Cảm nhận về nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử tù hay nhất

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1. Giới thiệu tác giả Nguyễn Tuân

- Nguyễn Tuân sinh ngày 10/7/1910 tại phố Hàng Bạc, Hà Nội, mất năm 1987

- Quê quán: thôn Thượng Đình, xã Nhân Mục (tên nôm là làng Mọc), nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội

- Nguyễn Tuân bắt đầu sáng tác từ năm 1935, nổi tiếng từ năm 1938 với các tác phẩm tùy bút, bút ký có phong cách độc đáo. Nổi bật nhất trong văn chương ông thời kì này là tập "Vang bóng một thời".

- Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, Nguyễn Tuân bắt đầu nhiệt tình tham gia cách mạng và kháng chiến, trở thành một nhà văn tiêu biểu trong nền văn học mới.

- Ông giữ chức Tổng thư ký Hội Văn nghệ Việt Nam từ năm 1948 đến năm 1957.

- Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám có thể được tóm gọn lại trong một chữ "ngông". Ông có phong thái rất riêng, tài hoa, bất quy tắc, song luôn trân trọng và tìm kiếm những nét đẹp truyền thống xưa cũ theo cách riêng của mình.

- Sau Cách mạng tháng Tám, nét tài hoa của Nguyễn Tuân càng được thể hiện mạnh mẽ khi ông tìm thấy nét đẹp trong đời sống lao động của quần chúng. Ông là một người theo "chủ nghĩa xê dịch", là nhà văn của những điều phi thường và dữ dội, những cảm giác mãnh liệt và tự do vô cùng.

- Đặc trưng trong văn Nguyễn Tuân là ngôn ngữ văn học tài hoa, uyên bác, hình ảnh và ngôn từ ẩn dụ tuyệt đẹp, sáng tạo và sinh động như thật. Ông có đóng góp rất lớn cho sự phát triển của ngôn ngữ văn học Việt Nam.

- Các tác phẩm tiêu biểu: Vang bóng một thời, Tùy bút sông Đà, Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi,...

1.2. Truyện ngắn Chữ người tử tù

- Truyện ngắn "Chữ người tử từ" ban đầu có tên là "Dòng chữ cuối cùng", in năm 1939 trên tạp chí Tao đàn, sau này được đổi tên và in lại trong tập "Vang bóng một thời".

- "Vang bóng một thời" được in lần đầu năm 1940 gồm 11 truyện ngắn, kết tinh tài năng, tâm huyết của Nguyễn Tuân và được xem là một tác phẩm đạt đến sự hoàn thiện chân - thiện - mỹ.

- "Chữ người tử tù" là tác phẩm thể hiện quan niệm về cái đẹp của Nguyễn Tuân: cái đẹp có thể được sinh ra từ bất cứ đâu, dù đó có là nơi tối tăm bẩn thỉu và là nơi cai ác ngự trị; cái đẹp cảm hóa con người. Đồng thời, tác phẩm bày tỏ sâu kín lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh chống cái ác, dùng cái đẹp, cái thiện cảm hóa và đổi thay cái ác.

- "Chữ người tử tù" tạo dấu ấn nghệ thuật với bút pháp lãng mạn, nghệ thuật tương phản, tình huống truyện độc đáo, đầy kịch tính, hình tượng nhân vật có chiều sâu và ngôn ngữ trang trọng, giàu tính tạo hình.

2. Cảm nhận về nhân vật Huấn Cao

Có lẽ trên đời ít có nhà văn nào như Nguyễn Tuân, trọn đời đi tìm cái đẹp. Người tìm cái đẹp trong muôn hình vạn trạng của cuộc sống, và tái hiện cái đẹp bằng tài hoa của mình. Chỉ có ở Nguyễn Tuân ta mới tìm thấy sự giao thoa kim cổ tài tình, ngôn ngữ văn học tinh tế, đạt đến sự hoàn thiện của chân - thiện - mỹ. Trước Cách mạng tháng Tám, trong sự bất hòa sâu sắc với xã hội đương thời, Nguyễn Tuân lội ngược dòng trở về tìm kiếm những nét đẹp xưa cũ, những tinh túy chắt chiu từ ngàn đời trong văn hóa dân tộc. Những tinh hoa ấy văn nhân gói ghém trọn vẹn trong tập "Vang bóng một thời". Trong đó, đặc sắc nhất phải kể đến tác phẩm "Chữ người tử tù" với hình tượng nhân vật Huấn Cao.

