Con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

1. Con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ có vi phạm pháp luật không?

Theo truyền thống đạo đức văn hóa của người Việt Nam thì “trẻ cậy cha, già cậy con”. Khi con còn nhỏ thì cha mẹ chăm lo, yêu thương, sẵn sàng hy sinh, dành mọi thứ tốt nhất cho con với nghĩa “cá chuối đắm đuối vì con”. Ai cũng mong con cái khôn lớn, trưởng thành, đóng góp công sức cho xã hội và yêu thương quý trọng ông bà, cha mẹ. Bố mẹ nào cũng mong con cái hiếu thuận, biết yêu thương quý trọng lẫn nhau và biết báo hiếu với cha mẹ khi về già.

Căn cứ theo quy định tại Điều 70 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định về quyền và nghĩa vụ của con cái như sau:

- Được cha mẹ thương yêu, tôn trọng, thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp về nhân thân và tài sản theo quy định của pháp luật; được học tập và giáo dục; được phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức.

- Có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ, giữ gìn danh dự, truyền thống tốt đẹp của gia đình.

- Con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì có quyền sống chung với cha mẹ, được cha mẹ trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc.

+ Con chưa thành niên tham gia công việc gia đình phù hợp với lứa tuổi và không trái với quy định của pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

- Con đã thành niên có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, nơi cư trú, học tập, nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ; tham gia hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội theo nguyện vọng và khả năng của mình. Khi sống cùng với cha mẹ, con có nghĩa vụ tham gia công việc gia đình, lao động, sản xuất, tạo thu nhập nhằm bảo đảm đời sống chung của gia đình; đóng góp thu nhập vào việc đáp ứng nhu cầu của gia đình phù hợp với khả năng của mình.

- Được hưởng quyền về tài sản tương xứng với công sức đóng góp vào tài sản của gia đình.

Như vậy theo quy định trên, con cái phải có bổn phận yêu quý, kính trọng, biết ơn, hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ. Đây được coi là một truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam và được pháp luật hôn nhân gia đình quy định rõ ràng, chặt chẽ.

Căn cứ theo quy định tại khoản 7.1 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-BTP-BCA-TANDTC-VKSNDTC, hành vi ngược đãi, hành hạ thông thường được thể hiện qua các hành động:

- Đối xử tồi tệ về ăn, mặc, ở và về các mặt sinh hoạt hàng ngày khác đối với người thân như: nhiếc móc, bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách một cách không bình thường;

- Hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể người bị hại như: đánh đập, giam hãm,… làm cho người bị hại bị đau đớn về thể xác và tinh thần.

Hành vi ngược đãi, hành hạ thông thường sẽ được hiểu qua việc các con đối xử tồi tệ về ăn, mặc, ở và về những mặt sinh hoạt hàng ngày khác đối với cha mẹ của mình như: nhiếc móc, bắt cha mẹ nhịn ăn, nhịn uống, bắt cha mẹ chịu rét, bắt cha mẹ mặc rách một cách không bình thường hoặc là có các hành vi bạo lực xâm phạm đến thân thể của cha mẹ như là: thực hiện hành vi đánh đập, giam hãm,… khiến cho cha mẹ bị đau đớn về cả thể xác và tinh thần.

Khi các con có hành vi ngược đãi cha mẹ (kể cả ông bà) thì đó không những là hành vi vi phạm quy định của pháp luật mà nó còn vi phạm về đạo đức, lối sống của con người, của xã hội. Khi đó, những đối tượng này không những bị xã hội lên án mà còn phải đối mặt với những chế tài xử lý nghiêm minh của nhà nước.

Theo Thông tư liên tịch trên, đối tượng của hành vi ngược đãi ông bà, cha mẹ bao gồm:

- Ông bà nội, ông bà ngoại;

- Cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế.

Như vậy, hành vi ngược đãi ông bà, cha mẹ là hành vi vi phạm pháp luật. Người thực hiện hành vi này tùy theo mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

2. Xử phạt hành chính khi con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ 

Căn cứ và tính chất, mức độ khác nhau của hành vi con cái ngược đãi đối với cha mẹ mà người có hành vi sẽ phải chịu mức xử phạt hành chính hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.  Người có hành vi ngược đãi cha mẹ mình thì ở mức bị xử phạt hành chính thì mức phạt được cụ thể hóa trong Điều 53, Nghị định 144/2021/NĐ-CP như sau:

- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

+ Đối xử tồi tệ với thành viên gia đình như: bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách, không cho hoặc hạn chế vệ sinh cá nhân;

+ Bỏ mặc không chăm sóc thành viên gia đình là người cao tuổi, yếu, khuyết tật, phụ nữ có thai, phụ nữ nuôi con nhỏ.

- Biện pháp khắc phục hậu quả:

+ Buộc xin lỗi công khai khi nạn nhân có yêu cầu đối với hành vi quy định nêu trên.

3. Con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Hành vi ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ bên cạnh bị xử phạt hành chính, những người con bất hiếu còn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 185 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình với khung hình phạt như sau:

Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm

- Người nào đối xử tồi tệ hoặc có hành vi bạo lực xâm phạm thân thể ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

+ Thường xuyên làm cho nạn nhân bị đau đớn về thể xác, tinh thần;

+ Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm

-  Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:

+ Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu;

+ Đối với người khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng hoặc người mắc bệnh hiểm nghèo.

Như vậy, con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo mức độ của hành vi có thể bị phạt tù lên đến 05 năm.

4. Quy trình xử phạt vi phạm hành chính đối với con có hành vi bất hiếu ngược đãi cha mẹ

Sau khi tiếp nhận, xác minh thông tin được cung cấp, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính lập biên bản xử lý vi phạm hành chính. Những người sau đây có quyền lập biên bản và ra quyết định xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm hại sức khoẻ của các thành viên trong gia đình và xử phạt hành vi con cái hành hạ, ngược đãi cha mẹ bao gồm:

- Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp

- Người có thẩm quyền xử phạt của Công an nhân dân

- Người có thẩm quyền xử phạt của Bộ đội biên phòng

- Thanh tra Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Sau 07 ngày kể từ ngày lập biên bản xử lý vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính ra quyết định xử phạt hành chính với người có hành vi ngược đãi, hành hạ cha mẹ

Sau khi người bị ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính thì phải thực hiện nghĩa vụ của mình có ghi trong quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Để tham khảo thêm thông tin về vấn đề này, quý khách hàng có thể tìm hiểu tại bài viết: Con bất hiếu với cha mẹ có thể bị phạt bao nhiêu năm tù? của Luật Minh Khuê.

Như vậy trên đây là toàn bộ thông tin về Con cái ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự? mà Công ty Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách mang tính tham khảo. Nếu quý khách còn vướng mắc về vấn đề trên hoặc mọi vấn đề pháp lý khác, quý khách hãy vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi qua Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến theo số điện thoại 1900.6162 để được Luật sư tư vấn pháp luật trực tiếp qua tổng đài kịp thời hỗ trợ và giải đáp mọi thắc mắc.

Nếu quý khách cần báo giá dịch vụ pháp lý thì quý khách có thể gửi yêu cầu báo phí dịch vụ đến địa chỉ email:lienhe@luatminhkhue.vnđể nhận được thông tin sớm nhất! Rất mong nhận được sự hợp tác và tin tưởng của quý khách! Luật Minh Khuê xin trân trọng cảm ơn!