Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định mới nhất

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về đầu tư không ngừng được hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, việc xác định rõ thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là bước khởi đầu mang tính quyết định đối với quá trình triển khai dự án mà còn thể hiện sự kiểm soát của Nhà nước đối với các hoạt động đầu tư có ảnh hưởng lớn đến tài nguyên, môi trường và lợi ích công cộng. Quy định mới nhất về thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đã có nhiều điểm điều chỉnh theo hướng phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Vì vậy, việc nghiên cứu và làm rõ nội dung này có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn.

1. Chấp thuận chủ trương đầu tư là gì?

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2025, chấp thuận chủ trương đầu tư được hiểu là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét và quyết định những nội dung cốt lõi của một dự án đầu tư. Cụ thể, sự chấp thuận này bao gồm việc xác định mục tiêu, địa điểm, quy mô, tiến độ và thời hạn thực hiện dự án. Đây là bước tiền đề mang tính định hướng, giúp Nhà nước kiểm soát các yếu tố cơ bản trước khi dự án được triển khai trên thực tế. Thông qua đó, cơ quan quản lý đảm bảo dự án phù hợp với quy hoạch, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, nó cũng góp phần hạn chế các rủi ro về pháp lý và quy hoạch ngay từ giai đoạn đầu.

Bên cạnh việc xác định các yếu tố kỹ thuật và quy mô, chấp thuận chủ trương đầu tư còn bao hàm việc lựa chọn nhà đầu tư hoặc hình thức lựa chọn nhà đầu tư phù hợp. Ngoài ra, cơ quan nhà nước cũng có thể quyết định áp dụng các cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai dự án trong những trường hợp cần thiết. Điều này cho thấy chấp thuận chủ trương đầu tư không chỉ là thủ tục hành chính đơn thuần mà còn là công cụ quản lý vĩ mô quan trọng. Nó tạo cơ sở pháp lý để các bước tiếp theo như cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư được thực hiện. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và tính khả thi của hoạt động đầu tư kinh doanh.

2. Thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định mới nhất

2.1. Thẩm quyền của Quốc hội

Căn cứ khoản 1 Điều 25 Luật Đầu tư 2025, Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án yêu cầu áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt khác với quy định của luật hiện hành. Đây là trường hợp đặc thù, bởi việc chấp thuận không chỉ dừng lại ở yếu tố kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến việc “mở rộng” hoặc “ngoại lệ hóa” khuôn khổ pháp luật. Do đó, các dự án thuộc nhóm này thường phải trải qua quy trình xem xét chặt chẽ và được đặt dưới sự quyết định của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Sau khi được Quốc hội chấp thuận chủ trương đầu tư, dự án mới có cơ sở để thực hiện các thủ tục tiếp theo, trong đó có việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định. Điều này cho thấy vai trò “định hướng tối cao” của Quốc hội trong các trường hợp đầu tư đặc biệt.

Về bản chất, các dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội không nhất thiết có quy mô vốn lớn nhất, mà chủ yếu mang tính “đặc biệt” về cơ chế và chính sách áp dụng. Những dự án này có thể ảnh hưởng sâu rộng đến hệ thống pháp luật, thậm chí tạo ra tiền lệ cho các trường hợp tương tự trong tương lai. Ví dụ, một dự án khu kinh tế đặc biệt được đề xuất áp dụng cơ chế ưu đãi vượt khung luật hiện hành về thuế hoặc đất đai sẽ cần Quốc hội xem xét quyết định. Việc trao thẩm quyền cho Quốc hội giúp bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng lạm dụng cơ chế đặc thù ở các cấp thấp hơn. Đồng thời, cơ chế này cũng tăng cường kiểm soát đối với các dự án “ngoại lệ”, bảo đảm sự cân bằng giữa thu hút đầu tư và ổn định pháp lý quốc gia.

