Đặc trưng của một số ngành công nghiệp văn hóa và mối quan hệ của chúng với việc bảo hộ quyền tác giả?

Luật Minh Khuê phân tích một số kinh nghiệm quốc tế hay trong việc phát triển ngành công nghiệp văn hóa trên thế giới: 

1. Bán trái phiếu tác phẩm âm nhạc

Trong suốt hơn 30 năm sự nghiệp của mình nhà biểu diễn nổi tiếng người Anh David Bowie đã viết hàng trăm tác phẩm âm nhạc, đồng thời đã biểu diễn các tác phẩm đó. Nhờ các bản ghi âm mà ông thực hiện đối với các tác phẩm âm nhạc và nhờ các phiên bản chơi lại do các nghệ sĩ khác thể hiện đã đem lại một nguồn thu nhập lớn cho ông và một cách chắc chắn rằng nguồn thu nhập này sẽ tiếp tục có trong tương lai. Một tổ chức môi giới sáng tạo, Pullman Group, đã thấy cơ hội chứng khoán hóa các tác phẩm âm nhạc là một tài sản sinh lợi. Pullman Group đã mua li-xăng quyền tác giả đối với các phẩm âm nhạc với một khoản tiền đã trả cho Bowie. Sau đó Pullman Group bán trái phiếu cho nhiều nhà đầu tư dựa trên mô hình hoàn trả tiền vốn và lợi nhuận thu từ tác phẩm, vừa làm sự đảm bảo đầu tư vừa là nguồn hoàn trả.

Bowie đã có thu nhập hiện tại dựa trên thù lao dự tính trước trong nhiều năm. Pullman Group đã thu được phí và sẽ thu được lợi nhuận nhờ mô hình kinh doanh các sản phẩm sáng tạo, nhờ đầu tư sẽ thu được lãi đầu tư với lãi suất cao hơn nhiều so với thông thường. Top bộ giao dịch được đảm bảo bởi các tài sản trí tuệ đích thực theo một cách thức sáng tạo nhất. Hiện nay, có những kế hoạch được thực hiện để thành lập và phát hành những trái phiếu tương tự cho nhà đầu tư trong việc sử dụng những ca khúc của những tác giả khác, chẳng hạn như Marvin Gaye, Holland-Dozier-Holland-vo James Brown. Kinh doanh trái phiếu bảo đảm cũng có thể được áp dụng bằng độc quyền sáng chế như dược phẩm thu được kết quả nghiên cứu hiện nay về bộ gen người. Sự kiện này chỉ có khả năng dường như vô hạn ẩn chứa trong việc sử dụng sở hữu trí tuệ một cách sáng tạo (trong ví dụ cụ thể này là âm nhạc)

2. Bán các bản ghi âm có chất lượng cao:

Cấp độ tiếp theo của mô hình kinh doanh trong công nghiệp âm nhạc là làm bản ghi âm tác phẩm âm nhạc. Mặc dù tác phẩm âm nhạc có thể được truyền đạt hoặc phổ biến dưới hình thức nhạc sống, ví dụ thông qua buổi hoà nhạc và múa, hình thức chiếm ưu thế hơn để phổ biến và phân phối chúng là bản ghi âm nhạc, thường dưới dạng cac-xét âm nhạc, đĩa compact (CD) và công nghệ mới xuất hiện, ví dụ thiết bị ứng dụng MP3, chẳng hạn như Diamond Rio Player. Trong vài năm gần đây, hình thức chiếm ưu thế hơn trong lĩnh vực bản ghi âm nhạc là CD, chiếm khoảng 65% doanh số bản ghi âm nhạc."

