1. Cúng tạ đất là gì?
Cúng tạ đất hay còn gọi là lễ tạ thần linh Thổ địa nơi mình đang ở và sinh sống. Mục đích của việc cúng này là nhằm tạ ơn những vị thần linh trong năm vừa qua đã giữ gìn, trong sóc và cai quản đất đai nơi mình sống. Thường các gia đình sẽ làm lễ cúng thật trọng thể với hy vọng bước qua năm mới các vị thần linh lại phù hộ trì để gia đạo êm ấm, hòa thuận. Ngoài ra, một mục đích khác của nghi lễ này cũng nhằm để nhớ về công ơn ông bà tổ tiên đã phù hộ cho gia đình suốt năm qua và cầu mong rằng sang năm mới luôn đi theo phù hộ cho gia đình. Đầu năm lại có nghi lễ cúng đất để khai mở năm mới và cuối năm thì có lễ tạ đất nhằm bày tỏ lòng tri ân, tôn kính, tạ ơn các vị thần linh. Theo quan niệm tâm linh của cha ông Việt Nam từ xưa thì mỗi mảnh đất nơi chúng ta đang làm ăn, cư trú đều sẽ có một vị thần trông nom, quản lý, bảo vệ đất và người đó là thần Thổ Công. Mỗi khi làm bất kỳ một công việc nào có ảnh hưởng đến đất đai thì chủ đất sẽ tiến hành làm lễ cúng Tổ tiên (thường là cúng thần đất hay cúng đất đai hoặc cúng Táo Quân, Thổ Địa) cho quy trình xây dựng và công việc làm ăn trên đó đất sau này được thuận tiện hơn nữa. Ngoài ra còn vào những ngày đẹp cuối năm, đầu tháng như mùng 1, ngày rằm, giỗ chạp, lễ, Tết, các gia đình, các chủ đất cũng đều đặn cần phải làm lễ tạ Thổ Công. Lễ cúng tạ đất trong dịp cuối năm và đầu năm mới tại các gia đình thường là để thông báo với Thổ Công những công việc mà gia chủ đã làm được trong năm cũ, cùng lúc ấy cầu mong cho thần linh phù hộ để gia đình có được nhiều thể trạng, làm ăn thịnh vượng, gặt hái nhiều thành công trong năm mới.
>> Xem thêm: Văn khấn tạ đất, cúng tạ đất đai cuối năm chuẩn nhất
2. Ý nghĩa cúng tạ đất trong tín ngưỡng người Việt
Thổ Công là vị thần quan trọng nhất trong gia đình, đó là lý do khi sắp xếp bát hương khi đứng ở ngoài nhìn vào thì: Bát hương thờ Thổ Công ở giữa, bên trái là bát hương bà Cô Tổ, bên phải là bát hương Gia tiên. Khi cúng lễ, đều đặn phải khấn thần Thổ Công trước để xin phép cho tổ tiên về. Trong nhà mỗi khi làm việc có đụng chạm đến đất đai như xây cất, đào ao, đào giếng, mở vườn, mở ruộng, đào huyệt đều đặn phải cúng xin vị thần Thổ Công (còn gọi là thần Thổ Địa, Thổ thần) – vị thần cai quản vùng đất đang ở. Nhiều chuyên gia tâm linh cho rằng, lễ tạ Thổ Công là lòng thành của gia chủ, không bắt buộc nên sau này nhiều người bận không có thời gian làm nên đã nhập lễ tạ thần vào lễ tạ Táo nên buổi lễ tạ ơn thần linh nhiều người không còn nhớ. Xưa các cụ làm lễ tạ Thần linh trước, rồi mới làm lễ tạ Táo – là 2 nghi thức khác nhau. Ngày nay nghi thức lễ tạ Thần có 2 cách làm: Một là, làm trùng vào lễ tạ Táo cho đỡ phức tạp. Người dân mua 3 bộ quần áo Táo Quân, 1 bộ quần áo Thần linh (bộ cần hóa cho thần Thổ Công dịp lễ tạ thần). Trong lễ tạ Thần mới có việc cắt tỉa, hóa chân nhang. Nếu nhà nào có dâng vàng hoa đỏ mua bày trên bàn thờ dịp Tết trước, thì trong lễ tạ Thần này hóa hết, tất cả kim bài thái tuế, lệnh phù, tranh ảnh, bài vị, bùa chú bình an, tài lộc, chữ xin đầu năm của các vị thần theo niên vận như Thái tuế phù, các chữ xin phép đầu năm có ghi niên vận của năm đó kể cả nhà mới có trấn trạch hổ phù đều hóa luôn dịp lễ này. Mỗi vùng miền có cách cúng khác nhau, ở miền Nam và các Hoa kiều khi cúng Thổ Công thường ăn trước một miếng trước bàn thờ Thổ Công (theo tích thần Thổ Công bị đầu độc chết, nên ai cúng phải ăn một miếng trước thì thần mới dám ăn), còn người miền Bắc vẫn cúng như bình thường.
