1. Khái niệm và thực trạng vấn đề an toàn, phòng chống bạo lực học đường hiện nay
Bạo lực học đường là những hành vi tàn bạo, thiếu tôn trọng nguyên tắc công lý và đạo đức, làm tổn thương tinh thần và thể xác xảy ra trong môi trường trường học. Bạo lực học đường bao gồm các hành vi bạo lực thể chất, như đánh nhau giữa học sinh hoặc sự áp đặt về thể chất từ phía nhà trường; bạo lực tinh thần, bao gồm sự công kích bằng lời nói; bạo lực tình dục, gồm việc hiếp dâm và quấy rối tình dục; hành vi ủy mị bạn học; và mang vũ khí vào trường.
Vấn nạn bạo lực học đường đang là một trong những thách thức lớn nhất của nền giáo dục Việt Nam hiện nay. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ riêng trong một năm học, có gần 1600 vụ xô xát giữa các học sinh trong và ngoài trường học trên cả nước. Theo một số thống kê khác, mỗi 5.200 học sinh có một vụ đánh nhau và mỗi 11.000 học sinh có một em bị buộc thôi học vì lý do này. Đáng lo ngại hơn, theo thống kê của Bộ Công An mỗi tháng có hơn 1.000 thanh thiếu niên phạm tội. Trước kia: tội phạm giết người trong độ tuổi từ 30 đến dưới 45 chiếm số lượng cao nhất. Bây giờ giảm còn 34% so với 41% của độ tuổi 18 đến dưới 30 (độ tuổi từ 14 đến dưới 18 chiếm đến 17%). Những số liệu đó thực sự trở thành hồi chuông cảnh báo cho các gia đình, nhà trường và xã hội, cần quan tâm và có biện pháp thích hợp để đẩy lùi vấn nạn này.
Đây là những con số chung chung nhưng cũng phản ánh được tình trạng bạo lực học đường ngày càng phổ biến và nghiêm trọng ở mọi cấp học, lớp học. Ngoài ra, nhiều vụ việc bạo lực học đường còn được lan truyền trên các trang mạng xã hội và được nhiều học sinh xem như là niềm tự hào. Bạo lực học đường có nhiều hình thức khác nhau, từ việc dọa nạt bằng lời lẽ, đến việc đánh đập, gây áp lực tâm lý hoặc thậm chí là uy hiếp bằng những hình ảnh nhạy cảm hay xâm phạm đến vùng nhạy cảm như hiếp dâm quay video,… Những vấn đề này gây ra những tổn thương sâu sắc cho nạn nhân và có thể khiến cho họ từ bỏ cuộc sống của mình. Điều đáng lo ngại hơn nữa là có rất nhiều trường hợp bị che giấu bởi nhà trường hay học sinh để giữ gìn danh tiếng của trường. Bạo lực học đường không chỉ diễn ra theo hình thức đánh nhau, mà còn có các hành vi tấn công tinh thần vào các bạn khác. Điều này ảnh hưởng xấu đến tư duy, suy nghĩ của các em sau này.
Để phòng chống bạo lực học đường, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường. Theo Nghị định này, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm xây dựng và duy trì môi trường giáo dục an toàn cho trẻ em. Các biện pháp phòng chống bạo lực học đường bao gồm: tuyên truyền, giáo dục; xây dựng và thực hiện nội quy; kiểm tra, giám sát; xử lý kịp thời; phối hợp liên ngành; tăng cường công tác tư vấn; tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao; khuyến khích sự tham gia của cha mẹ và cộng đồng.
2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng bạo lực học đường hiện nay
2.1. Nguyên nhân chủ quan
- Nguyên nhân chủ quan xuất phát từ chính bản thân học sinh. Bạo lực học đường ảnh hưởng rất lớn tới nhân cách học sinh. Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến tình trạng bạo lực học đường có thể nói là do sự chuyển biến về tâm lý của bản thân học sinh đối tượng từ 12-17 tuổi. Giai đoạn này hình thành nhân cách ở con người, cùng với đó là tâm lý không ổn định và với một cái tôi cá nhân quá cao (mà không biết sử dụng đúng cách). Trong độ tuổi này các em chỉ cần có những kích thích xấu từ lời nói, ánh mắt, hành động thôi cũng khiến các em bùng nổ suy nghĩ tiêu cực của bản thân và thực hiện hành vi đánh nhau tại trường học và dẫn đến nhiều hành vi bạo lực khác ở Việt Nam hiện nay.
