1. Một số thông tin cần biết về cây đơn lá đỏ
Tên gọi
- Tên Tiếng Việt: Đơn lá đỏ.
- Tên khác: Cây đơn mặt trời; lá đơn đỏ; đơn đỏ mặt trời; hoa đơn mặt trời; đơn tướng quân; đơn tía; cây lá liễu; liễu hai da; liễu đỏ; cây mặt quỷ; hồng bối quế hoa.
- Tên khoa học: Excoecaria cochinchinensis Lour. Họ: Thầu dầu (Euphorbiaceae).
Đặc điểm tự nhiên
- Đơn lá đỏ là loài cây nhỏ, cao khoảng 1m. Cành nhỏ, vươn dài, màu đỏ tía.
- Lá mọc đối, thuôn - hình trái xoan ngược, có răng cưa bên mép, có 2 đầu nhọn ở gốc và đầu, dài 6 - 12 cm, rộng 1,2 - 4 cm, mặt trên lá màu xanh sẫm bóng, mặt dưới màu đỏ tía. Cuống lá dài 0,5 - 1 cm; lá kèm dài 1mm, hình mác nhọn.
- Cụm hoa gồm nhiều hoa đơn tính, cùng gốc hoặc khác gốc, mọc ở kẽ lá hoặc đầu cành; hoa đực nhỏ dài, có 3 lá đài hình mác nhọn, 3 nhị; hoa cái to hơn, có 3 lá đài hình trái xoan nhọn, hơi khía răng ở mép, bầu hình trứng.
- Quả nang, có cạnh, có 3 mảnh, đường kính khoảng 1 cm, bên trong chứa hạt hình cầu, màu nâu nhạt.
- Mùa hoa quả vào khoảng từ tháng 4 - 6.
Phân bố, thu hái, chế biến
Chi Excoecaria L. có 5 loài ở Việt Nam. Loài đơn mặt trời tồn tại ở 2 dưới loài: E. cochinchinensis Lour. var. cochinchinensis và E. cochinchinensis Lour. var. vindis (Pax ex Hoffm.) Merr. (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1995). Đơn mặt trời là cây ưa sáng, ưa ẩm và ưa bóng mọc ở rừng, trên đất đá vôi, thường gặp ở ven suối. Cây lá đỏ thường được trồng ở vườn gia đình hay trong các vườn thuốc của các cơ sở y tế để làm cảnh và làm thuốc.
Cây mọc hoang và cũng được trồng khắp nơi. Cây còn có ở Mianma, Trung Quốc, Đài Loan, Lào, Campuchia, Thái Lan, Malaixia. Những cây mọc hoang thường cao to hơn, lá ít có màu đỏ tía hơn, có khi mặt dưới có màu xanh, phiến lá hình mác thuôn dài hơn, có tác giả cho đó là một thứ khác: Excoecaria cochinchinensis Lour. Var viridis (Pax. Et Hoffm.) Merr.
Cây xanh tốt quanh năm. Những cây không bị thu hái cành lá thường xuyên mới có hoa quả. Chưa quan sát được cây con mọc từ hạt. Tái sinh vô tính khỏe, trồng được bằng cành.
Bộ phận sử dụng
Bộ phận sử dụng là toàn cây. Có khi người ta dùng lá và rễ, mủ cây, thu hái quanh năm, phơi khô.
Thành phần hoá học
Chứa flavonoid 1,5%, saponin, anthranoid, đường khử, coumarin, tannin. Sơ bộ xác định flavonoid có 6 chất trong đó một chất thuộc nhóm flavonoid (Phạm Xuân Sinh và csc, 1998).
Công dụng
- Theo y học cổ truyền: Đơn lá đỏ có vị cay, hơi đắng, tính bình, có ít độc. Theo đông y, cây có tác dụng thống kinh hoạt lạc, chỉ thống, sát khuẩn. Lá đơn mặt trời có vị đắng ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khư phong trừ thấp, lợi tiểu, giảm đau.
- Theo y học hiện đại: Tác dụng chữa mụn nhọt, mẩn ngứa
Lá chữa bệnh ngoài da rất tốt như các bệnh ngứa, mụn nhọt, mày đay, còn dùng trị lỵ, đái ra máu, đại tiện ra máu, tiêu chảy lâu ngày.
