Mục lục bài viết

Nội dung được biên tập từ chuyên mục tư vấn luật Doanh nghiệp của Công ty luật Minh Khuê

>> Luật sư tư vấn pháp luật Doanh nghiệp, gọi: 1900 6162

1. Các biện pháp đã triển khai để hỗ trợ doanh nghiệp

1.1. Kế hoạch triển khai Hiệp định CPTPP và EVFTA

Thực hiện thông báo kết luận của Bộ trưởng Bộ Công Thương và các Quyết định của Bộ trưởng Bộ Công Thương triển khai một số hoạt động chuẩn bị cho phê chuẩn và thực thi Hiệp định EVFTA, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đã ký các quyết định ban hành Kế hoạch triển khai thực thi Hiệp định CPTPP và EVFTA của Cục Xuất nhập khẩu trong năm 2020 và các năm tiếp theo. Theo đó, Cục Xuất nhập khẩu triển khai 25 nhiệm vụ, chia thành 5 nhóm Công tác trọng tâm sau:

- Một là, công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

- Hai là, công tác tận dụng Hiệp định CPTPP và EVFTA để thúc đẩy xuất khẩu.

- Ba là, công tác theo dõi, đánh giá việc tận dụng Hiệp định CPTPP và EVFTA

- Bốn là, công tác truyền thông, tuyên truyền và phổ biến thông tin về Hiệp định CPTPP và EVFTA.

- Năm là, tăng cường quản lý Nhà nước về công tác cấp giấy chứng nhận xuất xứ và chống gian lận xuất xứ hàng hóa.

1.2. Về triển khai nội luật hóa cam kết quốc tế

Ngay sau khi Quốc hội phê chuẩn Hiệp định CPTPP và EVFTA, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký ban hành các Thông tư quy định về quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định CPTPP và EVFTA, qua đó thể hiện sự chủ động, kịp thời trong việc ban hành văn bản hướng dẫn của Bộ Công Thương để các doanh nghiệp tận dụng ưu đãi ngay từ ngày đầu Hiệp định có hiệu lực.

1.3. Công tác tập huấn, hướng dẫn cơ quan, tổ chức cấp C/O

Bộ Công Thương, trước khi Hiệp định có hiệu lực, đã tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực nghiệp vụ về xuất xứ hàng hóa cho các tổ chức cấp C/O, đào tạo các báo cáo viên và cử đến các địa phương, doanh nghiệp, Hiệp hội để phổ biến cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp tận dụng tốt các ưu đãi từ CPTPP và EVFTA ngay từ những ngày đầu tiên thực thi Hiệp định.

1.4. Công tác tuyên truyền, phổ biến tới cộng đồng doanh nghiệp

- Bộ Công Thương đã phối hợp với Sở Công Thương Hà Nội tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị để tuyên truyền, phổ biến về các quy định của hiệp định, giúp doanh nghiệp nắm rõ quy định về lộ trình giảm thuế, quy tắc xuất xứ, các cam kết của Hiệp định. Đối với lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, Bộ Công Thương giao Cục Xuất nhập khẩu thường xuyên phối hợp tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực nghiệp vụ, đồng thời hướng dẫn về xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp dự kiến xuất khẩu đi thị trường các nước CPTPP và EVFTA; phối hợp với các hiệp hội, ngành hàng và địa phương tập huấn quy tắc xuất xứ theo nhóm hàng hoặc theo thế mạnh xuất khẩu của từng địa phương.

- Tổ chức các Khóa đào tạo online, trả lời trực tiếp tại các chương trình hỏi đáp trực tuyến, thiết kế các video clips hướng dẫn và có ví dụ áp dụng cụ thể về quy tắc xuất xứ CPTPP và EVFTA.

1.5. Đẩy mạnh cải cách, hiện đại hóa quy trình cấp C/O

Bộ Công Thương tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, triển khai việc cấp Giấy chứng nhận xuất xứ trong CPTPP và EVFTA theo hình thức điện tử nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Bộ Công Thương chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu nhằm phát hiện các trường hợp mượn xuất xứ Việt Nam hoặc trong trường hợp hàng hóa đáp ứng xuất xứ thì Cục Xuất nhập khẩu hỗ trợ xác minh xuất xứ để hàng xuất khẩu của Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan.

Ngoài các giải pháp chủ yếu nêu trên, Phòng Xuất xứ hàng hóa - Cục Xuất nhập khẩu chú trọng việc cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt, là việc nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý và trả lời vướng mắc của doanh nghiệp trong lĩnh vực xuất xứ. Biện pháp này rất được cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh và ghi nhận.

2. Các giải pháp trọng tâm trong thời gian tới

Thứ nhất, tổ chức khai thác, tận dụng cơ hội từ các FTA để phát triển thị trường.