- Tâm lý tuổi dậy thì: ở độ tuổi từ 12 đến 17, học sinh có sự chuyển biến về thể chất và tâm sinh lý, cảm xúc không ổn định, dễ bị kích thích và thể hiện bản thân. Tính hiếu thắng: học sinh có xu hướng cạnh tranh, so sánh với bạn bè, muốn khẳng định vị thế và uy quyền của mình. Mâu thuẫn trong quá trình đi học: học sinh có thể xảy ra xung đột với bạn bè hoặc giáo viên vì những lý do như thành tích học tập, quan điểm khác biệt, sở thích cá nhân,…
2.2. Nguyên nhân khách quan
- Bị bạn bè lôi kéo: một số học sinh có xu hướng bắt chước hay theo đuổi những người bạn có hành vi bạo lực hoặc tiếp xúc với các tệ nạn xã hội. Sống trong gia đình thường xuyên căng thẳng, cãi vã: một số học sinh không được sự quan tâm, chăm sóc của phụ huynh hoặc bị cha mẹ đánh đập, gây áp lực về thành tích hay tiền bạc. Điều này khiến họ mất niềm tin vào cuộc sống và trở nên hung hăng
- Từ phía nhà trường: Nguyên nhân bạo lực học đường cũng có một phần do giáo dục của nhà trường còn nặng về kiến thức văn hóa, đôi khi lãng quên đi nhiệm vụ giáo dục con người “tiên học lễ, hậu học văn”. Mặt khác cuộc sống thực dụng chạy theo đồng tiền của một phần xã hội đã đẩy ngã những giá trị quan trọng của nhà trường, đạo đức của một bộ phận thầy cô giáo. Khiến giáo viên có hành vi dung túng cho những hành động bạo lực học đường của học sinh chỉ vì đồng tiền hoặc danh dự trường học. Ngoài ra, xuất phát nguyên nhân hình thức kỷ luật không phù hợp bởi một số giáo viên áp dụng các hình phạt thể chất hoặc lời lẽ thô tục khiến học sinh cảm thấy bị xúc phạm và phản kháng.
- Từ phía gia đình: Gia đình có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành của mỗi người. Nếu cha mẹ không nuôi dạy con cái một cách đúng mực, mà thường hay nói nặng nề với con cái thì có thể gây ra những tình trạng bạo lực học đường ở Việt Nam. Xã hội ngày càng phát triển nhưng phụ huynh lại không chăm sóc nhiều đến con cái hoặc phụ huynh bị áp lực và dùng bạo lực để giải tỏa trên chính con cái của mình, hoặc bạo lực trước mặt con trẻ những vụ bạo lực gia đình như vậy cũng không phải là hiếm. Những hành vi này khiến cho trẻ nghĩ rằng bạo lực người khác là chuyện bình thường và không sợ hãi khi làm điều đó. Điều này cũng khiến cho tình trạng gia tăng nhanh trong xã hội. Cấp II và cấp III là giai đoạn học sinh hình thành nhân cách chỉ cần một tác động xấu từ gia đình và xã hội có thể gây nên tổn thương không thể chữa lành, hình thành những nhân cách không đúng về giá trị sống dẫn đến những vụ bạo lực học đường.
3. Giải pháp khắc phục tình trạng bạo lực học đường hiện nay
Đối với nhà trường và giáo viên
Trách nhiệm trước hết là của hiệu trưởng, sự phối hợp với đoàn thể trong, ngoài nhà trường; sự đồng lòng và hành động đồng bộ của thầy trò. Văn hóa nhà trường có nội dung tương đồng và có điểm khác biệt giữa các cơ sở giáo dục. Nên cần xây dựng những nét văn hóa của nhà trường bằng những hoạt động bổ khích nâng cao tinh thần rèn luyện và học tập trong các em học sinh, những văn hóa này cần được gìn giữ và tạo nên môi trường học tập lành mạnh. Nhà trường công lập, tư thục hay trường công lập hoạt động theo mô hình tự chủ về tài chính, điều kiện tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục khác nhau về cơ sở vật chất, tài liệu, năng lực đội ngũ... Tuy nhiên, điểm chung nhất là không vun trồng giá trị của nhà trường, các hoạt động giáo dục sẽ đơn điệu, xơ cứng, tiềm ẩn suy nghĩ, hành vi lệch chuẩn làm phát sinh bạo lực học đường. Giáo viên cần thay đổi mục tiêu, phương pháp giảng dạy, thói quen xấu để đạo đức nhà giáo tỏa sáng. Đây là điều kiện đặc biệt quan trọng xây dựng trường học an toàn, tích cực, thân thiện. Đổi mới phương pháp dạy học được triển khai nhiều thời gian qua, bước đầu tạo sự thay đổi. Tuy nhiên, phương pháp dạy học chỉ thẩm thấu đến những học sinh chủ động, những em lẽ ra cần được quan tâm khi áp dụng phương pháp mới thì lại đứng bên lề. Để phương pháp dạy học phát huy hiệu quả và phủ kín đến mọi đối tượng trong lớp, nhà giáo phải am hiểu tâm lý giáo dục. Có thể ví tâm lý giáo dục như con thuyền chở phương pháp dạy học đổi mới đến bờ thành công.
