Trước những thách thức của việc sử dụng vốn đầu tư công, bài viết này tìm hiểu các phương pháp cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn này, đồng thời đề xuất những giải pháp sáng tạo để tăng cường hiệu quả và bảo đảm phát triển bền vững cho nền kinh tế.
1. Khái quát chung về đầu tư công
Khái niệm "đầu tư công" đã được định rõ trong khoản 15 Điều 4 của Luật đầu tư công năm 2019. Đây là hoạt động mà Nhà nước tiến hành đầu tư vào các chương trình, dự án và các đối tượng đầu tư công khác, theo quy định của Luật đầu tư công.
Hoạt động đầu tư công bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng như lập, thẩm định, và quyết định chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, và quyết định chương trình, dự án đầu tư công; cùng việc lập, thẩm định, phê duyệt, giao, và triển khai thực hiện kế hoạch, dự án đầu tư công. Nó còn liên quan đến việc quản lý và sử dụng vốn đầu tư công, thực hiện nghiệm thu và bàn giao chương trình, quyết toán dự án đầu tư công. Hơn nữa, hoạt động này còn đảm nhận trách nhiệm theo dõi và đánh giá, kiểm tra và thanh tra kế hoạch, chương trình, và dự án đầu tư công.
Theo quy định tại Điều 6 của Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14, dự án đầu tư công được phân loại dựa trên tính chất của chúng. Cụ thể, có hai loại dự án:
a) Dự án có cấu phần xây dựng, bao gồm cả dự án đầu tư xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, và mở rộng dự án đã đầu tư xây dựng. Điều này bao hàm cả việc mua tài sản và trang thiết bị cho dự án.
b) Dự án không có cấu phần xây dựng, bao gồm dự án mua tài sản, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua, sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị, máy móc, và các dự án khác không thuộc khái niệm đầu tư xây dựng.
Nếu xem xét Thông tư số 92/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính, việc lập dự toán, phân bổ và quyết toán kinh phí để thực hiện các hoạt động sửa chữa, bảo trì, cải tạo, nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất sẽ không bao gồm các khía cạnh như sau:
- Kinh phí để thực hiện các công trình sửa chữa, bảo trì, cải tạo, nâng cấp, và mở rộng cơ sở vật chất trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
- Xây dựng mới các hạng mục công trình trong các cơ sở đã tồn tại.
- Các dự án sử dụng vốn đầu tư công; (4) Các công trình sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, và mở rộng có tính chất đặc thù đã được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật riêng.
Từ các quy định trên, rõ ràng các dự án liên quan đến việc cải tạo, nâng cấp, và mở rộng cơ sở vật chất đều là dự án đầu tư có cấu phần xây dựng. Chúng cần tuân theo quy trình lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư, và quyết định dự án đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14. Các hoạt động sửa chữa và bảo trì dự án sẽ nằm trong phạm vi nhiệm vụ chi thường xuyên theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Thông tư hướng dẫn số 92/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính.
2. Cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công
Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 đã được Quốc hội thông qua vào buổi sáng ngày 28/7 với sự tham gia biểu quyết tán thành của 474/476 đại biểu Quốc hội.
Nghị quyết này đặt ra mục tiêu tổng quát rõ ràng: Tiếp tục thực hiện việc cơ cấu lại đầu tư công và nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng vốn đầu tư công. Mục tiêu là giảm tỷ trọng vốn đầu tư công trong tổng số vốn đầu tư toàn xã hội, đồng thời tập trung vào việc tăng cường vai trò dẫn dắt của đầu tư công và thu hút nguồn vốn đầu tư từ các khu vực kinh tế ngoài nhà nước. Mục tiêu này nhằm tạo ra sự chuyển biến đáng kể trong việc phát triển hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội, góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm giai đoạn 2021-2025.
Nghị quyết đã xác định rõ các mục tiêu cụ thể bao gồm: Tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân trong 5 năm 2021-2025 khoảng 32-34% GDP, tỷ trọng vốn đầu tư công bình quân trong 5 năm khoảng 16-17% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Mục tiêu còn bao gồm tỷ trọng chi đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước chiếm khoảng 28%, và phấn đấu là khoảng 29% tổng chi ngân sách nhà nước, cùng với việc tăng cường vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương trong việc đầu tư công. Nghị quyết cũng nhấn mạnh mục tiêu là đạt tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công trên 90% kế hoạch do Quốc hội giao, và hoàn thành trên 80% tổng số dự án được bố trí vốn trong giai đoạn.
Về hướng đi, Nghị quyết đã đề xuất việc đầu tư phải tập trung vào các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng cấp quốc gia, dự án trọng điểm có tầm ảnh hưởng lớn, mang ý nghĩa thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, Nghị quyết cũng đề cao việc tạo điều kiện thuận lợi để thu hút vốn đầu tư thông qua hình thức đối tác công tư. Ngoài ra, việc khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, kéo dài và dàn trải cũng được nhấn mạnh để tối ưu hóa hiệu quả của các dự án.
