1. Tại sao cần xây dựng, ban hành Luật Dẫn độ
Kể từ khi Luật Tương trợ tư pháp 2007 (Luật TTTP) cùng với các văn bản pháp luật liên quan được ban hành, hoạt động dẫn độ đã chứng kiến nhiều sự thay đổi và hỗ trợ tích cực cho quá trình tố tụng của cơ quan Nhà nước trong và ngoài nước. Điều này đã giúp giải quyết các vụ án, trừng trị nghiêm minh đối tượng phạm tội, đồng thời đảm bảo sự tôn nghiêm của pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, góp phần đảm bảo sự ổn định xã hội và trật tự.
Tuy nhiên, sau hơn 14 năm thực hiện, Luật TTTP đã bộc lộ những hạn chế ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động dẫn độ. Luật TTTP điều chỉnh bốn lĩnh vực, nhưng mỗi lĩnh vực lại có phạm vi, đối tượng tác động, mục đích và bản chất khác nhau. Cụ thể, bao gồm TTTP về dân sự, TTTP về hình sự, dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù. Sự khác biệt này làm cho Luật gặp khó khăn trong việc áp dụng đồng bộ, khiến các quy định chung không thể điều chỉnh những đặc thù riêng trong từng lĩnh vực.
Một số quy định của Luật TTTP về dẫn độ chưa phù hợp với các quy định của pháp luật quốc tế, các thông lệ và các hiệp ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, hoặc chưa được tích hợp vào Luật TTTP, gây ra khó khăn trong việc tổ chức triển khai và thực hiện. Các điểm không thống nhất với Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS) và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan hoặc các quy định trong BLTTHS năm 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan chưa được cụ thể hóa trong Luật TTTP.
Trong bối cảnh này, đòi hỏi pháp luật về dẫn độ cần phải được xây dựng như một hệ thống pháp luật đồng nhất, hiện đại, phù hợp với thực tế và xu hướng quốc tế, nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho việc hợp tác tư pháp giữa Việt Nam và các quốc gia khác. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về dẫn độ là yêu cầu cấp thiết để vượt qua những hạn chế và bất cập hiện tại trong hoạt động dẫn độ. Việc thực hiện Luật Dẫn độ hoàn toàn phù hợp với chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước về việc hoàn thiện Luật Tương trợ tư pháp, cải cách tư pháp, cũng như xây dựng hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Nó cũng tương ứng với hướng tiếp cận chung hiện nay trong lĩnh vực Tương trợ tư pháp, bao gồm việc phân loại các ĐƯQT trong từng lĩnh vực cụ thể và xây dựng các quy định pháp luật cụ thể cho từng lĩnh vực đó.
Việc xây dựng Luật Dẫn độ sẽ dựa trên việc tách các quy định về dẫn độ từ Luật TTTP năm 2007, với việc sửa đổi và kế thừa những quy định về dẫn độ phù hợp từ Luật TTTP. Đồng thời, quá trình này sẽ điều chỉnh và chuyển đổi các quy định của ĐƯQT về dẫn độ thành luật nội địa, cũng như xử lý các vấn đề xuất phát sinh từ thực tiễn trong công tác dẫn độ. Mục tiêu là đồng bộ hóa quy định trong Luật Dẫn độ mới với các luật chuyên ngành liên quan đến dẫn độ ở Việt Nam.
Các quyết định trong quá trình này được định rõ dựa trên nghiên cứu pháp luật cũng như thực tiễn quốc tế, các hiệp định song phương về dẫn độ, và việc triển khai thực hiện công tác dẫn độ cùng với việc xem xét các quy định trong lãnh vực này ở Việt Nam. Quá trình này cũng tích hợp các ý kiến từ các Bộ, ngành, địa phương, cùng với sự đóng góp của các chuyên gia, học giả, để đánh giá tác động và xác định các chính sách quan trọng cần được chỉnh sửa.