Nếu Nguyễn Tuân là một "kì nhân" của nền văn học Việt, thì Huấn Cao là "kì nhân" trong vũ trụ văn học Nguyễn Tuân. Nhân vật này là kết tinh tài hoa trong ngòi bút cả đời của nhà văn, mang trọn vẹn phẩm chất của một người quân tử, cốt cách thanh cao và là điển hình cho bút pháp xây dựng hình tượng nhân vật lý tưởng của nhà văn. Dẫu bị coi là tên phản nghịch vì là thủ lĩnh của những kẻ ngang tàng dám đứng lên chống lại triều đình, bị kết án, giam cầm, trở thành kẻ tử tù chờ ngày ra pháp trường xử chém, Huấn Cao vẫn ung dung, không một chút nao núng. Bởi lẽ, "hữu xạ tự nhiên hương", người không cần chứng minh cốt cách anh hùng với những kẻ phàm phu tục tử kia làm gì. Với bút lực dồi dào và niềm say mê cái đẹp, Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng Huấn Cao với những nét nổi bật: một nho sĩ tài hoa, một trang anh hùng hào kiệt văn võ song toàn và một người có thiên lương trong sáng.

Trước hết, Huấn Cao hiện lên là một nho sĩ tài hoa. Nguyễn Tuân khắc họa nét tài hoa ấy bằng một cái tài rất cụ thể - tài viết chữ đẹp. Qua lời đồn mang tính chất ca tụng, Huấn Cao như một truyền kỳ của người dân tỉnh Sơn bởi cái tài viết chữ "nhanh và đẹp". Phải biết rằng chữ Hán là loại chữ tượng hình và viết chữ Hán là một loại nghệ thuật đã được gọi tên: Thư pháp. Để có được nét chữ thư pháp đẹp, chỉ chăm chỉ luyện tập cho quen tay là chưa đủ. Chẳng phải tự nhiên mà ông bà ta có câu: "Nét chữ nết người." Chữ thư pháp là nghệ thuật phản ánh trọn vẹn tài hoa, cốt cách thanh cao của một người nghệ sĩ. Để viết được chữ thư pháp, người viết cần dày công khổ luyện; song muốn viết chữ thư pháp đẹp, người ấy phải thực sự mang trong mình cái tài hoa hiếm có. Vậy mà Huấn Cao không chỉ viết chữ đẹp, còn viết chữ đẹp nổi tiếng cả vùng tỉnh Sơn. Thử nghĩ mà xem: Người phải tài hoa tới đâu mà nét chữ được người dân cả một vùng khen ngợi, tới mức dẫu chưa thấy người, chưa xem chữ nhưng viên quản ngục và thầy thơ lại của một huyện nhỏ hẻo lánh cũng biết đến và đem lòng ngưỡng mộ. Người phải tài hoa tới đâu mà dẫu đã trở thành một kẻ tử tù, chữ của người vẫn là sở nguyện cháy bỏng của viên quản ngục, ngày đêm ước ao có được một bức để treo trong nhà. Tài hoa của Huấn Cao đã được Nguyễn Tuân khẳng định một cách gián tiếp nhưng vô cùng hiệu quả, thông qua lời đồn của người dân tỉnh Sơn, qua lời quản ngục và thầy thơ lại, qua mong ước của quản ngục và cả những lần biệt đãi,... Huấn Cao, dù chưa xuất hiện, song đã gây ấn tượng với người đọc về cái tài, cái cốt cách của một nho sĩ.

