1. Những người được lựa chọn người bào chữa cho người bị buộc tội

Theo quy định tại Điều 75 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, người đại diện hoặc người thân thích của người bị buộc tội có quyền lựa chọn người bào chữa tham gia tố tụng. Dưới đây là một số điểm chính cần lưu ý:

- Người đại diện hoặc người thân thích có thể tự mình lựa chọn người bào chữa. Việc lựa chọn này không bị hạn chế bởi bất kỳ điều kiện nào, miễn là người được lựa chọn đáp ứng các điều kiện để trở thành luật sư bào chữa theo quy định của pháp luật.

- Cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm hỗ trợ việc lựa chọn người bào chữa. Khi người đại diện hoặc người thân thích của người bị buộc tội có yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thông báo danh sách các luật sư bào chữa đang hoạt động trên địa bàn và cung cấp thông tin về các luật sư này để họ có thể lựa chọn phù hợp.

- Người đại diện hoặc người thân thích có quyền đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận từ huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương trở lên cử bào chữa viên nhân dân để bào chữa cho người bị buộc tội là thành viên của tổ chức mình.

- Ngoài ra, cần lưu ý rằng:

+ Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư khác bào chữa. Việc lựa chọn người bào chữa là quyền của người bị buộc tội và không ai có thể ép buộc họ lựa chọn người bào chữa nào trái với ý muốn của họ.

+ Người bào chữa có quyền và nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội theo quy định của pháp luật. Người bào chữa không được phép làm trái với lợi ích của người bị buộc tội và phải tuân thủ các quy định của pháp luật về hoạt động bào chữa.

Nói tóm lại, người đại diện hoặc người thân thích của người bị buộc tội có thể lựa chọn người bào chữa tham gia tố tụng.

 

2. Quy định về việc lựa chọn người bào chữa cho người bị buộc tội

Quy định về việc lựa chọn người bào chữa theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015:

- Quyền lựa chọn người bào chữa:

+ Người bị buộc tội có quyền lựa chọn một hoặc nhiều người bào chữa. Việc lựa chọn này hoàn toàn tự nguyện và không bị hạn chế bởi bất kỳ ai.

+ Người bào chữa có thể là luật sư hoặc cá nhân khác có đủ năng lực hành vi dân sự và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

- Điều kiện của người bào chữa:

+ Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Nghĩa là người bào chữa phải đủ 18 tuổi, không bị mất năng lực hành vi dân sự do đanh đớn, tâm thần hoặc các lý do khác theo quy định của pháp luật.

+ Không thuộc trường hợp bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Ví dụ như người bị hạn chế về năng lực hành vi dân sự do tuổi vị thành niên, người được người khác giám hộ theo pháp luật.

+ Độc lập, không có mâu thuẫn lợi ích với người bị buộc tội. Nghĩa là người bào chữa không được có bất kỳ lợi ích cá nhân nào mâu thuẫn với lợi ích của người bị buộc tội, ví dụ như là người có thù oán với người bị buộc tội, có lợi ích kinh tế trong vụ án, v.v.

- Thủ tục lựa chọn người bào chữa:

+ Việc lựa chọn người bào chữa phải được thực hiện bằng văn bản. Văn bản lựa chọn người bào chữa cần ghi rõ họ tên, địa chỉ, số điện thoại của người bào chữa, và phải được người bị buộc tội ký tên, đóng dấu.

+ Văn bản lựa chọn người bào chữa cần được gửi cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự.

- Lưu ý:

+ Người bị buộc tội có thể thay đổi người bào chữa trong quá trình tố tụng.

+ Nếu người bị buộc tội không có khả năng lựa chọn người bào chữa, cơ quan tiến hành tố tụng hình sự sẽ cử người bào chữa cho họ theo quy định của pháp luật.

 

3. Trường hợp người bị buộc tội không có người bào chữa

Theo Khoản 1 Điều 76 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa cho người bị buộc tội trong các trường hợp sau:

- Bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Đây là những tội phạm nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi, tính mạng của người bị buộc tội, do đó họ cần được đảm bảo quyền lợi có người bào chữa để bảo vệ.

- Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi. Những người này có thể gặp khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình do hạn chế về khả năng nhận thức, hành vi hoặc do tuổi tác, do đó họ cần được người bào chữa hỗ trợ.

- Tuy nhiên, cần lưu ý rằng:

+ Việc chỉ định người bào chữa trong những trường hợp này chỉ là biện pháp đảm bảo quyền lợi cho người bị buộc tội. Người bị buộc tội và người đại diện hoặc người thân thích của họ vẫn có quyền yêu cầu thay đổi hoặc từ chối người bào chữa đã được chỉ định. (Khoản 3 Điều 77 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015)

+ Việc thay đổi hoặc từ chối người bào chữa chỉ được thực hiện một lần. (Khoản 4 Điều 77 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015)

+ Nếu người bị buộc tội từ chối người bào chữa đã được chỉ định mà không có lý do chính đáng, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có thể tiếp tục tiến hành tố tụng mà không cần có người bào chữa. (Khoản 5 Điều 77 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015).

 

4. Vai trò quan trọng của người bào chữa trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội

Người bào chữa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, thể hiện qua những điểm sau:

- Giúp người bị buộc tội hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của họ:

+ Người bào chữa có trách nhiệm giải thích cho người bị buộc tội hiểu rõ các quy định của pháp luật liên quan đến hành vi vi phạm của họ, các quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong quá trình tố tụng.

+ Nhờ đó, người bị buộc tội có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả và tuân thủ đúng các quy định của pháp luật.

- Thu thập và trình bày chứng cứ có lợi cho người bị buộc tội:

+ Người bào chữa có quyền thu thập và trình bày các chứng cứ có lợi cho người bị buộc tội, bao gồm cả những chứng cứ mà cơ quan điều tra chưa thu thập được.

+ Việc trình bày đầy đủ, thuyết phục các chứng cứ có lợi sẽ giúp giảm nhẹ hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội.

- Thay mặt người bị buộc tội tham gia các hoạt động tố tụng:

+ Người bào chữa có quyền thay mặt người bị buộc tội tham gia các hoạt động tố tụng, bao gồm: Tham gia hỏi cung, đối chất; Tham gia phiên tòa xét xử; Làm đơn khiếu nại, tố cáo; Xin miễn giảm hình phạt, v.v.

+ Việc có người bào chữa thay mặt tham gia các hoạt động tố tụng sẽ giúp đảm bảo quyền lợi của người bị buộc tội được thực hiện một cách đầy đủ và đúng quy định.

- Bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội trong các trường hợp họ không thể tự bảo vệ:

+ Trong trường hợp người bị buộc tội là người chưa thành niên, người khuyết tật, người không có khả năng tự bảo vệ quyền lợi của mình, người bào chữa có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của họ một cách đặc biệt.

+ Người bào chữa cần đảm bảo rằng những người này được đối xử công bằng, không bị xâm phạm quyền lợi và được hưởng đầy đủ các quyền lợi theo quy định của pháp luật.

- Góp phần đảm bảo tính khách quan, công bằng của hoạt động tố tụng:

+ Người bào chữa có vai trò quan trọng trong việc góp phần đảm bảo tính khách quan, công bằng của hoạt động tố tụng.

+ Bằng việc đưa ra các lập luận, lý lẽ bảo vệ cho người bị buộc tội, người bào chữa giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự xem xét vụ án một cách khách quan, toàn diện, tránh bỏ sót các tình tiết quan trọng, từ đó đưa ra bản án đúng đắn.

Nhìn chung, người bào chữa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội. Nhờ có sự tham gia của người bào chữa, người bị buộc tội được đảm bảo quyền lợi của mình một cách đầy đủ và đúng quy định, góp phần đảm bảo tính khách quan, công bằng của hoạt động tố tụng.

Ngoài ra, có thể tham khảo: Quy định về thay đổi hoặc từ chối người bào chữa trong Bộ luật tố tụng hình sự 2015. Còn khúc mắc, liên hệ 1900.6162 hoặc gửi email tới: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Xin cảm ơn.