- Các tác dụng khác: Ở Thái Lan, lá còn được dùng làm thuốc trợ đẻ. Mủ cây có độc cũng như mủ cây giá, dùng duốc cá và diệt sâu bọ.
+ Ở Inđônêxia, rễ cũng được sử dụng để trị bệnh về kinh nguyệt và sinh đẻ.
+ Ở Vân Nam (Trung Quốc), người ta lại dùng toàn cây làm thuốc trị bệnh sởi, viêm tuyến mang tai, sưng amygdal, tim quặn đau, thận quặn đau và lưng cơ hao tổn.
Liều dùng & cách dùng
Đơn lá đỏ thường được dùng trong phạm vi nhân dân dùng làm thuốc chữa mẩn ngứa, tiêu chảy lâu ngày không khỏi, lỵ, đái ra máu. Ngày 10 - 20g lá tươi, sao vàng, sắc uống.
2. Cây đơn lá đỏ trị mề đay được hay không?
Theo Đông y, lá đơn đỏ có vị đắng, tính mát giúp tiêu viêm, thanh nhiệt, xử lý rôm sảy, nổi mề đay mẩn ngứa, viêm da cơ địa, mụn nhọt rất tốt.
Ngoài ra, Y học hiện cũng đã nghiên cứu và tìm thấy một lượng lớn hoạt chất flavonoid và anthranoid có công dụng chống oxy hóa, sát trùng, tiêu viêm, hỗ trợ giảm ngứa ngoài da trong lá đơn đỏ.
Theo nghiên cứu hiện đại lá cây đơn đỏ được sử dụng để điều trị những bệnh lý sau:
- Mẩn ngứa, mụn nhọt
- Zona
- Mề đay, dị ứng
- Vú sưng tấy
- Sốt, cảm, nhức đầu, đau nhức phong thấp.
- Kinh nguyệt không đều
- Kiết lỵ
- Tiểu ra máu
- Huyết nhiệt mụn nhọt lở ngứa.
Không chỉ vậy, các hợp chất khác được tìm thấy trong loại lá này còn có công dụng rất tốt trong việc hỗ trợ hồi phục, giảm dần triệu chứng phù nề, hạn chế sự tổn thương của da lan ra diện rộng.
Nhờ có những thành phần và dược tính tốt như vậy, việc sử dụng lá đơn đỏ loại bỏ mề đay tại nhà đang được rất nhiều người áp dụng để tiết kiệm chi phí và thời gian sử dụng.
3. Một số bài thuốc từ lá đơn đỏ
Trị đau nhức hay mụn nhọt ở vú
Có thể nói, lá đơn đỏ được xem là một trong các bài thuốc dân gian phổ biến nhất đối với tình trạng như sưng đỏ, đau nhức hay mụn nhọt ở vùng vú. Để sử dụng phương pháp này, bạn cần chuẩn bị 15 - 20g lá đơn đỏ tươi, khỏe và đem đi rửa sạch với nước muối sau đó đun sôi với tỉ lệ 3 phần nước và 1 phần lá. Khi nước sắc lại, chia phần nước thu được thành 3 phần uống trong ngày.
Bên cạnh đó, để làm dịu các nốt mụn nhọt nhanh chóng bạn cũng có thể hơ nóng một nắm lá đơn, vò nát và bọc lại bằng vải sạch sau đó áp lên vùng bị đau một cách nhẹ nhàng. Lưu ý rằng giữ cho lá ở nhiệt độ ấm vừa đủ, không để quá nóng để tránh làm bỏng da.
Trị đại tiện ra máu, kiết lỵ ở trẻ
Để điều trị tình trạng kiết lị hay đại tiện ra máu ở trẻ, bạn có thể lấy 1 nắm lá đơn đỏ, rửa sạch và sắc cùng với nước để uống hàng ngày. Sử dụng loại nước này đều đặn và thường xuyên, các triệu chứng sẽ dần suy giảm, trẻ không còn quấy khóc và có thể ăn uống và sinh hoạt bình thường.
Ngoài ra bạn cũng có thể sử dụng hỗn hợp gồm ké đầu ngựa, kim ngân đằng, đơn lá đỏ và liên kiều, mỗi vị khoảng 8 - 12g. Sắc các vị thuốc để lấy nước và chia thành 3 lần uống trong ngày. Sử dụng đều đặn trong một tháng để thấy tình trạng bệnh được cải thiện rõ rệt.
