1. Đặc điểm chung của địa hình Việt Nam
Nước ta có địa hình khá đa dạng với những đặc điểm chung cơ bản do thiên nhiên tạo nên các dãy đồi núi. Địa hình Việt Nam ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của con người Việt Nam, ảnh hưởng đến khí hậu, sự phát triển của xã hội,... Trên thực tế, Địa hình của mỗi quốc gia sẽ có những đặc điểm khác nhau; và địa hình của Việt Nam cũng có những đặc điểm riêng. Nước ta nằm ở cực đông nam của bán đảo Đông Dương; biên giới Việt Nam giáp với vịnh Thái Lan tại Việt Nam, vịnh Bắc bộ và biển Đông tại vì đông; Đất nước Trung Quốc ở phía Bắc; nước lào và Campuchia phía Tây. Do đó, nước ta có các đặc điểm về địa hình rất phong phú với diện tích lãnh thổ trải dài theo hình chữ S có chiều dài khoảng 1.650 km và có vị trí đẹp nhất; được ví như chiếc eo của cô gái đó là bề rộng khoảng 50 km. Đường bờ biển trải dài 3.260 km không kể các bán đảo và các đảo lớn nhỏ. Ngoài vùng nội thủy thì Việt Nam sở hữu 12 hải lý lãnh hải,12 hải lý vùng tiếp giáp lãnh hải, 200 hải lý các vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Diện tích vùng biển của Việt Nam khoảng 1.000.000 km2. Đây là diện tích mà Việt Nam đã tuyên bố chủ quyền và quyền tài phán. Đôi núi là bộ phận quan trọng nhất của cấu trúc địa hình Việt Nam nhưng tập trung chủ yếu là các đồi núi thấp.
Địa hình của Việt Nam gồm ba đặc điểm chính:
- Đồi núi là bộ phận quan trọng của cấu trúc địa hình Việt Nam, chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ; nhưng phần lớn là đồi núi thấp. Địa hình đồi núi thấp dưới 1000m chiếm khoảng 85%; núi cao trên 2000m chỉ chiếm khoảng 1%; còn các khu vực đồng bằng thì chiếm 1/4 diện tích lãnh thổ nước Việt Nam;
- Địa hình của Việt Nam được kiến tạo nâng lên và tạo thành nhiều bậc kế tiếp nhau. Lãnh thổ Việt Nam được tạo lập vững chắc từ sau giai đoạn cổ kiến tạo đến tân kiến tạo và vận động tạo núi Himalaya làm cho địa hình của Việt Nam dâng lên và phân thành nhiều bậc kế tiếp nhau, đồi núi, đồng bằng, thềm lục địa. Hướng nghiên của địa hình Việt Nam là hướng Tây Bắc - Đông Nam. Trên thực tế, Địa hình Việt Nam có hai hướng chủ yếu là tây bắc -Đông nam và vòng cung.
- Địa hình Việt Nam mang tính chất nhiệt đới gió mùa và chịu tác động mạnh mẽ từ con người. Đặc điểm địa hình Việt Nam bị cắt xẻ, xâm thực và xói mòn; tạo nên địa hình Caxta nhiệt đới độc đáo. Các dạng địa hình nhân tạo như: đô thị, hầm mỏ, hồ chứa nước, đê,...
Địa hình nước ta được chia thành các khu vực như: Đồi núi, Đồng bằng, bờ biển và các thêm lục địa. khu vực đồi núi thì được chia thành 04 vùng:
- Vùng núi Đông Bắc: là vùng núi thấp nằm ở tả ngạn sông Hồng và có hướng vòng cung; chủ yếu là các đồi núi thấp gồm 04 cánh núi cùng chụm lại ở Tam Đảo và mở rộng về phía Bắc và phía Đông; thung lũng có sông Cầu, sông Thương và Lục Nam.
- Vùng núi Tây Bắc: là những dải núi cao và những Sơn Nguyên đá vui hiểm trở nằm song song, kéo dài theo hướng tây bắc -Đông Nam. Đây là khu vực có những đồng bằng nhỏ trù phú nằm ở giữa vùng núi cao.
Ngoài ra có các địa hình bán bình nguyên và vùng đồi trung du nằm chuyển tiếp giữa đồi núi và đồng bằng. Có các bậc thêm phù sa cổ và bề mặt phủ ba gian, Đồi trung du nằm ở rìa phía Bắc, phía Tây đồng bằng sông Hồng thu hiệp dì ở đồng bằng ven biển miền Trung, phần lớn là thêm phù sa cổ bị chia cắt bởi tác động của dòng chảy.
- Khu vực đồng bằng có đồng bằng châu thổ hạ lưu sông lớn. Việt Nam có 2 đồng bằng lớn là: Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Đây là hai vùng nông nghiệp trọng điểm của cả nước.
>> Tham khảo: Địa hình vùng núi Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam khác nhau như thế nào?