2.2. Thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ

Căn cứ khoản 2 Điều 25 Luật đầu tư năm 2025, Thủ tướng Chình phủ chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án sau đây: 

- Dự án có tác động lớn đến tài nguyên, môi trường

Đối với các dự án chuyển đổi đất rừng hoặc đất lúa quy mô lớn, Thủ tướng Chính phủ giữ vai trò quyết định nhằm bảo đảm sự cân đối giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên quốc gia. Những dự án này thường tác động trực tiếp đến hệ sinh thái, an ninh lương thực và môi trường lâu dài. Việc giao thẩm quyền cho Thủ tướng giúp kiểm soát chặt chẽ quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tránh tình trạng khai thác quá mức. Đồng thời, Thủ tướng có thể xem xét tổng thể các yếu tố liên vùng và chiến lược phát triển bền vững. Qua đó, bảo đảm quyết định đầu tư không làm tổn hại đến lợi ích quốc gia trong dài hạn.

- Dự án có ảnh hưởng xã hội lớn

Các dự án có quy mô di dân, tái định cư rất lớn đòi hỏi sự can thiệp ở cấp trung ương để bảo đảm ổn định xã hội. Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền xem xét nhằm cân nhắc toàn diện các vấn đề về đời sống người dân, an sinh và trật tự xã hội. Việc di dời hàng chục nghìn người không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn liên quan đến văn hóa, sinh kế và cộng đồng. Thẩm quyền này giúp bảo đảm các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện hợp lý. Đồng thời, hạn chế tối đa các xung đột xã hội phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

- Dự án nhạy cảm về ngành nghề

Những dự án thuộc lĩnh vực nhạy cảm như casino, điện hạt nhân hay viễn thông có yếu tố nước ngoài đều được đặt dưới sự quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Đây là các ngành có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội và chủ quyền thông tin. Việc tập trung thẩm quyền ở cấp này giúp kiểm soát chặt chẽ điều kiện đầu tư, tránh rủi ro về an ninh và chính sách. Thủ tướng sẽ cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích kinh tế và các yếu tố an toàn, ổn định quốc gia. Nhờ đó, việc cho phép triển khai dự án được đặt trong khuôn khổ kiểm soát nghiêm ngặt.

- Dự án liên quan di sản thế giới

Đối với các dự án nằm trong khu vực bảo vệ nghiêm ngặt của di tích quốc gia đặc biệt thuộc danh mục di sản thế giới, Thủ tướng Chính phủ có thẩm quyền quyết định để bảo đảm giá trị di sản được gìn giữ. Đây là những khu vực có ý nghĩa đặc biệt về văn hóa, lịch sử và danh tiếng quốc gia trên trường quốc tế. Việc cho phép đầu tư cần được xem xét thận trọng để tránh làm ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của di sản. Thủ tướng đóng vai trò cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản. Qua đó, bảo đảm các dự án vừa khai thác được giá trị kinh tế vừa không làm suy giảm giá trị văn hóa.

- Dự án khác theo quy định pháp luật

Ngoài các nhóm cụ thể, Thủ tướng Chính phủ còn có thẩm quyền đối với những dự án khác được pháp luật chuyên ngành quy định. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong quản lý đầu tư, giúp kịp thời xử lý các trường hợp phát sinh trong thực tiễn. Các dự án này có thể mang tính đặc thù, liên quan đến nhiều lĩnh vực hoặc có tác động lớn nhưng chưa được liệt kê cụ thể. Việc giao thẩm quyền cho Thủ tướng bảo đảm có một đầu mối quyết định thống nhất ở cấp trung ương. Nhờ đó, hệ thống quản lý đầu tư vừa chặt chẽ vừa thích ứng với sự thay đổi của thực tiễn kinh tế - xã hội.