Điều trị dị ứng, nổi mề đay
Kết hợp lá đơn đỏ cùng cá loại thuốc như núc nác, ké đầu ngựa và kim ngân cũng có thể chữa tình trạng nổi mề đay và dị ứng hiệu quả. Bạn chỉ cần chuẩn bị 20g lá đơn đỏ và 10g mỗi vị thuốc còn lại. Sắc các vị thuốc này với 700ml nước để lấy nước thuốc uống hàng ngày. Chia thành 2-3 lần uống mỗi ngày và dùng trong vòng 1 tháng để đạt hiệu quả tốt nhất.
Nếu các vị thuốc kia quá khó kiếm thì bạn cũng có thể chỉ sử dụng lá đơn đỏ để điều trị tình trạng này. Chỉ cần chuẩn bị 1 nắm lá đơn, rửa sạch bằng nước muối và cắt nhỏ, đun với 500ml nước cho đến khi cạn còn khoảng 100ml. Chia thành 2 phần và uống vào buổi trưa và tối, sử dụng đều đặn để thấy hiệu quả của thuốc.
Bên cạnh uống thuốc bạn cũng có thể sử dụng 100g lá đơn đỏ đun nước để tắm hàng ngày cho đến khi tình trạng da được cải thiện. Lưu ý chỉ tắm khi nước còn ấm và lau bằng khăn mềm, tránh nước quá nóng có thể gây tăng ngứa hoặc bỏng da. lá đơn đỏ
Cải thiện tình trạng mất ngủ, zona thần kinh và mẩn ngứa
Lấy 20-30g lá đơn đỏ, sao cho vàng rồi hạ thổ. Sau đó đun lá thuốc với 500ml nước đến khi còn khoảng 150ml, chia thành 2 lần uống trong ngày.
Trị mẩn ngứa, mụn nhọt
Để trị mụn nhọt và mẩn ngứa ngoài da, bạn có thể kết hợp sử dụng 30g đơn lá đỏ kết hợp với 15g đậu ván tía, 15g thài lài tía và 15g bầu đất tía sắc lấy thuốc uống. Sử dụng đều đặn hàng ngày trong vòng một tháng các vấn đề về da sẽ được cải thiện rõ rệt.
Trị tình trạng tiêu chảy kéo dài
Nguyên liệu vô cùng đơn giản, bạn chỉ cần chuẩn bị 1 miếng gừng nước và 15g lá đơn đỏ đã được sao vàng, nấu cùng 600ml nước cho đến khi hỗn hợp chỉ còn lại 200ml rồi chia thành 3 lần uống trong ngày.
Sử dụng hỗn hợp trên hàng ngày cho đến khi việc tiêu hóa bình thường trở lại thì có thể ngừng thuốc.
Trị viêm da do cơ địa
Có đến 3 cách sử dụng lá đơn đỏ để cải thiện tình trạng viêm da cơ địa. Cách đầu tiên khá phổ biến, bạn chỉ cần lấy 4-5 lá đơn đỏ rửa sạch và giã nát với muối. Sau đó, vắt lấy nước cốt và uống 2 lần/ngày và dùng phần bã còn lại để đắp lên vùng da cần điều trị.
Hoặc bạn có thể lấy 7-8 lá đơn đỏ sắc với 500ml nước cho đến khi cạn chỉ còn 1 chén nước thuốc. Chia nước thành 2 phần bằng nhau và sử dụng hàng ngày để đạt hiệu quả cao nhất.
Ngoài ra, bạn cũng có thể rửa sạch lá đơn đỏ và lá khế rồi vò nát, mang đi xay nhuyễn. Sau đó đắp trực tiếp lên vùng da bị tổn thương và cố định bằng bông gạc trong khoảng 20 phút rồi rửa sạch bằng nước ấm. Kết hợp uống nước thuốc để điều trị từ bên trong, đắp lá thuốc sẽ hỗ trợ cải thiện từ bên ngoài, mang đến hiệu quả chữa trị nhanh hơn và rõ rệt hơn.
Xem thêm: Cây chó đẻ răng cưa có tác dụng gì đối với sức khỏe?