3. Cúng tạ đất vào ngày nào?
Vào các dịp cuối năm, các gia đình thường làm lễ cúng tạ đất để tạ ơn các vị thần linh cai quản đất đai nơi mình sinh sống, cụ thể ở đây đó là một Thổ Công. Họ làm lễ rước kiệu kia, lễ tạ đất hay lễ cúng Thổ Công là một lễ riêng thường được làm trước, và rồi mới làm lễ cúng ông Công ông Táo. Nhưng theo nhiều chuyên gia tâm linh, lễ tạ Thổ Công là lòng thành của gia chủ, không bắt buộc ngày nay, đa số các gia đình đều nhập lễ tạ đất vào lễ cúng ông Công ông Táo. Thông thường lễ tạ đất được thực hiện vào hai thời điểm thuận lợi. Một là làm cùng với lễ tiễn đưa Táo Quân về chầu trời (23 tháng Chạp âm lịch). Hai là làm tại một ngày nào đó thích hợp tính từ sau rằm tháng Chạp và trước ngày ông Công ông Táo về trời. Hiện nay lễ tạ đất cũng được đưa vào lễ cúng ông Công ông Táo mỗi năm để làm cầu kỳ thêm nhưng về ý nghĩa lại không thay đổi. Có thể làm lễ ngay tại bàn thờ Phật của nhà mình, đầu tiên là cúng dường trên mười phương chư Phật, chư Bồ tát, Thánh Hiền, kế đến là cúng dường cho chư vị chư thiên, chư thần, Thổ Thần, Thổ địa, Long Thần ở dưới để cầu xin sự phù hộ của các vị.
4. Lễ vật cần chuẩn bị trong lễ cúng tạ đất
Trong ban thờ gia đình có 3 lư hương thờ quan đương xứ Thổ Địa chính Thần, Hội đồng gia tiên và bà cô Tổ dòng họ. Trước khi tiến hành lễ cúng tạ đất, gia chủ cần chuẩn bị các lễ vật cúng cần thiết cơ bản sau đây:
- Hoa quả tươi: 2 đĩa, mỗi đĩa có 5 loại trái cây khác nhau (ngũ quả).
- Hoa tươi: 10 bông 2 màu. Có thể sử dụng hoa cúc vàng và hoa hồng đỏ, cắm vào 2 bình hoa ngũ sắc.
- Hương
- Nến
- Cau trầu: 3 lá trầu và 3 quả cau dài đẹp
- Xôi trắng: 2 đĩa to (có thể là xôi đỗ hoặc xôi khác)
- Rượu 5 chén nước
- Thuốc lá, chè, nước ngọt
- Cỗ cúng (cỗ mặn hoặc cố chay), cỗ mặn thì có 1 con gà luộc (gà giò, gà trống thiến) để nguyên con, đặt vào 1 đĩa hoặc 1 chân giò heo luộc (giò trước, trái hay phải đều được)
- Vàng mã thì cần chuẩn bị: 6 con ngựa, gồm 5 con ngựa 5 màu khác nhau (đỏ, xanh, trắng, vàng, chàm tím) cùng với 5 bộ mũ, áo, giày, kèm theo là cờ lệnh, kiếm, roi, áo hia. Mỗi con ngựa trên lưng đặt 10 lễ tiền vàng cùng 1 con ngựa đỏ to nhất đi kèm lễ cúng trên nhưng kích thước cần lớn hơn cả; 1 cây vàng hoa đỏ (1000 vàng); 1 đĩa đựng 50 lễ vàng tiền (dâng cúng gia tiên).
Sau khi chuẩn bị hết lễ vật cúng trên, gia chủ cần đặt và sắp xếp hết lên bàn thờ ngay ngắn, trang nghiêm, thắp nén nhang và bắt đầu đọc văn khấn tạ đất.
5. Văn cúng tạ đất cuối năm 2023, đầu năm 2024
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Con kính lạy:
Quan đương xứ thổ địa chính thần
Thổ địa Ngũ phương Long mạch Tôn thần
Chúng con là: ..............................................................
Tụ tại: ..........................................................................
Hôm nay là ngày ...............… tháng ................… năm .................…, nhằm tiết .....................
Thành tâm sắm sanh phẩm vật, hương hoa phù tửu lễ nghi, trình cáo Chư vị Tôn Thần về việc lễ tạ thần linh Thổ Địa. Gia đình chúng con nhờ có duyên lành mà đến an cư lạc nghiệp nơi này. Đội ơn thần linh Thổ địa che chở, ban ân, đất này được phong thủy yên lành, khí sung, mạch vượng, bốn mùa không hạn ách tai bay, tám tiết có điềm lành tiếp ứng. Trong ngoài ấm êm, toàn gia mạnh khỏe. Nay nhằm ngày lành tháng tốt, gia đình chúng con sắm sửa lễ tạ mong báo đáp ân thâm, tỏ lòng tôn kính. Cúi xin Chư vị Tôn Thần lai giáng án tiền, nhận hưởng lễ vật, chứng minh tâm đức. Cung kính nghĩ rằng thần linh Thổ địa sẽ tùy duyên ứng biến phù hộ cho gia đình chúng con được an cư, đạt được những điều mong ước, cho có được nhà cao cửa rộng, cho tăng tài tiến lộc, cho nhân vật hưng long. Âm dữ dương đồng, dốc lòng cầu khấn, cúi xin soi tận, ý khẩn tâm thành. Kính thỉnh Bản gia tiên tổ liệt vị chân linh đồng lai hâm hưởng.
Cẩn cáo!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
Nam mô A di đà Phật!
