Cơ quan tiến hành tố tụng từ chối hoặc hủy bỏ việc đăng ký bào chữa trong những trường hợp nào?

1. Cơ quan tiến hành tố tụng từ chối hoặc hủy bỏ việc đăng ký bào chữa trong những trường hợp nào?

- “Từ chối việc đẳng ký bào chữa” quy định tại khoản 5 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự là trường hợp Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng từ chôì việc đăng ký bào chữa khi tiếp nhận thủ tục đăng ký bào chữa mà phát hiện Luật sư thuộc trưòng hợp không được bào chữa như là người đã tiến hành tố tụng vụ án đó; người thân thích của người đã hoặc đang tiến hành tố tụng vụ án đó; là người tham gia vụ án đó với tư cách là người làm chứng, người giám định, ngưòi định giá tài sản, ngưòi phiên dịch, người dịch thuật; hoặc là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người bị kết án mà chưa được xoá án tích, người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sồ cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc. Nếu Luật sư làm thủ tục đăng ký bào chữa cho những người đã có quyết định của Viện trưởng viện kiểm sát để Luật sư tham gia tố tụng từ khi kết thúc điều tra (trong trưồng hợp cần giữ bí mật điều tra đối vối các tội xâm phạm an ninh quốc gia) thì Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng cũng phải từ chối việc đăng ký bào chữa; điều tra viên phải thông báo cho người đăng ký bào chữa biết lý do của việc từ chối đăng ký bào chữa.

- “Hủy bỏ việc đấng ký bào chữa” quy định tại khoản 7 Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự là trường hợp Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hủy bỏ việc đăng ký bào chữa sau khi ra văn bản thông báo đăng ký bào chữa mới phát hiện Luật sư thuộc trường hợp không được bào chữa hoặc có hành vi vi phạm pháp luật khi tiến hành bào chữa.

1.1 Các trường hợp hủy bỏ việc đăng ký bào chữa

Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hủy bỏ việc đăng ký bào chữa và thông báo cho Luật sư, cơ sở giam giữ khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

- Khi phát hiện Luật sư thuộc trưòng hợp không được bào chữa như: Là người đã tiến hành tô' tụng vụ án đó; người thân thích của người đã hoặc đang tiến hành
tố tụng vụ án đó; là người tham gia vụ án đó vối tư cách là người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật; hoặc là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người bị kết án mà chưa được xoá án tích, người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sồ cai nghiện bắt buộc, cơ sỏ giáo dục bắt buộc.

- Vi phạm pháp luật khi tiến hành bào chữa: Hành vi vi phạm pháp luật khi tiến hành bào chữa hiện chưa được quy định cụ thể nhưng khái quát lại, đó có thể là hành vi vi phạm nghĩa vụ của Luật sư khi tham gia tố tụng hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác (như móc ngoặc với người tiến hành tố tụng để đưa hốỉ lộ, làm sai lệch hồ sơ vụ án, cung cấp tài liệu biết rõ là sai sự thật cho cơ quan tiến hành tố tụng, mua chuộc hoặc cưỡng ép người làm chứng khai báo gian dôi...).

1.2 Cơ quan đang thụ lý vụ án có trách nhiệm từ chối việc đăng ký bào chữa và hủy bỏ việc đăng ký bào chữa.

Trong thời hạn 24 giò kể từ khi có căn cứ từ chối hoặc hủy bỏ việc đăng ký bào chữa, cơ quan đang thụ lý vụ án có trách nhiệm thông báo bằng ván bản và nêu rõ lý do từ chốỉ, hủy bỏ việc đăng ký bào chữa cho Luật sư, cơ sồ giam giữ. Trường hợp Cơ quan đang thụ lý vụ án hủy bỏ thông báo việc đăng ký bào chữa của Luật sư chỉ định thì phải thông báo cho tổ chức quản lý Luật sư bằng văn bản và nêu rõ lý do hủy bỏ.

