Thêm Ngày Văn hóa Việt Nam vào danh sách nghỉ lễ hưởng lương?

Hệ thống pháp luật lao động Việt Nam đang đứng trước những bước chuyển mình quan trọng nhằm hài hòa hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với việc nâng cao chất lượng cuộc sống và thụ hưởng văn hóa của người dân. Trong lộ trình đó, đề xuất bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam vào danh sách các ngày nghỉ lễ hưởng lương chính thức đã trở thành một chủ đề thu hút sự quan tâm sâu sắc của các cơ quan lập pháp, cộng đồng doanh nghiệp và hàng chục triệu người lao động. Việc xem xét một ngày nghỉ lễ mới không đơn thuần là sự điều chỉnh về mặt thời gian biểu lao động mà còn phản ánh sự thay đổi tư duy chiến lược trong việc định vị văn hóa là nền tảng, nguồn lực nội sinh cho sự phát triển bền vững của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

1. Danh sách các ngày nghỉ lễ hưởng lương chính thức hiện nay theo Điều 112 Bộ luật Lao động

Để hiểu rõ tính cấp thiết và quy trình của các đề xuất mới, trước hết cần khẳng định hiện trạng pháp lý hiện hành để tránh những hiểu lầm cho rằng các đề xuất đã trở thành luật thực thi. Bộ luật Lao động năm 2019, có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, là văn bản pháp lý cao nhất quy định về các chế độ nghỉ ngơi và tiền lương tại Việt Nam. Theo Điều 112 của Bộ luật này, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương trong tổng cộng 11 ngày lễ, Tết chính thức mỗi năm. Các ngày này được lựa chọn dựa trên những mốc lịch sử quan trọng, các dịp lễ truyền thống dân tộc và các ngày lễ quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Danh mục 11 ngày nghỉ lễ hiện hành bao gồm các đợt nghỉ cụ thể như sau:

Ngoài danh mục chung này, pháp luật Việt Nam còn thể hiện sự tôn trọng đối với bản sắc văn hóa của người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam bằng cách cho phép họ nghỉ thêm 01 ngày Tết cổ truyền và 01 ngày Quốc khánh của nước họ. Đối với người lao động là người Việt Nam, số lượng 11 ngày nghỉ này là con số cố định và không thay đổi trừ khi có sự sửa đổi trực tiếp vào văn bản Bộ luật Lao động bởi Quốc hội.

Việc xác định rõ danh sách này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và đảm bảo tính tuân thủ của người sử dụng lao động. Mọi trường hợp thỏa thuận nghỉ thêm ngoài danh sách này, nếu không được người sử dụng lao động đồng ý hưởng lương, thì đều được tính là nghỉ không hưởng lương hoặc trừ vào phép năm của người lao động. Sự ổn định của Điều 112 trong những năm qua đã tạo ra một khuôn khổ dự báo được cho các kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo quyền nghỉ ngơi cơ bản của lực lượng lao động trong bối cảnh cường độ làm việc ngày càng tăng.

2. Phân tích đề xuất thêm Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) vào danh sách nghỉ lễ

Trong dư luận và các cuộc thảo luận chính sách, một đề xuất thường xuyên được nhắc tới là việc chính thức hóa "Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam" (19/4) thành một ngày nghỉ lễ hưởng lương. Để đánh giá tính khả thi và ý nghĩa của đề xuất này, cần nhìn nhận lại nguồn gốc và lịch sử của ngày này. Ngày 19/4 được Thủ tướng Chính phủ quyết định chọn là Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam từ năm 2008 nhằm mục đích giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân.

Ý nghĩa văn hóa của ngày 19/4 gắn liền với việc tôn vinh 54 dân tộc anh em đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam. Đây là dịp để các cộng đồng dân tộc giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, từ tiếng nói, chữ viết đến phong tục tập quán. Trong suốt hơn 15 năm triển khai, các hoạt động vào dịp 19/4 đã trở thành nền nếp, đóng góp sâu sắc vào đời sống chính trị và xã hội, đặc biệt là tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Lý do vì sao cần cân nhắc thêm ngày nghỉ này bao gồm:

