1. Người tiêu dùng dễ bị tổn thương là gì?
Khái niệm người tiêu dùng dễ bị tổn thương thuộc lĩnh vực điều chỉnh của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Cụ thể người tiêu dùng được hiểu là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức (căn cứ theo khoản 1 Điều 3 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010). Và tại quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, sẽ có hiệu lực vào ngày 01/07/2024 thì có thêm nội dung giải thích người tiêu dùng khi sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và không vì mục đích thương mại. Tức là nếu theo quy định của luật mới thì người tiêu dùng sẽ phải không vì mục đích thương mại, tức là không vì mục đích lợi nhuận mà chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt của mình, gia đình, cơ quan, tổ chức.
Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 cũng không hề có thuật ngữ "Người tiêu dùng dễ bị tổn thương" mà chỉ có ở Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 sắp tới sẽ có hiệu lực có quy định tại Điều 8 của Luật này có giải thích người tiêu dùng dễ bị tổn thương là người tiêu dùng có khả năng chịu nhiều tác động bất lợi về tiếp cận thông tin, sức khỏe, tài sản, giải quyết tranh chấp tại thời điểm mua hoặc sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
Người tiêu dùng là chủ thể đặc biệt họ là lực lượng lao động, sản xuất ra của cải vật chất và cũng chính họ là lực lượng tiêu dùng, tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ từ đó mới tạo ra quá trình sản xuất đến tiêu thụ. Người tiêu dùng vì là đối tượng đông đảo hơn nữa số lượng hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng vẫn còn tồn tại với số lượng lớn nên chúng ta cần phải có cơ chế để bảo vệ người tiêu dùng nói chung và cũng chính là bảo vệ nền kinh tế nói riêng. Một trong những yếu tố tăng trưởng kinh tế chính là tỷ suất tiêu dùng nên nếu xem nhẹ và không có cơ chế bảo vệ người tiêu dùng, đặc biệt là người tiêu dùng yếu thế thì họ rất dễ bị ảnh hưởng.
2. 07 nhóm đối tượng là người tiêu dùng dễ bị tổn thương
07 nhóm đối tượng là người tiêu dùng dễ bị tổn thương được quy định tại Điều 8 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (có hiệu lực ngày 01/7/2024) như sau:
- Người cao tuổi theo quy định của pháp luật về người cao tuổi. Người cao tuổi theo quy định tại Điều 2 của Luật Người cao tuổi năm 2009 là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên.
- Người khuyết tật theo quy định của pháp luật về người khuyết tật. Người khuyết tật theo quy định là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn.
- Trẻ em theo quy định của pháp luật về trẻ em. Theo quy định tại Điều 1 của Luật Trẻ em năm 2016 thì trẻ em là người dưới 16 tuổi.
- Người dân tộc thiểu số; người sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật. Các văn bản quy định các đối tượng trên hiện nay gồm Quyết định 353/QĐ-TTg ngày 15 tháng 3 năm 2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh sách huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định số 861/QĐ-TTg ngày 04 tháng 6 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt danh sách các xã khu vực III, khu vực II, khu vực I thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định 612/QĐ-UBDT ngày 16 tháng 9 năm 2021 của Ủy ban Dân tộc về việc phê duyệt Danh sách các thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025.
- Phụ nữ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
- Người bị bệnh hiểm nghèo theo quy định của pháp luật. Danh mục bệnh hiểm nghèo căn cứ theo Nghị định 134/2016/NĐ-CP ban hành ngày 01 tháng 09 năm 2016 của Chính phủ.
- Thành viên hộ nghèo theo quy định của pháp luật. Hộ nghèo được xác định theo Nghị định số 07/2021/NĐ-CP ban hành ngày 27 tháng 01 năm 2021 của Chính phủ.
3. Quyền lợi và trách nhiệm của các bên trong việc bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương
Đối với các đối tượng người tiêu dùng dễ bị tổn thương trên việc bảo vệ họ sẽ được thực hiện bảo đảm các quyền của người tiêu dùng theo quy định của luật bảo vệ người tiêu dùng và các quyền, chính sách ưu tiên theo quy định khác của pháp luật có liên quan. Khi người tiêu dùng dễ bị tổn thương có yêu cầu được bảo vệ kèm theo chứng cứ, tài liệu chứng minh mình là người tiêu dùng dễ bị tổn thương và về việc quyền lợi của mình bị xâm phạm, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải ưu tiên tiếp nhận, xử lý và không chuyển yêu cầu của người tiêu dùng cho bên thứ ba giải quyết, trừ trường hợp bên thứ ba đó có nghĩa vụ liên quan. Trường hợp từ chối giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng dễ bị tổn thương, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải trả lời bằng văn bản trong đó nêu rõ căn cứ pháp lý và sự không phù hợp với nội dung chính sách theo quy định
Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự cho người tiêu dùng dễ bị tổn thương trong trường hợp chậm, từ chối ưu tiên hoặc từ chối tiếp nhận, xử lý yêu cầu của người tiêu dùng theo quy định.
Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội bảo đảm ưu tiên tiếp nhận, xử lý yêu cầu của người tiêu dùng dễ bị tổn thương và hướng dẫn người tiêu dùng dễ bị tổn thương cung cấp các chứng cứ, tài liệu về việc quyền lợi của mình bị xâm phạm.
Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình tổ chức thực hiện trách nhiệm theo quy định phù hợp với thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Các tổ chức, cá nhân kinh doanh chủ động, tự chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện quy định sau khi giao dịch với người tiêu dùng dễ bị tổn thương:
- Bảo đảm việc thực hiện quyền của người tiêu dùng dễ bị tổ thương trong quá trình mua bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định của pháp luật.
- Áp dụng cơ chế giải quyết khiếu nại, tranh chấp theo quy định của pháp luật phù hợp với từng đối tượng người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
- Không được từ chối giải quyết yêu cầu được bảo vệ của người tiêu dùng dễ bị tổn thương do khác biệt về tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán.
- Chống kỳ thị, phân biệt đối xử, lợi dụng yếu tốt dễ bị tổn thương để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng trong quá trình thực hiện giao dịch.
- Xây dựng, ban hành trình tự, thủ tục, phương thức hoặc biện pháp phù hợp với từng đối tượng người tiêu dùng dễ bị tổn thương để bảo đảm quyền khiếu nại, yêu cầu giải quyết tranh chấp và các quyền khác của người tiêu dùng dễ bị tổn thương.
- Xây dựng, cập nhật, công khai cho người tiêu dùng dễ bị tổn thương các nội dung quy định tại khoản này theo hình thức niêm yết tại trụ sở, địa điểm kinh doanh hoặc đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng và đào tạo, tập huấn cho người lao động của mình về các nội dung đó.
Trách nhiệm này không bắt buộc áp dụng đối với cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh; doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.
- Trách nhiệm khác theo quy định của luật bảo vệ người tiêu dùng và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Quý khách hàng có thể tham khảo bài viết sau đây để hiểu rõ hơn nội dung trên: Bảo vệ quyền người tiêu dùng ở Việt Nam giai đoạn hiện nay.
Trên đây là bài viết của chúng tôi, quý khách hàng có thắc mắc xin vui lòng liên hệ số Hotline 19006162 hoặc địa chỉ email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp.