- Khai thác có hiệu quả các thị trường EVFTA, tăng cường công tác tuyên truyền và tổ chức triển khai tận dụng tốt các cam kết để thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy mạnh mẽ xuất khẩu.

- Tiếp tục đẩy mạnh tổ chức tuyên truyền rộng rãi về ưu đãi FTA, hướng tận dụng và cách tận dụng ưu đãi FTA, sử dụng nhiều hình thức mới, thông qua các cổng thông tin như FTA Portal, qua mạng Internet, Facebook,...

Thứ hai, tăng cường công tác thông tin giúp định hướng sản xuất phục vụ xuất khẩu.

Bộ chỉ đạo hệ thống Thương vụ tại nước ngoài thường xuyên cập nhật, nắm bắt thông tin thị trường và các vấn đề phát sinh ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam như sự thay đổi chính sách của nước nhập khẩu, các rào cản kỹ thuật, rủi ro trong thanh toán, các hoạt động tuyên truyền thiếu thiện chí đối với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam; kịp thời thông tin để các Bộ, ngành, Hiệp hội và doanh nghiệp có phản ứng kịp thời.

Thứ ba, tăng cường công tác xúc tiến thương mại

Tăng cường hình thức xúc tiến thương mại theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin, phương tiện thông tin đại chúng để quảng bá hình ảnh sản phẩm xuất khẩu của ta tới các nước đối tác, đặc biệt trong giai đoạn vừa qua khi dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, không phù hợp để tổ chức các hoạt động xúc tiến truyền thống.

Thứ tư, tiếp tục thực hiện cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho đầu tư kinh doanh, khơi dậy các nguồn lực phục vụ phát triển sản xuất, thúc đẩy xuất khẩu

- Tiếp tục đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh cung cấp các dịch vụ công trực tuyến ở mức độ cao cho người dân, tổ chức; tăng cường kết nối các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao trên cơ chế một cửa quốc gia và cơ chế một cửa ASEAN.

- Thu hút đầu tư xây dựng trung tâm logistics để thúc đẩy xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam.

Thứ năm, đẩy mạnh thực thi quy định về quy tắc xuất xứ để giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi trong Hiệp định

- Bộ Công Thương tiếp tục đồng hành với doanh nghiệp, triển khai những hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng EVFTA; tập huấn chuyên sâu về quy tắc xuất xứ; đẩy mạnh tuyên truyền và phổ biến thông tin về EVFTA; nghiên cứu, hiện đại hóa công tác cấp C/O, áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ, hoàn thiện pháp luật, thể chế, đồng thời phối hợp chặt chẽ với EU để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình thực thi Hiệp định.

- Tăng cường các biện pháp chống gian lận xuất xứ để bảo vệ các ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam trước rủi ro của những vụ kiện chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại; Tăng cường công tác hậu kiểm tại tổ chức cấp C/O và các doanh nghiệp đề nghị cấp C/O; Chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu trong trường hợp có yêu cầu xác minh xuất xứ nhằm phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp mượn xuất xứ Việt Nam để tránh việc giả mạo xuất xứ ảnh hưởng đến (i) uy tín của hàng hóa Việt Nam; (ii) uy tín của doanh nghiệp Việt Nam làm ăn chân chính và (iii) uy tín của tổ chức cấp C/O Việt Nam.

3. Một số lưu ý khác đối với thương nhân

Doanh nghiệp đã nhận thấy lợi ích từ Hiệp định và đã tận dụng cơ hội này để thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường EU. Diện mặt hàng được cấp C/O là khá rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực từ các sản phẩm công nghiệp như dệt may, giày dép, nhựa và các sản phẩm nhựa, đồ điện tử, đến các loại nông sản, thủy sản, rau quả và các sản phẩm mây tre, đan,... Điều này cho thấy doanh nghiệp ở nhiều ngành, nghề, lĩnh vực đã có sự quan tâm đến tận dụng ưu đãi từ Hiệp định.

- Khi việc áp dụng cấp C/O mẫu CPTPP và C/O mẫu EUR.1 được điện tử hóa và cơ chế tự chứng nhận xuất xứ (TCNXX) được mở rộng, doanh nghiệp cần được đào tạo, có kiến thức về xuất xứ hàng hóa để tránh thiệt hại khi bị cơ quan hải quan nước nhập khẩu từ chối chứng từ TCNXX. Vì vậy, doanh nghiệp tham gia đào tạo kiến thức, nghiệp vụ C/O là việc cần thiết.

Doanh nghiệp cần đầu tư kinh phí thích đáng cho việc nghiên cứu cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, nghiên cứu các yêu cầu và tiêu chuẩn xuất xứ của từng khu vực thị trường cụ thể, nắm bắt rõ các thông tin về các mặt hàng và các thị trường được hưởng thuế ưu đãi.