2. Thủ tục đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người bị tố giác

- Tương tự như trường hợp đăng ký bào chữa, khi đáng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, ngưòi bị tô' giác, người bị kiến nghị khỏi tô' phải xuất trình các giấy tò sau đây:

• Luật sư xuất trình Thẻ Luật sư kèm theo bản sao có chứng thực và giấy nhờ Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người bị tô' giác, người bị kiến nghị khởi tô';
• BCVND xuất trình CMND hoặc CCCD kèm theo bản sao có chứng thực và văn bản cử bào chữa viên nhân dân của ủy ban MTTQVN và các tổ chức thành viên của Mặt trận;
• Người đại diện xuất trình CMND hoặc CCCD kèm theo bản sao có chứng thực và giấy tờ có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về mối quan hệ của họ với bị hại, đương sự, người bị tô' giác, người bị kiêh nghị khỏi tố.

- Hồ sơ đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp nộp cho trực ban hình sự của cơ quan điều tra hoặc trực ban hình sự của từng đơn vị điều tra (trong trường hợp không tổ chức trực ban hình sự chung). Cán bộ trực ban hình sự có trách nhiệm ghi rõ giờ, ngày, tháng, năm nhận vào sổ trực ban hình sự, chuyển ngay cho đơn vị thụ lý vụ việc, vụ án để đóng dấu văn bản đến và chuyển giao ngay cho Điều tra viên được

- Phân công giải quyết vụ án, vụ việc. điều tra viên có trách nhiệm tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ. Trường hợp hồ sơ đầy đủ đúng quy định thì trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi tiếp nhận, điều tra viên có trách nhiệm trình Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra (khi được Thủ trưởng phân công hoặc ủy quyền), Cấp trưỏng, Cấp phó cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ký Thông báo về việc đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp và vào sổ đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Trường hợp hồ sơ đăng ký bảo vệ chưa đầy đủ đúng quy định thì điều tra viên thông báo cho người đăng ký biết để bổ sung hồ sơ.

Trường hợp có cán cứ từ chối việc đăng ký bảo vệ, cơ quan đang thụ lý vụ án, vụ việc có trách nhiệm thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do từ chối cho ngưòi đăng ký biết.

Lưu ý. Cũng tương tự như trường hợp Luật sư đăng ký bào chữa, trong trường hợp người đại diện hoặc người thân thích mời người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, cơ quan điều tra, vienj kiểm sát có thể yêu cầu Luật sư xuất trình thêm giấy tò chứng minh nhân thân của người mời hoặc giấy tò có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về mối quan hệ của họ với người bị buộc tội. Đây là những giấy tò không được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự cũng như Thông tư số 46/2019/TT-BCA ngày 10/10/2019 của Bộ Công an nên việc không cung cấp được những giấy tờ này cũng không phải là căn cứ để cho cơ quan tiến hành tố tụng “từ chối việc
đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố”.

3. Việc thay đổi, hủy bỏ đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp được thực hiện như thế nào?

- Văn bản thông báo người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự (người bảo vệ) có giá trị sử dụng trong suốt quá trình tham gia tố tụng, trừ trường hợp bị hại, đương sự đề nghi thay đổi người bảo vệ.

Văn bản thông báo người bảo vệ của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố có giá trị trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khỏi tố, trừ trưồng hợp người bị tố giác, kiến nghị khồi tố đề nghị thay đổi người bảo vệ của mình. Trường hợp người bị tố giác, người bị kiêh nghị khởi tố đã được cơ quan có thẩm quyền ra văn bản thay đổi tư cách tham gia tố tụng, nêu thuộc diện được nhờ Luật sư (ví dụ có quyết định khỗi tô' bị can) thì cơ quan có thẩm quyền phải tiên hành các thủ tục đăng ký bào chữa theo quy định chung.

Việc đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong trường hợp thay đổi người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, ngưòi bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố được thực hiện tương tự như thủ tục đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khồi tố.

- Cơ quan đang thụ lý vụ án hủy bỏ việc đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố vi phạm pháp luật trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho những người này.

Trong thòi hạn 24 giờ kể từ khi hủy bỏ việc đăng ký bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, cơ quan đang thụ lý vụ án, vụ việc có trách nhiệm thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do hủy bỏ cho người bảo vệ, ngưòi nhò người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp biết.