Quá trình ghi tác phẩm âm nhạc nhất thiết cần đến người biểu diễn, nhờ đó mà việc ghi âm sự trình diễn tác phẩm có thể thực hiện được. Pháp luật quyền tác giả và quyền liên quan hỗ trợ quá trình làm bản ghi và mục đích của chúng là bảo hộ tất cả những người mà sự tham gia vào quá trình ghi âm đóng vai trò quyết định đối với sự thành công của bản ghi. Theo nghĩa đen, nhạc sĩ và ca sĩ sáng tạo ra bản ghi cùng với kỹ sư âm thanh, người biên tập và nhà sản xuất. Với tư cách như vậy, pháp luật thừa nhận rằng họ có quyền sở hữu đối với bản ghi âm thành phẩm, hoàn toàn giống như cách thức mà người sáng tạo tác phẩm âm nhạc có quyền sở hữu đối với tác phẩm âm nhạc đã hoàn tất. Chính vì lý do này mà công ty chế tạo bản ghi âm được tin cậy nhiều như vậy vào hợp đồng với người biểu diễn, vừa để bảo đảm sự chuyển giao quyền vừa để bảo đảm vị thế của công ty sản xuất bản ghi âm, nhằm thu hồi những khoản đầu tư thường rất lớn của họ trong các dự án sản xuất các bản ghi âm đó. Toàn bộ quá trình sáng tạo và tham gia của tác giả viết lời và nhà soạn nhạc, nhạc công và ca sĩ, sự đầu tư của các công ty sản xuất bản ghi âm, cũng như việc cung cấp thành phẩm tới công chúng đều dựa vào pháp luật quyền tác giả và quyền liên quan.

Với những công nghệ ghi âm mới, âm nhạc có thể được ghi âm ở bất cứ đâu, từ thiết bị nhỏ cầm tay cho đến phòng thu tối tân có hàng trăm kênh riêng biệt được thiết kế để thu âm chính xác tới mức có thể đạt được về mặt khoa học. Tuy nhiên, để chất lượng âm thanh đạt tới mức cao nhất có thể được, công đoạn ghi âm cần tới những nhà chuyên môn có hiểu biết cụ thể về quy trình kỹ thuật này. Đó là ngành chuyên môn có khả năng áp dụng đối với những phương tiện khác (ví dụ, trong phát thanh và truyền hình, tại nơi biểu diễn nhạc sống và sản nhảy). Phối âm một bản ghi âm đôi khi là một kỹ năng riêng biệt so với kỹ năng của các kỹ sư và nhà sản xuất, việc chuẩn bị sao cho sản phẩm cuối cùng có thể được chế tạo dưới dạng băng cac-xét và CD chính là loại công việc như vậy. Mỗi một vị trí hoặc chức năng nói trên biểu thị một nghề, kỹ năng và cơ hội việc làm riêng biệt trong lĩnh vực phát triển kinh tế.

3. Hoạt động phân phối bản ghi âm trên toàn cầu

Khi việc ghi âm một tác phẩm âm nhạc đã hoàn tất thì bộ phận dễ nhận thấy nhất trong mô hình kinh doanh âm nhạc toàn cầu bắt đầu hoạt động. Việc phân phối âm nhạc dưới hình thức bản ghi âm thuộc về ưu thế của năm công ty đa quốc gia mà lợi ích được mở rộng tới nhiều lĩnh vực, sản phẩm và dịch vụ nằm ngoài âm nhạc: AOL/Time-Warner, Sony, Bertlesmann, EMI và Vivendi Universal. Trong khi những ước tính về thị phần phân phối của năm công ty này có thay đổi chút ít và trong khi có những nhà sản xuất độc lập trong lĩnh vực ghi âm ở nhiều nước trên thế giới, có thể nói rằng năm công ty nói trên kiểm soát khoảng 80% thị trường bản ghi âm nhạc.

Việc kinh doanh âm nhạc toàn cầu được thúc đẩy bởi hoạt động mar­keting rộng rãi. Khách hàng tiềm năng đối với loại âm nhạc được ghi âm bị tấn công hàng ngày: trong xe hơi, trong thang máy, trên đài phát thanh và truyền hình, trong cửa hiệu và nhà hàng, cũng như tại nơi biểu diễn nhạc sống. Việc dẫn dắt một khách hàng tới chỗ họ cảm thấy cần phải mua CD hoặc băng ca-xét của một nghệ sĩ yêu thích là một quá trình đòi hỏi nguồn lực rất lớn về tài chính, nhân lực và sáng tạo. Các công ty ghi âm lớn chi hàng triệu đô-la cho việc xúc tiến thương mại đối với cả các nghệ sĩ mới và nghệ sỹ nổi tiếng. Những chiến dịch thường hướng tới các sự kiện (chẳng hạn như chuyến lưu diễn hoặc sự kiện âm nhạc, thể thao, truyền hình) thu hút tới cả triệu người. Công việc xúc tiến với quy mô lớn và sự huy động nguồn lực như vậy sẽ không diễn ra mà không có sự đảm bảo rằng nếu như cần phải có sự bù đắp tài chính thì những người chịu trách nhiệm về mặt sáng tạo và tài chính để làm việc đó sẽ là những người đầu tiên trong số được thu hồi vốn đầu tư và được đền đáp vì sự nỗ lực.