Trong quá trình thực hiện, Nghị quyết yêu cầu đảm bảo rằng việc đầu tư công phải đồng bộ và phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu và định hướng phát triển đã được xác định trong Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm 2021-2030 và Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm giai đoạn 2021-2025. Cũng theo đúng các quy định của pháp luật, đầu tư công sẽ được sử dụng để kích hoạt và huy động các nguồn lực đầu tư từ ngoài nhà nước, đồng thời tập trung vào việc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các dự án.
Nghị quyết cũng tập trung vào việc cân đối đầu tư một cách hợp lý và hiệu quả giữa các vùng, miền và lĩnh vực. Điều này bao gồm việc ưu tiên vốn đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước cho các vùng có tiềm năng phát triển mạnh, như các vùng động lực, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số và các vùng đang gặp khó khăn đặc biệt về khía cạnh kinh tế-xã hội.
Tổng mức vốn đầu tư trung hạn từ nguồn ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2021-2025 là 2.870.000 tỷ đồng, bao gồm 1.500.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương và 1.370.000 tỷ đồng từ việc cân đối ngân sách địa phương. Ngoài ra, cũng đã được dự phòng 10% kế hoạch đầu tư vốn ngân sách trung ương để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai kế hoạch.
Dự phòng kế hoạch đầu tư trung hạn từ nguồn ngân sách địa phương trong giai đoạn 2021-2025 sẽ được quyết định bởi Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định tại khoản 6 Điều 51 của Luật Đầu tư công.
Nghị quyết yêu cầu Chính phủ hoàn thiện hồ sơ và trình Quốc hội xem xét để quyết định về chủ trương đầu tư đối với các dự án quan trọng cấp quốc gia theo quy định của pháp luật.
Đối với các dự án dự kiến đầu tư trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 từ nguồn ngân sách trung ương, Chính phủ sẽ giao kế hoạch đầu tư công cho những dự án đáp ứng đủ điều kiện quy định tại Điều 52 của Luật Đầu tư công vào thời điểm Quốc hội thông qua Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025.
Đối với các dự án chưa đáp ứng đủ thủ tục đầu tư theo quy định, và các khoản vốn chưa được phân bổ, Chính phủ cần hoàn thiện thủ tục đầu tư và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội để nhận ý kiến trước khi giao kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 cho từng dự án theo quy định của pháp luật.
Chính phủ cũng cần rà soát và tính toán kỹ việc bố trí vốn đầu tư cho các dự án đường ven biển, để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của việc đầu tư, đồng thời tránh tình trạng dàn trải và kéo dài không cần thiết.
Tổ chức thực hiện và chỉ đạo các bộ, cơ quan trung ương và địa phương triển khai một cách đồng bộ và quyết liệt các giải pháp để thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025. Đồng thời, cần tổ chức kiểm tra và xử lý mạnh mẽ các trường hợp vi phạm.
Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cần được yêu cầu rà soát và đảm bảo số liệu, cũng như bố trí đủ vốn thanh toán cho các dự án xây dựng cơ bản đã tạo nợ đọng. Điều này cần tuân theo quy định của pháp luật.
Công ty Luật Minh Khuê trân trọng gửi đến quý khách hàng những lời tư vấn quý báu và chân thành biết ơn sự quan tâm của quý khách đối với dịch vụ của chúng tôi. Để mang đến cho quý khách hàng một trải nghiệm tư vấn pháp luật tốt nhất, chúng tôi muốn gửi đến quý khách một lời mời đặc biệt. Nếu quý khách đang đối mặt với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có bất cứ thắc mắc gì cần sự giúp đỡ và lời khuyên, xin vui lòng không ngần ngại liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến của chúng tôi thông qua số hotline độc quyền: 1900.6162. Đội ngũ chuyên gia và luật sư hàng đầu sẵn sàng lắng nghe và cung cấp giải pháp tối ưu cho mọi trường hợp. Hơn nữa, chúng tôi cũng muốn mời quý khách hàng viết thư điện tử đầy đủ chi tiết tới địa chỉ email: lienhe@luatminhkhue.vn. Đây là cơ hội để quý khách hàng được hỗ trợ và nhận lời giải đáp cho những thắc mắc với tốc độ nhanh nhất, nhờ vào sự hỗ trợ từ đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm của chúng tôi. Chúng tôi luôn trân trọng và cảm ơn sự hợp tác quý báu từ phía quý khách hàng. Những câu hỏi và yêu cầu của quý khách là nguồn động viên quý báu để chúng tôi không ngừng hoàn thiện và nâng cao chất lượng dịch vụ. Hãy để Công ty Luật Minh Khuê trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy trong mọi vấn đề pháp luật.