Không chỉ là một nho sĩ tài hoa thông thường, qua lời viên quản ngục, Huấn Cao còn có tài "bẻ khóa, vượt ngục". Tới đây ta có thể khẳng định Huấn Cao là một người vân võ song toàn. Ở Huấn Cao, dù chưa gặp mặt, ta thấy cái dáng vẻ của một kẻ chọc trời khuấy nước. Kẻ ấy ngang tàng đến nỗi dám đứng lên cầm đầu một đội quân, khởi nghĩa chống lại triều đình; để rồi đến khi sa cơ, trở thành một kẻ tử tù, vẫn khiến cho người ta kinh sợ bởi cái tài phá cũi sổ lồng. Người tài hoa tựa như cánh chim đại bàng, có lồng nào giam giữ nổi? 

Chỉ hai chi tiết nhỏ ở đầu truyện, qua lời của viên quản ngục và thầy thơ lại, ta đã thấy được trọn vẹn Huấn Cao là một người tài hoa siêu việt. Huấn Cao không phải là một người chỉ mang chút tài mọn con con ở đời, người là bậc trí dũng song toàn, mà nổi bật hơn cả là biệt tài thư pháp. Nguyễn Tuân, dẫu khắc họa nhân vật là người tài hoa vượt bậc, song không hề tỏ ra chủ quan, không biến Huấn Cao trở thành kẻ "ta đây". Bởi lẽ, tài năng của Huấn Cao hoàn toàn được công nhận và truyền đạt từ người khác, đó là những người dân tỉnh Sơn, là viên quản ngục và thầy thơ lại. Huấn Cao thực sự là một người tài hoa đáng ngưỡng mộ.

Thứ hai, khi xuất hiện, Huấn Cao tỏ rõ là một người có khí phách hiên ngang. Ngay khi vừa xuất hiện, ta thấy ở Huấn Cao cái vẻ ngang tàng, ngạo nghễ. Ông không thèm chấp lời tên lính áp giải tù binh: "Các người chả phải tập nữa. Mai mốt chi đây sẽ có người sành sõi dẫn các người ra làm trò ở pháp trường. Bấy giờ tha hồ mà tập. Đứng dậy không ông lại phết cho mấy hèo bây giờ." Đối với Huấn Cao, ấy chỉ là mấy lời trẻ con. Với một kẻ đã chọc trời khuấy nước, dám đứng lên chống lại triều đình, thì mấy tên lính cỏn con, tay sai của triều đình ấy, há có thể làm ông run sợ? Trước lời nói bông đùa có ý hăm dọa, Huấn Cao chỉ lạnh lùng, "chúc mũi gông nặng, khom mình thúc mạnh đầu thành gông xuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái". Hành động rỗ gông tỏ rõ sự coi thường không chỉ với mấy tên lính và nhà tù, mà thể hiện thái độ khinh khỉnh với cả triều đình, chế độ đã khoác lên cổ ông cái gông ấy. Huấn Cao chỉ coi cái gông ấy như một món đồ trang trí, không có giá trị gì, và dù phải đeo gông, ông cũng chẳng hề run sợ. Đã đeo gông thì phải đeo sao cho thoải mái, vậy nên ông ngang nhiên rỗ gông trước mặt tất cả những kẻ đang cầm tù mình.

Không chỉ vậy, khí phách hiên ngang của Huấn Cao còn thể hiện ở cách ông tiếp nhận rượu thịt của viên quản ngục. Ông “thản nhiên nhận rượu thịt, coi như đó là một việc vẫn làm trong cái hứng bình lúc chưa bị giam cầm." Đó không phải tư thái của một người sa chân vào chốn ngục tù, đó là tư thái của kẻ làm chủ hoàn cảnh, làm chủ cuộc đời mình, ngạo nghễ coi khinh những kẻ tầm thường ngoài kia. Có mấy ai, đối diện trước cái chết đã được báo trước, có được khí phách hiên ngang như thế?