Năm 2001, thị trường âm nhạc toàn cầu có giá trị 53,7 tỷ USD. Đứng đầu là Bắc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản (chiếm 83% thị trường châu Á) . Các số liệu trong này được giới hạn trong doanh số âm nhạc dưới hình thức bản ghi âm.

4. Doanh số công nghiệp ghi âm toàn cầu năm 2001:

4.1 Bảng số liệu

4.2 Nhận định

Các công ty ghi âm đa quốc gia có mối quan tâm sống còn đối với việc phát hiện, nuôi dưỡng, phát triển, giới thiệu và thương mại hoá những tài năng mới, người viết ca khúc mới, ca sĩ mới, nhạc công mới, ban nhạc mới và âm nhạc mới. Quá trình này rốt cuộc là sự sống của họ và một phương cách để họ có thể bảo đảm cho tương lai của mình là duy trì lưu lượng thường xuyên và mạnh mẽ của những tài năng mới trong hệ thống của họ. Họ càng chuẩn xác bao nhiêu trong việc thừa nhận những tài năng trụ vững được trong thương mại thì họ càng thành công hơn bấy nhiêu xét theo tiêu chí lợi nhuận và sự thua thiệt. Hiển nhiên là cơ hội dành cho họ tăng lên khi có nguồn tài năng lớn hơn để lựa chọn, chứ không phải là nguồn nhỏ hơn. Họ đang cần cù tìm kiếm Macarena tiếp theo.

Một khía cạnh khác của quá trình này là thực tế về việc những thị trường nhỏ và thuận lợi đã bị bỏ qua, hoặc ít nhất là không được chú trọng, vì các công ty lớn nhắm vào các thị trường lớn với sở thích chung nhất nhằm bảo đảm có nhiều cơ hội thu lợi nhất. Như được giới thiệu trên, doanh số âm nhạc dưới hình thức bản ghi âm ở châu Mỹ La tinh, Trung Đông và châu Phi cho thấy sẽ có tiềm năng thị trường đáng kể ở các khu vực này.

Với mức đầu tư về một số mặt trong hoạt động kinh doanh âm nhạc đang bị giảm sút do sự ra đời của Internet trong vai trò một phương tiện để xúc tiến và phân phối loại âm nhạc đã ghi âm cũng như để nâng đỡ cho những nhạc công mới và ít nổi tiếng, các công ty ghi âm nhỏ và nhạc công cần được tạo khả năng tìm kiếm những cơ hội trước đây chưa từng có để marketing sản phẩm của họ và chính bản thân họ. Các công ty ghi âm nhỏ cũng có thể thành công trong việc tiếp cận khách hàng tiềm năng bằng việc phát hiện và gây sự chú ý đối với âm nhạc đa dạng của khu vực và địa phương cũng nhự chú ý đối với những nhạc công tài năng còn ẩn mình trong cộng đồng của họ. Nếu pháp luật quyền tác giả được áp dụng có hiệu quả để khuyến khích kinh doanh đối với các nhà soạn nhạc, nhạc công và công ty ghi âm trong cộng đồng địa phương thì âm nhạc hay và mang tính bản địa chắc chắn có thể được truyền bá, bởi vì rõ rằng là có thị trường cho hầu như mọi loại âm nhạc. Phần tiếp theo sẽ thảo luận tiềm năng to lớn của âm nhạc bản địa đối với công nghiệp, nhà soạn nhạc và nhạc sĩ.

Ở Việt Nam, ngày 29 tháng 8 năm 2024, Thủ tướng Chính Phủ Phạm Minh Chính đã ban hành Chỉ thị số 30/CT-TTg về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam với nội dung toàn văn dưới đây (Kèm tải file chi tiết): Chỉ thị số 30/CT-TTg về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam

Cảm ơn quý khách đã gửi yêu cầu đến Công ty Luật Minh Khuê, trên đây là nội dung tư vấn của Công ty, nội dung tư vấn có giá trị tham khảo, nếu còn vấn đề mà quý khách hàng còn chưa rõ xin vui lòng liên hệ đến tổng đài của Công ty Luật Minh Khuê 1900.6162 hoặc vui lòng gửi tin nhắn đến email lienhe@luatminhkhue.vn để được giải đáp thắc mắc. Trân trọng!