2.3. Thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân nhân tỉnh

Căn cứ khoản 3 Điều 25 Luật đầu tư năm 2025, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư sau đây:

- Dự án sử dụng đất, phát triển đô thị

Đối với các dự án giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và phát triển nhà ở, khu đô thị, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền chấp thuận nhằm bảo đảm phù hợp với quy hoạch địa phương. Đây là nhóm dự án gắn trực tiếp với quản lý đất đai và phát triển không gian đô thị. Việc giao thẩm quyền cho cấp tỉnh giúp xử lý nhanh chóng các thủ tục và sát với thực tiễn sử dụng đất. Đồng thời, cơ quan này có điều kiện đánh giá cụ thể nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Qua đó, bảo đảm việc sử dụng đất hiệu quả và hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải.

- Dự án ảnh hưởng quốc phòng, an ninh

Với các dự án có yếu tố ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giữ vai trò xem xét và quyết định chủ trương đầu tư. Thẩm quyền này giúp bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ an ninh trật tự trên địa bàn. Cấp tỉnh có lợi thế trong việc nắm rõ đặc điểm địa lý, dân cư và các khu vực nhạy cảm. Do đó, việc quyết định đầu tư sẽ sát thực tế và kịp thời hơn. Điều này góp phần hạn chế các rủi ro ảnh hưởng đến an ninh quốc gia từ cấp cơ sở.

- Dự án sử dụng tài nguyên đặc thù

Các dự án liên quan đến việc giao khu vực biển thuộc thẩm quyền chấp thuận của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhằm tăng cường quản lý tài nguyên tại địa phương. Biển là nguồn tài nguyên đặc thù, có giá trị kinh tế cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường và chủ quyền. Việc phân quyền cho cấp tỉnh giúp kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác và sử dụng. Đồng thời, bảo đảm sự phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế biển của từng địa phương. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác bền vững tài nguyên biển.

- Dự án hạ tầng và công nghiệp

Đối với các dự án phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất, cũng như các công trình hạ tầng lớn như cảng biển, sân bay, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư. Đây là các dự án có vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư tại địa phương. Việc giao quyền cho cấp tỉnh giúp rút ngắn thời gian phê duyệt và tăng tính chủ động trong quy hoạch phát triển công nghiệp. Đồng thời, chính quyền địa phương có thể cân đối nguồn lực và hạ tầng liên quan. Nhờ đó, bảo đảm sự phát triển đồng bộ và hiệu quả.

- Dự án di dân quy mô trung bình

Các dự án có yêu cầu di dân tái định cư ở mức trung bình thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhằm bảo đảm quản lý sát thực tế đời sống người dân. Với quy mô này, địa phương có đủ năng lực để tổ chức thực hiện và giải quyết các vấn đề phát sinh. Thẩm quyền này giúp chính quyền tỉnh chủ động trong việc xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đồng thời, bảo đảm ổn định xã hội và sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng. Qua đó, nâng cao hiệu quả triển khai dự án trên địa bàn.

- Dự án liên quan di tích

Đối với các dự án nằm trong khu vực bảo vệ của di tích quốc gia (trừ di sản thế giới), Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền chấp thuận nhằm cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Đây là các khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử cần được quản lý chặt chẽ. Chính quyền địa phương là cơ quan trực tiếp quản lý di tích nên có điều kiện đánh giá cụ thể tác động của dự án. Việc phân quyền giúp xử lý linh hoạt các nhu cầu khai thác, phát huy giá trị di sản. Đồng thời, vẫn bảo đảm giữ gìn và bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống.

2.4. Thẩm quyền của Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế

Khoản 4 Điều 25 Luật Đầu tư 2025 quy định Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án thuộc Khoản 3 Điều 25 và triển khai trong các khu chức năng đặc thù. Cụ thể, các dự án bao gồm:

• Dự án xây dựng nhà máy sản xuất, gia công, lắp ráp trong khu công nghiệp;
• Dự án sản xuất hàng xuất khẩu như dệt may, điện tử trong khu chế xuất; dự án nghiên cứu, phát triển công nghệ cao như chip, AI trong khu công nghệ cao. Ngoài ra còn có các dự án phát triển phần mềm, trung tâm dữ liệu trong khu công nghệ số tập trung;
• Dự án hạ tầng, logistics, dịch vụ trong khu kinh tế. Các dự án này phải đáp ứng điều kiện phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt.  