2. Cho ý kiến về việc đề nghị xây dựng Luật Dẫn độ của Chính phủ
Căn cứ theo quy định tại Nghị quyết 05/NQ-CP về phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật tháng 12 năm 2023, theo nội dung Nghị quyết 05/NQ-CP Chính phủ cho ý kiến về Đề nghị xây dựng Luật Dẫn độ như sau:
Chính phủ đánh giá cao Bộ Công an đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan lập Đề nghị xây dựng Luật theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015. Thống nhất về sự cần thiết xây dựng Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về hoàn thiện pháp luật về dẫn độ; bảo đảm đồng bộ, hiện đại, khả thi, phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế; thúc đẩy hợp tác quốc tế về dẫn độ, nâng cao hiệu quả truy bắt các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài; bảo vệ sự tôn nghiêm của pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân cũng như góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực dẫn độ.
Cơ bản thống nhất 03 chính sách của Đề nghị xây dựng Luật, Bộ Công an nghiên cứu, tiếp thu ý kiến Chính phủ, ý kiến của các Thành viên Chính phủ, hoàn thiện bảo đảm yêu cầu sau:
- Rà soát, chỉnh lý tên gọi của các chính sách để thể hiện rõ nội hàm, mục tiêu, nội dung của Chính sách. Tiếp tục đánh giá, làm rõ nội dung “Cam kết không thi hành hình phạt tử hình nếu người bị yêu cầu dẫn độ bị kết án tử hình và có đơn xin ân giảm hình phạt tử hình lên Chủ tịch nước” bảo đảm vừa thể hiện pháp luật Việt Nam có quy định về hình phạt tử hình nhưng không áp dụng trong hợp tác quốc tế về dẫn độ, vừa bảo đảm tuân thủ trình tự, thủ tục, điều kiện của pháp luật các bên theo nguyên tắc có đi, có lại; bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.
- Tiếp tục rà soát Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Luật Công an nhân dân 2018, Luật Tổ chức tòa án nhân dân 2014, các quy định pháp luật khác liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, sự phối hợp của các cơ quan có liên quan trong hoạt động dẫn độ.
Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ và các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ Đề nghị xây dựng Luật, gửi Bộ Tư pháp tổng hợp vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025 của Quốc hội (trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 9 và thông qua tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV) theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015.
3. Các trường hợp Việt Nam từ chối dẫn độ cho nước ngoài
Căn cứ theo quy định tại Điều 35 Luật Tương trợ tư pháp 2007 quy định về các trường hợp Việt Nam từ chối dẫn độ cho nước ngoài như sau:
Cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam từ chối dẫn độ nếu yêu cầu dẫn độ thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam;
- Theo quy định của pháp luật Việt Nam thì người bị yêu cầu dẫn độ không thể bị truy cứu TNHS hoặc chấp hành hình phạt do đã hết thời hiệu hoặc vì những lý do hợp pháp khác;
- Người bị yêu cầu dẫn độ để truy cứu TNHS đã bị Tòa án của Việt Nam kết tội bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật về hành vi phạm tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ hoặc vụ án đã bị đình chỉ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam;
- Người bị yêu cầu dẫn độ là người đang cư trú ở Việt Nam vì lý do có khả năng bị truy bức ở nước yêu cầu dẫn độ do có sự phân biệt về chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, dân tộc, thành phần xã hội hoặc quan điểm chính trị;
- Trường hợp yêu cầu dẫn độ có liên quan đến nhiều tội danh và mỗi tội danh đều có thể bị truy cứu TNHS theo quy định của pháp luật nước yêu cầu dẫn độ nhưng không đáp ứng các điều kiện để trở thành đối tượng có thể bị dẫn độ nêu trên.
Ngoài 05 trường hợp từ chối dẫn độ này, cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam có thể từ chối dẫn độ nếu yêu cầu dẫn độ thuộc một trong các trường hợp sau đây:
- Hành vi mà người bị yêu cầu dẫn độ không phải là tội phạm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam;
- Người bị yêu cầu dẫn độ đang bị truy cứu TNHS ở Việt Nam về hành vi phạm tội được nêu trong yêu cầu dẫn độ.
Cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền của Việt Nam khi từ chối dẫn độ phải có trách nhiệm thông báo cho cơ quan có thẩm quyền tương ứng của nước yêu cầu dẫn độ.
Xem thêm: Xây dựng Luật Căn cước công dân (sửa đổi)
Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Chính phủ cho ý kiến về việc đề nghị xây dựng Luật Dẫn độ mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 19006162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.
Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn để nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!
