mẫu số 04/APA-BC) bất kể có biến động hay không. Nay, nghĩa vụ này được bãi bỏ hoàn toàn.
• Cơ chế báo cáo dựa trên sự kiện: Doanh nghiệp chỉ phải báo cáo khi có sự kiện ảnh hưởng trọng yếu đến việc thực hiện APA và không còn bị giới hạn cứng nhắc về thời gian 30 ngày như trước.

Điều kiện để doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế TNDN

Từ ngày 01/10/2025, hệ thống chính sách thuế Việt Nam bổ sung 14 khoản thu nhập được miễn thuế TNDN, tập trung vào việc hỗ trợ các nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội. Đây là yếu tố "S" (Social) trong ESG mà doanh nghiệp cần nắm rõ để được hưởng ưu đãi theo quy định phối hợp với Nghị định 373.

Doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện sau để được hưởng ưu đãi:

• Có từ 30% lao động bình quân trong năm là người khuyết tật, người sau cai nghiện, hoặc người nhiễm HIV/AIDS.
• Có tổng số lao động bình quân trong năm từ 20 người trở lên.
• Hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không thuộc lĩnh vực tài chính hoặc bất động sản.

Việc tuân thủ tốt các quy định về đăng ký người phụ thuộc và đăng ký thuế theo mẫu mới tại Nghị định 373 sẽ là cơ sở dữ liệu quan trọng để cơ quan thuế phê duyệt các khoản miễn thuế này một cách nhanh chóng.

6. Điểm mới 5: Quy định về bảo mật dữ liệu và an toàn thông tin trong quản lý thuế

Nghị định 373 được ban hành trong bối cảnh Đề án 06 của Chính phủ đang đi vào giai đoạn then chốt. Việc bảo mật dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ pháp lý của cả doanh nghiệp và cơ quan thuế.

Số định danh cá nhân – Chìa khóa an toàn thông tin

Từ ngày 01/07/2025, Việt Nam chính thức sử dụng số định danh cá nhân (trên thẻ CCCD gắn chip) thay cho mã số thuế cá nhân. Nghị định 373 củng cố sự thay đổi này bằng cách tích hợp quy trình đăng ký người phụ thuộc vào đăng ký thuế lần đầu. Việc sử dụng một mã duy nhất giúp hệ thống của cơ quan thuế dễ dàng đối soát dữ liệu chéo giữa các tổ chức trả thu nhập, từ đó giảm thiểu rủi ro gian lận và rò rỉ thông tin do phải quản lý quá nhiều loại mã số khác nhau.

Yêu cầu kỹ thuật đối với doanh nghiệp

Để thích ứng với các quy định mới về số hóa tại Nghị định 373, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật về an toàn thông tin như sau:

• Thiết lập quyền truy cập phân lớp: Quy định rõ chỉ những nhân sự có thẩm quyền mới được tiếp cận dữ liệu kế toán và dữ liệu cá nhân của người lao động trên hệ thống.
• Sao lưu dữ liệu định kỳ: Thực hiện sao lưu dữ liệu thuế và hóa đơn điện tử tại các vị trí lưu trữ độc lập để đảm bảo khả năng phục hồi khi xảy ra sự cố an ninh mạng.
• Kết nối liên thông: Đảm bảo hệ thống phần mềm kế toán có khả năng kết nối và gửi bảng kê chứng từ khấu trừ thuế TNCN điện tử đến cơ quan thuế theo chuẩn dữ liệu mới.

Cơ quan thuế cam kết sử dụng dữ liệu trên hệ thống để hỗ trợ người dân chuyển hồ sơ nộp sai nơi, điều này đòi hỏi một hệ thống hạ tầng CNTT cực kỳ ổn định và có độ bảo mật cao để bảo vệ quyền riêng tư của người nộp thuế.

7. Điểm mới 6: Rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ tại cơ quan nhà nước

Cải cách về thời hạn chính là "thước đo" hiệu quả của Nghị định 373. Việc rút ngắn thời gian ban hành thông báo thuế không chỉ giúp đẩy nhanh quá trình lưu thông vốn mà còn trực tiếp thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển minh bạch.

Phân tích các mốc thời gian "vàng"

Nghị định 373 ấn định chặt chẽ thời hạn cơ quan thuế phải ban hành thông báo nộp tiền kể từ khi nhận đủ hồ sơ hoặc phiếu chuyển thông tin từ cơ quan quản lý đất đai :

Việc rút ngắn thời gian xuống còn 03 ngày làm việc đối với các giao dịch bất động sản là một nỗ lực rất lớn của ngành thuế. Để thực hiện được điều này, Nghị định yêu cầu bãi bỏ hoàn toàn các yêu cầu nộp bản sao chứng thực giấy tờ tùy thân nếu các thông tin này đã có sẵn trên hệ thống dữ liệu liên thông.