Trên thực tế, từng loại dự án cụ thể phản ánh rõ vai trò chuyên biệt của từng khu vực đầu tư. Ví dụ, dự án xây dựng nhà máy sản xuất linh kiện ô tô, điện tử thuộc khu công nghiệp sẽ do Ban quản lý trực tiếp chấp thuận chủ trương đầu tư. Tương tự, dự án khu kho bãi, cảng nội địa trong khu kinh tế hoặc dự án trung tâm dữ liệu trong khu công nghệ số cũng thuộc thẩm quyền này.

Các dự án nghiên cứu - phát triển công nghệ mới trong khu công nghệ cao cũng được xử lý theo cơ chế riêng biệt nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việc quy định cụ thể các dự án giúp nhà đầu tư dễ nhận diện loại hình đầu tư của mình. Qua đó, thủ tục được thực hiện nhanh gọn hơn và nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư vào từng khu chức năng.

3. Thẩm quyền cấp, điều chỉnh, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư

Căn cứ Điều 27 Luật Đầu tư năm 2025, thẩm quyền cấp, điều chỉnh và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo từng cơ quan và phạm vi dự án. Cụ thể, Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế có thẩm quyền đối với các dự án thực hiện trong các khu này, bao gồm cả khu công nghệ số tập trung. Đối với các dự án nằm ngoài các khu nêu trên, Sở Tài chính là cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc cấp, điều chỉnh và thu hồi.

Trường hợp đặc biệt, cơ quan đăng ký đầu tư nơi đặt hoặc dự kiến đặt văn phòng điều hành sẽ thực hiện đối với dự án liên tỉnh, dự án vừa trong vừa ngoài khu, hoặc nơi chưa có Ban quản lý. Đồng thời, cơ quan tiếp nhận hồ sơ cũng chính là cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, bảo đảm tính thống nhất trong xử lý thủ tục.

Trên thực tiễn, quy định này phân định cụ thể từng trường hợp dự án để xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Ví dụ, dự án xây dựng nhà máy trong khu công nghiệp sẽ do Ban quản lý cấp giấy chứng nhận, trong khi dự án thương mại dịch vụ ngoài khu sẽ do Sở Tài chính xử lý. Đối với dự án triển khai tại nhiều tỉnh hoặc kết hợp cả trong và ngoài khu, nhà đầu tư sẽ làm việc với cơ quan đăng ký đầu tư tại nơi đặt văn phòng điều hành. Quy định này giúp tránh chồng chéo thẩm quyền và tạo thuận lợi cho nhà đầu tư khi xác định cơ quan tiếp nhận hồ sơ. Đồng thời, cơ chế này còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư theo hướng rõ ràng, minh bạch. Qua đó, thủ tục hành chính được rút gọn và môi trường đầu tư trở nên ổn định, hấp dẫn hơn.

4. Kết luận

Như vậy, có thể thấy quy định về thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư theo pháp luật hiện hành đã thiết lập một cơ chế phân định tương đối rõ ràng giữa các cấp có thẩm quyền như Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Sự phân cấp này không chỉ phù hợp với tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng của từng loại dự án mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đầu tư. Đồng thời, việc quy định cụ thể thẩm quyền của từng chủ thể giúp hạn chế tình trạng chồng chéo, kéo dài thủ tục và tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng các quy định này vẫn có thể phát sinh một số vướng mắc do cách hiểu và thực thi chưa thống nhất giữa các cơ quan. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật và tăng cường hướng dẫn thi hành để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi. Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực của cơ quan có thẩm quyền cũng là yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm các quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư được đưa ra chính xác, kịp thời. Nhìn chung, cơ chế thẩm quyền hiện nay đang từng bước tiệm cận với yêu cầu cải cách hành chính và hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần thúc đẩy thu hút đầu tư và phát triển bền vững.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.