Phải có sự định hướng của nhà trường, tiếp tục vun trồng ở gia đình và phát triển của xã hội (bao gồm cả chế tài) thì học sinh mới kỷ luật, trách nhiệm, khoan dung. Sự phối hợp phải trên tinh thần tự trọng, trách nhiệm, kịp thời chia sẻ thông tin. Do nhận thức, đùn đẩy trách nhiệm nên nội dung dạy học tại trường không được vận dụng tại gia đình và xã hội, hệ quả là sự định hướng bị... giậm chân tại chỗ. Để trường học an toàn, không xảy ra bạo lực học đường đòi hỏi hiệu trưởng và giáo viên chủ nhiệm nắm bắt được tình hình, xử lý tình huống một cách khéo léo, kịp thời, phù hợp tâm lý (phụ huynh, học sinh) và đúng quy định hiện hành. Trường học kỷ cương, tình thương, trách nhiệm phải là tâm niệm và hành động của hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm lớp trong mỗi ngày đến trường. Quản trị học đường hiện nay phụ thuộc rất nhiều vào hiệu trưởng - linh hồn của một nhà trường, giáo viên chủ nhiệm - hiệu trưởng của một lớp. Nếu thực hiện đúng chức trách được giao, nhà trường sẽ an toàn, nói không với bạo lực.
Đối với gia đình
Gia đình là nơi nuôi dưỡng và giáo dục con cái, có ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách và hành vi của học sinh. Do đó, để phòng ngừa và giải quyết bạo lực học đường, gia đình cần thực hiện những biện pháp sau: Tăng cường sự quan tâm, chăm sóc và giao tiếp với con cái: cha mẹ cần dành thời gian để lắng nghe, hiểu và chia sẻ những vấn đề, khó khăn, tâm sự của con cái. Cha mẹ cũng cần tạo cho con cái cảm giác được yêu thương, tin tưởng và tôn trọng. Giáo dục con cái về những giá trị sống tích cực: cha mẹ cần là tấm gương cho con cái về những hành vi và thái độ đúng đắn trong cuộc sống. Cha mẹ cần giáo dục con cái về lòng nhân ái, tôn trọng người khác, biết kiềm chế cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn bằng lời nói. Hợp tác với nhà trường và xã hội: cha mẹ cần thường xuyên theo dõi quá trình học tập và hoạt động của con cái tại trường. Cha mẹ cần phối hợp với giáo viên và nhà trường để nắm bắt tình hình của con cái, kịp thời phát hiện và xử lý những hành vi bạo lực hoặc bị bạo lực. Cha mẹ cũng cần hỗ trợ con cái tiếp xúc với những môi trường lành mạnh, có ích cho sự phát triển của con cái
Đối với bản thân học sinh
Để có thể khắc phục bạo lực học đường hiện nay, cần có những giải pháp thiết thực và hợp lý và thực hiện một cách nghiêm ngặt. Về phía học sinh, sinh viên, cần có ý thức rèn luyện và tìm hiểu, nâng cao ý thức về hành động cũng như hậu quả của những hành động bạo lực đó. Trong lớp, cần tổ chức những nhóm bạn cùng tiến để nâng cao nhận thức và tăng cường sự trao đổi, tự khắc phục lẫn nhau trong học tập. Đối với một số học sinh cá biệt, cần có sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường để uốn nắn, điều hướng các em vào phong trào của lớp, tránh sự phân biệt đối xử. Theo những tin tức tư vấn học đường, cũng cần nhìn nhận cách giáo dục trẻ trong gia đình. Thực tế, có rất nhiều gia đình chỉ chú trọng đến kết quả học tập của con mà không chú ý đến việc các em nghĩ gì hay cách xử sự của con với bạn bè. Vì thế, thay vì chu cấp cho con nhiều về mặt vật chất, gia đình, và đặc biệt là cha mẹ cần là những người bạn đồng hành của con cái. Tránh tạo vỏ bọc cứng nhắc vì sẽ tạo tâm lý ý lại, dựa dẫm và hưởng thụ.
>> Xem thêm: Mẫu Bài thu hoạch phát triển chuyên môn của bản thân module GVPT 03
Trên đây Luật Minh Khuê chia sẻ bài thu hoạch bồi dưỡng thường xuyên Module GVPT 10. Hy vọng bài viết trên hữu ích cho bạn đọc triển khai viết bài thu hoạch tốt nhất. Bất kỳ vướng mắc nào xin vui lòng liên hệ chúng tôi qua số tổng đài 19006162 để được tư vấn và hỗ trọ. Chân thành cảm ơn các bạn đã quan tâm theo dõi