Tuy nhiên, Huấn Cao không phải là kẻ cậy tài ra oai, mà là người sống với thiên lương trong sáng. Ông hiện lên với cái tâm trong sáng bên cạnh tài hoa hơn người; là người có tâm hồn lương thiện sau vẻ khinh bạc lạnh lùng. Huấn Cao chỉ ngạo nghễ, khinh nhờn với bạo lực, với những kẻ có nhân cách tầm thường. Đối với những người lương thiện, ông đối xử tinh tế và chân thành đến tột cùng.

Thiên lương trong sáng của Huấn Cao thể hiện rất rõ trong cách ông đối xử với viên quản ngục. Ban đầu, ông xem thường quản ngục chỉ là kẻ tiểu nhân thị oai. Trước sự biệt đãi hậu hĩnh của viên quản ngục, Huấn Cao thản nhiên nhận lấy, song tỏ ra khinh miệt đến tàn nhẫn: "Ta chỉ muốn có một điều. Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây." Ấy nhưng khi biết rõ tấm lòng quản ngục, Huấn Cao đồng ý cho chữ ngay. Chữ của Huấn Cao vốn là một thứ quý giá, bởi với Huấn Cao, ông "không vì vàng ngọc hay quyền thế mà phải ép mình viết câu đối bao giờ". Cả đời ông mới chỉ viết hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân. Nhận viết chữ cho viên quản ngục, nghĩa là Huấn Cao bằng lòng xem viên quản ngục ấy là tri kỉ, và còn cảm thán vì suýt chút nữa "ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ". Cái thiên lương trong sáng của Huấn Cao thể hiện rất rõ trong hành động đồng ý cho chữ, ông không ngần ngại thân phận quản ngục, càng không đem lòng thù ghét triều đình trút lên người viên quan nhỏ bé ấy. Ông nhận cho chữ vì cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài, vì tiếc thương một tấm lòng trong thiên hạ. 

Thiên lương trong sáng của Huấn Cao còn được thể hiện tròng lời khuyên của ông dành cho quản ngục: "Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi. Chỗ này không phải là nơi để treo một bức lụa trắng với những nét chữ vuông tươi tắn nói lên những hoài bão tung hoành của một đời con người. (...) Ta bảo thực đấy: thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở, hãy thoát khỏi cái nghề này đi, rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ. Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi." Bằng thiên lương trong sáng của mình, Huấn Cao nhận ra tâm hồn đẹp của quản ngục, và thật lòng khuyên quản ngục gìn giữ lấy thiên lương và nét lương thiện của mình. Cái đẹp, ở đây là con chữ, đại diện cho thiên lương trong sáng, cốt cách và tài hoa của Huấn Cao, có thể được sinh ra, và đã được sinh ra ở nơi lem luốc bẩn thỉu, nơi tột cùng cái ác - nhà tù. Nhưng cái đẹp ấy không thể tồn tại song song cùng cái xấu, cái ác, mà cần được bảo vệ, gìn giữ ở nơi thanh sạch, trong lành. Huấn Cao khuyên quản ngục rời chốn nhà tù rồi mới nghĩ đến thú chơi chữ, ấy là khuyên người ta hãy giữ lấy cái thiên lương lành vững và giữ tấm lòng lương thiện vậy.

Huấn Cao là nhân vật mang những phẩm chất tuyệt đẹp của người anh hùng, là kết tinh tài hoa dưới ngòi bút Nguyễn Tuân. Cái tài, cái đẹp đã chiến thắng trước cái xấu, cái ác, cái dơ bẩn. Thông qua hình tượng Huấn Cao, Nguyễn Tuân đã khéo léo bộc lộ tình yêu nước và tinh thần dân tộc thầm kín của mình.

3. Cách làm bài văn Cảm nhận về nhân vật Huấn Cao

Để viết tốt bài văn “Cảm nhận về nhân vật Huấn Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân, học sinh cần vận dụng tổng hợp các kỹ năng phân tích, cảm thụ và diễn đạt văn học. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết các bước làm bài và phương pháp triển khai nội dung theo hướng tư duy phân tích – cảm xúc – triết lý thẩm mỹ, giúp bài viết đạt được chiều sâu và sức thuyết phục cao nhất.

