1. Khái quát về viết hoa

Việc sử dụng chữ hoa cho tên riêng thực sự không đơn giản chút nào. Thường thì chúng ta viết theo thói quen, nhưng thói quen này không luôn tuân theo các quy chuẩn do cơ quan chức năng có thẩm quyền ban hành.

Một số hình thức viết hoa tên riêng hiện vẫn chưa được xem là chuẩn (như viết theo nguyên ngữ hoặc chuyển sang chữ La-tinh - Donald Trump, Vladimir Putin, Xi Jingping), nhưng chúng lại phản ánh được tính hợp lý trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay, và vì thế được nhiều người sử dụng. Tuy nhiên, cũng có những hình thức viết hoa tên riêng mà nhiều người sử dụng nhưng không dựa trên các căn cứ ngôn ngữ học xác đáng (như Nhà máy Thuỷ Điện Hoà Bình, Trường Đại học Kinh Tế).

Chúng ta cần tiếp cận vấn đề viết hoa tên riêng đúng cách bằng cách nghiêm túc thực hiện các quy định mới nhất của pháp luật Việt Nam về vấn đề này. Song song đó, cần tiếp tục nghiên cứu về chuẩn hoá cách viết hoa tên riêng, kế thừa những thành tựu đã đạt được và sẵn sàng đổi mới trong những trường hợp thực tế đời sống yêu cầu.

2. Tại sao cần áp dụng quy tắc viết hoa ?

Tiếng Việt là ngôn ngữ quốc gia của Việt Nam. Kể từ khi ra đời, tiếng Việt đã mang trong mình bản sắc riêng, vẻ đẹp độc đáo và dồi dào hơn trong quá trình sử dụng của con người. Trước sự phát triển không ngừng của xã hội, tiếng Việt cần phải đổi mới, đa dạng và phong phú hơn để đáp ứng nhu cầu của thời đại. Tuy nhiên, sự thay đổi và đa dạng đó cần phải được chọn lọc và giữ gìn những điều tốt đẹp nhất, trong đó quy tắc viết hoa trong tiếng Việt cần được bảo tồn và giữ nguyên.

Viết hoa các danh từ riêng một phần thể hiện sự tôn trọng, ngưỡng mộ và có thể là biết ơn đối với những sự hi sinh to lớn của các vị anh hùng trong quá khứ để nâng đỡ cho thế hệ sau, hoặc cũng có thể là để tôn vinh vẻ đẹp hùng vĩ của một địa danh quê hương.

Mặt khác, viết hoa trong tiếng Việt giúp người đọc phân biệt được tên riêng của một cá nhân, tổ chức, hay đơn giản là một địa danh, con đường, v.v...

Đồng thời, viết hoa đúng cũng là góp phần làm cho tiếng Việt trong sáng hơn.

Từ ngày 05/3/2020, Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư đã có hiệu lực. Theo đó, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp nhà nước phải viết hoa trong một số trường hợp nhất định khi lập các văn bản hành chính. Cụ thể là những trường hợp nào, Luật Minh Khuê sẽ trình bày ở ngay phần sau đây.

3. Theo quy định của pháp luật thì bắt buộc viết hoa trong các trường hợp nào ?

3.1. Viết hoa vì phép đặt câu

Các quy tắc viết hoa chữ cái đầu âm tiết thứ nhất của một câu hoàn chỉnh được áp dụng trong các trường hợp sau: sau dấu chấm câu (.); sau dấu chấm hỏi (?); sau dấu chấm than (!); và khi bắt đầu câu mới sau khi xuống dòng.

Ví dụ: - ! Pháp luật

3.2. Viết hoa danh từ riêng chỉ tên người

Tên người Việt Nam:

- Tên người Việt Nam thông thường: Viết hoa chữ cái đầu tất cả các âm tiết của danh từ riêng chỉ tên người. Ví dụ: Nguyễn Tất Thành.

- Tên hiệu, tên gọi nhân vật lịch sử: Viết hoa chữ cái đầu tất cả các âm tiết. Ví dụ: Bác Hồ, Vua Lê.

Tên người nước ngoài được phiên chuyển sang tiếng Việt:

Tên người nước ngoài được phiên chuyển sang tiếng Việt có hai trường hợp:

- Trường hợp phiên âm qua âm Hán – Việt: Viết theo quy tắc viết tên người Việt Nam. (VD: Thành Cát Tư Hãn)

- Trường hợp phiên âm không qua âm Hán – Việt (phiên âm trực tiếp sát cách đọc của nguyên ngữ): Viết hoa chữ cái đầu âm tiết thứ nhất trong mỗi thành tố. (VD: Vla-đi-mia I-lích Lê-nin)

3.3. Viết hoa tên địa lý

Tên địa lý Việt Nam

Cách viết tên địa lý Việt Nam như sau:

- Tên đơn vị hành chính được cấu tạo giữa danh từ chung và tên riêng của đơn vị: Viết hoa chữ cái đầu của tên riêng, còn danh từ chung thì không viết hoa. Ví dụ: Thành phố Ninh Bình.

- Trường hợp tên đơn vị hành chính được cấu tạo giữa danh từ chung và chữ số, tên người, tên sự kiện lịch sử: Viết hoa cả danh từ chung chỉ đơn vị hành chính đó. Ví dụ: Quận 1, Phường Đa Kao.

Trường hợp viết hoa đặc biệt:

- Tên địa lý được cấu tạo giữa danh từ chung chỉ địa hình và danh từ riêng trở thành tên riêng của địa danh đó: Viết hoa tất cả các chữ cái tạo nên địa danh. Ví dụ: Núi Bà Đen, Sông Cửu Long.