Tác động đến dòng vốn của doanh nghiệp

Đối với các dự án bất động sản quy mô lớn, việc cơ quan thuế phải ra thông báo tiền sử dụng đất trong vòng 07 ngày giúp chủ đầu tư chủ động được kế hoạch tài chính và nhanh chóng hoàn thiện pháp lý dự án để đưa sản phẩm ra thị trường. Đây là bước cải cách trực tiếp cắt giảm "chi phí chờ đợi" cho doanh nghiệp, một loại chi phí ẩn thường rất lớn trong kinh doanh tại Việt Nam.

8. Điểm mới 7: Quy định chuyển tiếp đối với các hồ sơ đang thụ lý

Để tránh tình trạng gián đoạn và nhầm lẫn cho người nộp thuế trong giai đoạn giao thoa giữa năm 2025 và 2026, Nghị định 373 đưa ra các chỉ dẫn chuyển tiếp rất cụ thể.

Hướng dẫn xử lý hồ sơ cho kỳ tính thuế 2025

Dù Nghị định 373 có hiệu lực từ 14/02/2026, nhưng đối với việc quyết toán thuế cho kỳ tính thuế năm 2025 (thực hiện trong quý I và quý II/2026), người nộp thuế vẫn thực hiện như sau:

• Áp dụng mẫu biểu cũ: Tiếp tục sử dụng các mẫu biểu theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP và Thông tư 80/2021/TT-BTC cho kỳ quyết toán 2025.
• Mẫu biểu mới cho các phát sinh từ 2026: Các giao dịch, chuyến dầu thô, khí thiên nhiên phát sinh từ ngày 01/01/2026 bắt buộc phải kê khai theo mẫu biểu tại Nghị định 373.

Xử lý trường hợp văn bản dẫn chiếu thay đổi

Nghị định 373 dẫn chiếu rất nhiều đến Luật Đất đai 2024 để xác định ngày phát sinh nghĩa vụ ngân sách. Trong trường hợp các văn bản này tiếp tục được sửa đổi hoặc thay thế bởi các văn bản mới hơn trong tương lai, Nghị định 373 quy định sẽ mặc nhiên áp dụng theo các quy định mới nhất đó mà không cần phải chờ sửa đổi Nghị định. Điều này đảm bảo tính "động" và sự tương thích lâu dài của hệ thống pháp luật.

9. Lời khuyên từ Luật sư để thích ứng với Nghị định 373

Sự thay đổi về pháp luật luôn đi kèm với rủi ro tuân thủ nếu doanh nghiệp không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Các chuyên gia pháp lý khuyến nghị doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau để tối ưu hóa lợi ích từ Nghị định 373.

Checklist các việc cần làm ngay cho doanh nghiệp

• Rà soát điều kiện khai thuế quý: Ngay trong tháng 1/2026, bộ phận kế toán cần đối soát doanh thu năm 2025. Nếu doanh thu vượt ngưỡng 50 tỷ đồng hoặc không còn đủ điều kiện khai thuế GTGT/TNCN theo quý, doanh nghiệp phải chuyển sang khai tháng ngay từ quý I/2026 để tránh rủi ro tính tiền chậm nộp.
• Cập nhật danh mục mẫu biểu: Loại bỏ các mẫu cũ của Nghị định 126 đã bị thay thế (đặc biệt là các phụ lục về dầu khí, APA, và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp) khỏi hệ thống quản trị nội bộ.
• Đào tạo nhân sự về quy định nơi quyết toán TNCN: Hướng dẫn nhân viên có thu nhập từ nhiều nơi cách xác định tổ chức trả thu nhập lớn nhất. Mặc dù có cơ chế chuyển hồ sơ tự động, việc nộp đúng ngay từ đầu sẽ giúp nhân viên nhận tiền hoàn thuế nhanh hơn 30-50% thời gian.
• Kiểm tra kết nối dữ liệu liên thông: Đối với các doanh nghiệp kinh doanh bất động sản, cần làm việc với cơ quan thuế địa phương để đảm bảo thông tin phiểu chuyển địa chính được truyền nhận thông suốt, tận dụng tối đa thời hạn 03 ngày làm việc để nhận thông báo thuế.
• Thực hiện đăng ký thuế tích hợp: Khi tuyển dụng nhân sự mới, hãy sử dụng mẫu 01/TK-DK mới để đăng ký thuế và người phụ thuộc đồng thời, giảm bớt 50% khối lượng hồ sơ giấy tờ so với trước đây.

Nghị định 373/2025/NĐ-CP là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi. Bằng việc xóa bỏ những quy định lỗi thời, thúc đẩy số hóa và đặt niềm tin vào sự tự giác của người nộp thuế (thông qua việc miễn phạt các lỗi kỹ thuật), Nghị định này không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp, Nghị định 373 là một "tín hiệu xanh" cho thấy sự ổn định và cầu thị của hệ thống quản lý tài chính Việt Nam. Việc thấu hiểu và áp dụng sớm các quy định này, đặc biệt là các cải cách về APA và thời hạn thông báo thuế đất, sẽ tạo ra lợi thế chiến lược cho doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa dòng tiền và quản trị rủi ro pháp lý trong kỷ nguyên số.