Bước 1. Xác định yêu cầu của đề bài

Trước hết, học sinh cần hiểu rõ đề yêu cầu cảm nhận về nhân vật Huấn Cao – tức là bày tỏ suy nghĩ, tình cảm, đánh giá cá nhân về vẻ đẹp, tính cách, hành động, và ý nghĩa tư tưởng của nhân vật trong toàn bộ truyện ngắn.
Không chỉ tóm tắt nội dung, người viết cần:

• Phân tích nhân vật Huấn Cao trên ba phương diện chính: Tài – Dũng – Tâm.
• Làm rõ thông điệp thẩm mỹ và triết lý nhân sinh mà Nguyễn Tuân gửi gắm qua hình tượng nhân vật.
• Đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật và giá trị tư tưởng của tác phẩm.

Bước 2. Xây dựng bố cục bài viết

Bài văn cảm nhận nên có ba phần rõ ràng, mỗi phần có nhiệm vụ riêng:

Mở bài:

• Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Tuân – một nghệ sĩ suốt đời tôn thờ cái đẹp, say mê chủ nghĩa tài hoa và chủ nghĩa xê dịch.
• Giới thiệu tác phẩm Chữ người tử tù trong tập Vang bóng một thời.
• Dẫn vào vấn đề nghị luận: Hình tượng Huấn Cao – hiện thân của vẻ đẹp lý tưởng, kết tinh giữa tài năng, khí phách và thiên lương.

Ví dụ mở bài hay:

“Giữa thời kỳ văn học đang khủng hoảng niềm tin vào con người, Nguyễn Tuân đã gửi gắm khát vọng hướng tới cái đẹp tuyệt đối trong hình tượng Huấn Cao – một con người vừa tài hoa, vừa anh hùng, vừa mang tấm lòng trong sáng như ngọc. Ở Huấn Cao, cái đẹp không chỉ là nghệ thuật mà là nhân cách.”

Thân bài:

Triển khai theo ba luận điểm chính, mỗi luận điểm khai thác một tầng vẻ đẹp của nhân vật.

a. Huấn Cao – người nghệ sĩ tài hoa (Cái Tài):

• Là người có tài viết chữ đẹp “nói lên hoài bão tung hoành của một đời con người”.
• Cái tài ấy không chỉ là năng khiếu mà là biểu hiện của một tinh thần tự do, một tâm hồn thanh cao.
• Ông không cho chữ vì lợi lộc mà chỉ ban tặng cái đẹp cho những người xứng đáng, cho thấy quan niệm nghệ thuật chân chính phải gắn liền với đạo đức.

b. Huấn Cao – người anh hùng khí phách (Cái Dũng):

• Dù là tử tù, ông vẫn ung dung, khinh bạc, hiên ngang trước quyền lực.
• Cảnh “cho chữ” là minh chứng cho chiến thắng của tinh thần trước bóng tối nhà tù.
• Qua hình tượng này, Nguyễn Tuân khẳng định: cái đẹp và nhân cách con người có thể chiến thắng mọi sự giam hãm.

c. Huấn Cao – con người có thiên lương sáng ngời (Cái Tâm):

• Ông cảm hóa viên quản ngục bằng nhân cách trong sáng và tấm lòng chân thành.
• Khi nhận ra “tấm lòng biệt nhỡn liên tài” của quản ngục, ông đã thay đổi thái độ – từ khinh bạc sang tri âm, tri kỷ.
• Lời khuyên “Thầy quản nên về quê ở đã…” thể hiện triết lý nhân sinh sâu sắc: chỉ trong môi trường trong sạch, con người mới có thể giữ gìn thiên lương.

Kết hợp phân tích – cảm xúc:

“Giây phút Huấn Cao cúi xuống viết từng nét chữ cuối cùng trong ngục tối, cũng là giây phút cái đẹp được thăng hoa. Ánh sáng từ tấm lụa trắng không chỉ chiếu lên bức tường rêu mà còn soi sáng tâm hồn con người. Ở đó, Huấn Cao không còn là kẻ tử tù mà là người chiến thắng – chiến thắng bằng nhân cách và nghệ thuật.”