- Trường hợp danh từ chung chỉ địa hình đi liền với danh từ riêng: Chỉ viết hoa danh từ riêng, không viết hoa danh từ chung. Ví dụ: Sầm Sơn, Biển Sầm Sơn.

- Tên địa lý chỉ một vùng, miền, khu vực nhất định được cấu tạo bằng từ chỉ phương hướng kết hợp với từ chỉ phương thức khác: Viết hoa chữ cái đầu của tất cả các âm tiết tạo thành tên gọi. Đối với tên địa lý chỉ vùng miền riêng được cấu tạo bằng từ chỉ phương hướng kết hợp với danh từ chỉ địa hình thì phải viết hoa các chữ cái đầu mỗi âm tiết. Ví dụ: Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc Bộ.

Tên địa lý nước ngoài được phiên chuyển sang tiếng Việt:

Đối với tên địa lý nước ngoài được phiên âm sang âm Hán Việt, viết hoa theo quy tắc viết tên địa lý Việt Nam (VD: Triều Tiên). Trong khi đó, đối với tên địa lý phiên âm trực tiếp sát cách đọc của nguyên ngữ, viết hoa theo quy tắc viết tên người nước ngoài (VD: Moscow)

3.4. Viết hoa tên cơ quan, tổ chức

Tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam:

Quy định viết tên các cơ quan, tổ chức của Việt Nam yêu cầu viết hoa chữ cái đầu của các từ và cụm từ chỉ loại hình cơ quan, tổ chức, chức năng, lĩnh vực hoạt động. Ví dụ: Văn phòng Quốc hội. Nếu có tên gọi đặc biệt, viết hoa theo quy định. Ví dụ: Văn phòng Trung ương Đảng.

Tên cơ quan, tổ chức nước ngoài:

Đối với tên các cơ quan, tổ chức nước ngoài đã được dịch sang tiếng Việt, viết hoa theo quy định viết tên cơ quan, tổ chức của Việt Nam. Ví dụ: Liên hợp quốc (UN), Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Nếu tên gọi của cơ quan, tổ chức nước ngoài được viết tắt trong văn bản, viết tắt đó bằng chữ in hoa như nguyên ngữ hoặc chuyển tự La-tinh nếu nguyên ngữ không thuộc hệ La-tinh. Ví dụ: WTO, UNESCO.

3.5. Viết hoa các trường hợp khác

- Tên các huân chương, huy chương, các danh hiệu vinh dự: Viết hoa chữ cái đầu của các âm tiết của các thành tố tạo thành tên riêng và các từ chỉ thứ, hạng. Ví dụ: Huân chương Độc lập hạng Nhất;

- Tên chức vụ, học vị, danh hiệu: Viết hoa tên chức vụ, học vị nếu đi liền với tên người cụ thể. Ví dụ: Chủ tịch Hồ Chí Minh;

- Danh từ chung đã riêng hóa: Viết hoa chữ cái đầu của từ, cụm từ chỉ tên gọi đó trong trường hợp dùng trong một nhân xưng, đứng độc lập và thể hiện sự trân trọng. Ví dụ: Đảng (chỉ Đảng Cộng sản Việt Nam);

- Tên các ngày lễ, ngày kỷ niệm: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết tạo thành tên gọi ngày lễ, ngày kỷ niệm. Ví dụ: ngày Quốc khánh 2-9;

- Tên các sự kiện lịch sử: Viết hoa chữ cái đầu của các âm tiết tạo thành sự kiện và tên sự kiện, trong trường hợp có các con số chỉ mốc thời gian thì ghi bằng chữ và viết hoa chữ đó. Ví dụ: Phong trào Cần vương;

- Tên các triều đại. Ví dụ: Triều Lê, Triều Trần,…

- Tên các loại văn bản:

Viết hoa chữ cái đầu của tên loại văn bản và chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất tạo thành tên riêng của văn bản trong trường hợp nói đến một văn bản cụ thể. Ví dụ: Bộ luật Hình sự;
Trường hợp viện dẫn các điều, khoản, điểm của một văn bản cụ thể thì viết hoa chữ cái đầu của điều, khoản, điểm. Ví dụ: Căn cứ Điều 11 Bộ luật Hình sự;

- Tên các tác phẩm, sách báo, tạp chí: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất tạo thành tên tác phẩm, sách báo;

- Tên các năm âm lịch, ngày tiết, ngày tết, ngày và tháng trong năm:

Tên các năm âm lịch: Viết hoa chữ cái đầu của tất cả các âm tiết tạo thành tên gọi. Ví dụ: Giáp Thìn;
Tên các ngày tiết và ngày tết: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất tạo thành tên gọi.
Viết hoa chữ Tết trong trường hợp dùng để thay cho một tết cụ thể (như Tết thay cho tết Nguyên đán).
Tên các ngày trong tuần và tháng trong năm: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết chỉ ngày và tháng trong trường hợp không dùng chữ số.

- Tên gọi các tôn giáo, giáo phái, ngày lễ tôn giáo:

Tên gọi các tôn giáo, giáo phái: Viết hoa chữ cái đầu của các âm tiết tạo thành tên gọi. Ví dụ: Nho giáo;
Tên gọi ngày lễ tôn giáo: Viết hoa chữ cái đầu của âm tiết thứ nhất tạo thành tên gọi. Ví dụ: lễ Phật đản.

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết của Luật Minh Khuê liên quan đến vấn đề: Bắt buộc viết hoa trong các trường hợp nào theo quy định luật? Mọi thắc mắc chưa rõ hay có nhu cầu hỗ trợ vấn đề pháp lý khác, quý khách hàng vui lòng liên hệ với bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 hoặc gửi yêu cầu tư vấn qua email: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ và giải đáp kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn quý khách hàng đã quan tâm theo dõi bài viết của Luật Minh Khuê.