2. Vì sao Việt Nam lại có những đặc điểm chung về địa hình
Đặc điểm địa hình Việt Nam phần lớn là diện tích của đôi núi, nhưng chủ yếu là đồi núi thấp. do sự tác động của địa hình từ các thành phần tự nhiên khác hình thành nên đặc điểm chung của tự nhiên nước ta. Địa hình nước ta thay đổi trong giai đoạn tân kiến tạo, vận động diễn ra không liên tục theo nhiều đợt nên địa hình chủ yếu là đồi núi thấp và nhiều bậc cao. Các đồng bằng chủ yếu là đồng bằng nằm ở chân núi, ngay đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long cũng được hình thành trên một vùng sụt lún nên đồng bằng thường nhỏ và không có diện tích lớn. Lý do địa hình nước ta có đặc điểm như vậy là do trải qua quá trình vận động cuốn nếp và phun trào của mắt mà từ giai đoạn cổ kiến tạo đang làm xuất hiện ở nước ta những cảnh quan đồi núi đồ sộ và liên tục. Bản đồ địa hình nước ta có dạng địa hình hai hướng chủ yếu là tây bắc và đông nam và có vòng cung; các trường khác thì chỉ có phạm vi hẹp; nên hoạt động ngoại lực của khí hậu, của dòng nước và của con người là những nhân tố chủ yếu và trực tiếp hình thành địa hình hiện tại của nước ta.
Đồng thời, nước ta có môi trường nóng ẩm và gió mùa, các khu vực đất đã bị phong hóa mạnh mẽ; lượng mưa lớn và tập trung theo mùa nhanh chóng làm xói mòn và cách sẻ cũng như xâm thực các khối núi lớn. Đặc biệt hiện tượng nước mưa hòa tan đá vôi tạo nên địa hình Caxto nhiệt đới độc đáo. Những mạch nước ngầm khoét sâu trong lòng núi đã tạo nên những hàng động rộng lớn và kỳ vĩ là đặc trưng phổ biến của nước Việt Nam, góp phần tạo nên những cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, tạo nên những danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Trên bìa mặt địa hình của Việt Nam cũng có những đặc điểm rất đặc biệt như thường có rừng cây rậm rạp che phủ; phía dưới là lớp đất và vỏ phong hóa giày cũng như vụn vỡ. Ngoài ra, các dạng địa hình nhân tạo xuất hiện ngày càng phổ biến trên đất nước ta như các công trình kiến trúc mà con người tạo ra.
>> Xem thêm: So sánh địa hình vùng núi Đông Bắc và Tây Bắc? Địa lý lớp 8
3. Những đặc điểm chung về địa hình của Việt Nam tạo ra những thuận lợi và hạn chế nào?
Đối với vị trí và địa lý của Việt Nam thì mang đến những thuận lợi và khó khăn đối với thiên nhiên và kinh tế xã hội.
- Đối với thuận lợi: Khí hậu Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, quanh năm có nhiệt độ cao và độ âm lớn. Phía Bắc là khu vực chịu ảnh hưởng của lục địa trung hòa nên ít nhiều sẽ mang đến khí hậu lục địa. Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm của đất liền. Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm không thuần nhất trên lãnh thổ Việt Nam ta hình thành nên những miền và vùng khí hậu khác nhau rõ rệt. Khí hậu Việt Nam sẽ thay đổi theo mùa và theo vùng từ thấp lên cao, từ Bắc vào Nam và từ đông sang tây. Với địa hình đặc biệt nên Việt Nam có các mối quan hệ với các nước láng giềng, các nước trong khu vực và trên thế giới có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ; từ đó giúp cho kinh tế nước ta phát triển. Không những thế, dựa vào đặc điểm địa hình đặc biệt mà Việt Nam tập trung nhiều loại khoáng sản là nguyên liệu, nhiên liệu cho nhiều ngành công nghiệp lớn; rừng và đất trồng nằm ở vùng đồi núi có diện tích rừng và đất trồng lớn tạo ra cơ sở phát triển nền nông - lâm nghiệp nhiệt đới. Khu vực đồi núi thấp và các cao nguyên cũng như thùng lộn với các loại đất như feralit, badan,... tạo thuận lợi cho việc hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả và phát triển chăn nuôi gia súc. Có thể trồng được nhiều loại động vật và thực vật cận nhiệt ôn đới. Các con sông ở vùng miền núi có tiềm năng thuỷ điện lớn. Như chia sẻ ở trên, dựa vào địa hình có đặc điểm tạo ra những khu vực đồi núi, cao nguyên vô tận và những hàng động,... nên Việt Nam có nhiều điều kiện để phát triển các loại hình du lịch tham quan và nghỉ dưỡng. Khu vực đồng bằng của Việt Nam là cơ sở để phát triển các nền nông nghiệp nhiệt đới và đa dạng các loại nông sản chủ yếu là lúa. Cung cấp được các nguồn lợi thiên nhiên và là nơi tập trung các thành phố và khu công nghiệp, các trung tâm thương mại lớn,...
- Về mặt hạn chế: do địa hình của Việt Nam bị chia cắt và nhiều sông suối, hèm vực và sườn dốc,... gây ra nhiều trở ngại cho giao thông, Cho việc khai thác tài nguyên và giao lưu kinh tế giữa các vùng với nhau. khí hậu của Việt Nam có mưa nhiều, Độ dốc lớn và miền núi là nơi hay xảy ra các thiên tai như: sạt lở, lũ quét, xói mòn,... dẫn đến nguy cơ gây ra tai nạn và cản trở giao thông.
>> Xem thêm: Địa hình núi nước ta gồm những hướng chính là?
Trên đây là tư vấn của Luật Minh Khuê muốn gửi tới quý khách hàng. Nếu quý khách hàng còn bất kỳ vướng mắc hay câu hỏi pháp lý khác thì vui lòng liên hệ Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline: 1900.6162 để được hỗ trợ và giải đáp thắc mắc kịp thời. Xin trân trọng cảm ơn sự hợp tác của quý khách hàng!