Kết bài:

• Khẳng định giá trị nhân vật: Huấn Cao là hình tượng tiêu biểu cho quan niệm “Cái Đẹp gắn liền với Cái Thiện” trong tư tưởng Nguyễn Tuân.
• Mở rộng liên hệ: Hình tượng Huấn Cao cho ta niềm tin vào sức mạnh cảm hóa của cái đẹp và giá trị vĩnh cửu của thiên lương trong mỗi con người.

Ví dụ kết bài hay:

“Huấn Cao không chỉ sống trong trang viết của Nguyễn Tuân mà còn sống trong lòng người đọc như biểu tượng bất tử của tài năng và nhân cách. Cái chết không thể hủy diệt ông, vì cái đẹp và thiên lương của ông đã hóa thành ánh sáng soi đường cho muôn thế hệ.”

Bước 3. Kỹ năng viết bài cảm nhận

Kết hợp giữa phân tích và biểu cảm:

• Không chỉ kể lại hoặc trích dẫn, cần xen lẫn cảm xúc, ngôn ngữ gợi hình, gợi cảm.
• Ví dụ: “Nét chữ của Huấn Cao như tỏa sáng giữa bóng đêm nhà ngục – ánh sáng ấy không chỉ của mực, của lụa, mà là ánh sáng của tâm hồn người nghệ sĩ lớn.”

Lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu:

• Tập trung vào cảnh cho chữ, lời khuyên cuối cùng, thái độ của Huấn Cao trước viên quản ngục.
• Dẫn chứng cần trích ngắn gọn, gắn với bình luận riêng để thể hiện cảm nhận cá nhân.

Giọng văn và ngôn ngữ:

• Giọng điệu trang trọng, sâu lắng, mang tính suy tưởng.
• Sử dụng từ ngữ thể hiện cảm xúc: “bi tráng”, “thanh cao”, “cao khiết”, “tỏa sáng”, “bất tử”, “thăng hoa”.

Thể hiện tư duy tổng hợp:

• Kết nối các yếu tố “Tài – Dũng – Tâm” thành một chỉnh thể: Huấn Cao là sự kết tinh của cái đẹp, cái thiện và cái cao cả.
• Nhấn mạnh sự đối lập: giữa ánh sáng – bóng tối, người tù – kẻ cầm quyền, cái đẹp – cái xấu, để làm nổi bật tư tưởng nhân văn.

Bước 4. Mở rộng và nâng cao

Để bài viết đạt điểm cao, học sinh có thể:

• Liên hệ hình tượng Huấn Cao với các nhân vật nghệ sĩ tài hoa khác trong văn học Việt Nam (như Từ Hải, Trương Ba, hay người lái đò trong Người lái đò Sông Đà).
• Nêu cảm nhận riêng: Huấn Cao không chỉ là hình tượng văn học, mà còn là biểu tượng cho lý tưởng sống đẹp, dám giữ vững nhân cách giữa thời cuộc nhiễu nhương.
• Đưa ra kết luận mang tính triết lý: “Chừng nào con người còn biết yêu cái đẹp và bảo vệ thiên lương, thì Huấn Cao vẫn còn sống mãi.”

4. Mẫu dàn ý ngắn gọn cho học sinh

Mở bài: Giới thiệu Nguyễn Tuân – tác phẩm – nhân vật Huấn Cao.
Thân bài:

• Cái Tài – người nghệ sĩ tài hoa, tự do, vô vị lợi.
• Cái Dũng – người anh hùng bất khuất, chiến thắng bóng tối.
• Cái Tâm – con người có thiên lương cao cả, biết cảm hóa người khác.

Kết bài:
Khẳng định Huấn Cao là biểu tượng bất tử của cái đẹp gắn liền với cái thiện; thể hiện triết lý nghệ thuật và nhân sinh của Nguyễn Tuân.

Luật Minh Khuê vừa chia sẻ đến bạn đọc bài viết Cảm nhận về nhân vật Huấn Cao chọn lọc hay nhất. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích. Luật Minh Khuê xin cảm ơn!