- Doanh nghiệp cần mở rộng mối quan hệ kinh doanh, thương mại với các đối tác thuộc các nước cho hưởng ưu đãi cho phép sử dụng tiêu chuẩn xuất xứ nước bảo trợ hoặc với các nước được hưởng ưu đãi khác trong cùng khối CPTPP để tăng hàm lượng nội địa khu vực được các nước cho hưởng ưu đãi áp dụng theo tiêu chuẩn xuất xứ cộng gộp.

- Nâng cấp hệ thống kế toán và lưu trữ chứng từ sổ sách kế toán đảm bảo chứng minh được xuất xứ hàng hóa khu có yêu cầu kiểm tra, xác minh xuất xứ của nước nhập khẩu và cơ quan tổ chức cấp tại Việt Nam.

Khi khối lượng hoặc trị giá hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam gia tăng đột biến, các nước nhập khẩu (đặc biệt các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ) sẽ xem xét, điều tra chống gian lận, chống bán phá giá hoặc có biện pháp tự vệ đối với các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Điều này gây tác động tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa cùng loại nói riêng và ảnh hưởng đến uy tín, xuất khẩu nói chung của Việt Nam. Do vậy, Nghị định số 31/2018/NĐ-CP tạo hành lang pháp lý về chống gian lận xuất xứ để áp dụng các biện pháp cụ thể như lập cơ chế giám sát trong quá trình cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, tạm ngừng cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa cho một số mặt hàng.

Trong thời gian tới, một trong những việc các doanh nghiệp Việt Nam cần làm ngay là đầu tư nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm hàng hóa nhằm củng cố tính cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường EU. Các doanh nghiệp cần chú trọng vấn đề vệ sinh thực phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn và quy trình quản lý do EU quy định, coi trọng trách nhiệm xã hội, minh bạch hóa thông tin về lao động, môi trường sản xuất, đặc biệt đảm bảo quy tắc xuất xứ khi xuất khẩu vào EU.

Do quy tắc xuất xứ trong EVFTA yêu cầu sự tham gia lớn của nguồn nguyên liệu trong khu vực FTA, các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực sản xuất, chế biến sâu, tìm kiếm nguồn nguyên liệu trong khu vực hoặc phát triển các nguồn nguyên liệu từ trong nước. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu, tham gia các hoạt động tập huấn chuyên sâu để có thể hiểu rõ, hiểu đúng các quy định về quy tắc xuất xứ, tự tin áp dụng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tích cực tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại với sự tham gia của đối tác EU để tìm kiếm nguồn nguyên liệu cũng như bạn hàng mới, mở rộng chuỗi cung ứng trong khu vực cũng như mở rộng thị trường tới những nước EU mà trước đây chưa hoặc ít khai thác.

Trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam có nhiều cơ hội hưởng ưu đãi thuế quan tại các thị trường FTA, quy tắc xuất xứ chính là công cụ giúp hàng hóa xuất khẩu Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, đây cũng là điểm dễ bị lợi dụng nếu sản phẩm của nước ngoài chỉ gia công đơn giản tại Việt Nam (lắp ghép, đóng gói) nhằm mượn xuất xứ Việt Nam. Việc này sẽ dẫn đến một số tác động tiêu cực khi nước nhập khẩu có thể (i) áp dụng các biện pháp chống gian lận xuất xứ như tạm dừng ưu đãi thuế quan đối với cả ngành hàng xuất khẩu từ Việt Nam, hoặc (ii) áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, v.v... Do đó, doanh nghiệp cần có hệ thống lưu trữ chứng từ đầy đủ để chứng minh được xuất xứ hàng hóa khi có yêu cầu hậu kiểm, đảm bảo hiệu quả công tác xác minh xuất xứ, giúp C/O được cơ quan hải quan EU chấp nhận và hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan EVFTA.

EVFTA mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Để tận dụng cơ hội đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng của các ngành, các cấp và sự nỗ lực của cả cộng đồng doanh nghiệp để phát huy tối đa các thế mạnh, khắc phục những khó khăn, thách thức, chuyển đổi phương thức sản xuất để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm, đáp ứng các tiêu chí xuất xứ theo cam kết để tận dụng hiệu quả những ưu đãi thuế quan góp phần thúc đẩy xuất khẩu, góp phần tăng trưởng kinh tế cho đất nước.

4. Đầu mối liên hệ về xuất xứ hàng hóa

Doanh nghiệp có thể gửi vướng mắc tới Cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương: http://www.moit.gov.vn/vn/pages/Hoidap.aspx hoặc liên hệ trực tiếp với:

Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương 54 Hai Bà Trưng - Hoàn Kiếm - Hà Nội Điện thoại: 024.22202468/5444/5356 Email: co@moit.gov.vn

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại số: 1900 6162 để được giải đáp.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.

Luật Minh Khuê - Sưu tầm & biên tập