• Nâng cao mức thụ hưởng văn hóa: Việc có một ngày nghỉ chính thức sẽ tạo điều kiện cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thời gian tham gia các lễ hội và hoạt động trải nghiệm văn hóa thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động kỷ niệm mang tính hình thức.
• Khẳng định vị thế của văn hóa: Đưa một ngày kỷ niệm văn hóa vào danh mục nghỉ lễ hưởng lương là cách nhanh nhất để truyền tải thông điệp về tầm quan trọng của văn hóa ngang hàng với kinh tế và chính trị.
• Tác động tích cực đến đoàn kết dân tộc: Trong bối cảnh hội nhập, việc tôn vinh sự đa dạng văn hóa ngay trong nội tại quốc gia giúp củng cố sức mạnh nội sinh, tạo ra một bức tranh đa sắc màu nhưng thống nhất.

Tuy nhiên, cần lưu ý một thực tế pháp lý là hiện nay ngày 19/4 vẫn chưa nằm trong danh mục các ngày nghỉ hưởng lương theo quy định của Bộ luật Lao động. Các đề xuất xoay quanh ngày 19/4 thường vấp phải các cuộc thảo luận về việc cân đối giữa số lượng ngày nghỉ và năng suất lao động quốc gia. Trong những diễn biến mới nhất, trọng tâm của các cơ quan hoạch định chính sách dường như đang chuyển dịch sang một cột mốc khác là ngày 24/11 - "Ngày Văn hóa Việt Nam" - với quy mô bao quát và ý nghĩa lịch sử gắn liền với Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất.

3. Quy trình để một đề xuất trở thành ngày nghỉ lễ hưởng lương chính thức

Việc chuyển đổi từ một chủ trương của Đảng hoặc một đề xuất của Chính phủ thành một quy định pháp luật có hiệu lực thi hành đối với mọi doanh nghiệp và người lao động là một quy trình lập pháp chặt chẽ và phức tạp. Đối với trường hợp Ngày Văn hóa Việt Nam, quy trình này bắt đầu từ các định hướng chiến lược cao nhất của Đảng.

Cụ thể, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và đưa ra chủ trương đây là ngày nghỉ hưởng nguyên lương. Để "thể chế hóa" chủ trương này, các bước tiếp theo trong quy trình lập pháp phải được thực hiện theo đúng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật:

• Sáng kiến pháp luật và soạn thảo dự thảo: Chính phủ giao Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (mà trực tiếp là Cục Việc làm) chủ trì nghiên cứu, soạn thảo dự thảo sửa đổi, bổ sung Điều 112 của Bộ luật Lao động năm 2019. Đây là bước quan trọng để chuyển tải các ý tưởng chính trị thành các điều khoản pháp lý cụ thể.
• Đánh giá tác động và lấy ý kiến: Cơ quan soạn thảo phải tiến hành đánh giá tác động đa chiều, từ tác động kinh tế (chi phí của doanh nghiệp) đến tác động xã hội (mức độ thụ hưởng của người dân). Các ý kiến từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (đại diện người lao động) và VCCI (đại diện người sử dụng lao động) sẽ được thu thập và tổng hợp.
• Thẩm định của Bộ Tư pháp: Trước khi trình Chính phủ, dự thảo phải được Bộ Tư pháp thẩm định về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
• Chính phủ xem xét và trình Quốc hội: Chính phủ sẽ thảo luận và thông qua dự thảo sửa đổi để chính thức trình Quốc hội khóa XVI xem xét.
• Quốc hội thảo luận và biểu quyết: Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền sửa đổi Bộ luật Lao động. Các đại biểu Quốc hội sẽ thảo luận tại tổ và tại hội trường trước khi tiến hành bấm nút biểu quyết thông qua.

Dự kiến, nếu quy trình diễn ra thuận lợi, ngày nghỉ lễ mới này sẽ được chính thức áp dụng từ năm 2026, nâng tổng số ngày nghỉ lễ, Tết cố định của Việt Nam lên 12 ngày. Việc tuân thủ quy trình này đảm bảo rằng mọi thay đổi về ngày nghỉ đều dựa trên sự đồng thuận xã hội cao nhất và có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt hạ tầng kinh tế.

4. Quyền lợi của người lao động nếu Ngày Văn hóa Việt Nam được phê duyệt nghỉ lễ

Trong trường hợp Ngày Văn hóa Việt Nam chính thức trở thành ngày nghỉ lễ, quyền lợi của người lao động sẽ được đảm bảo thông qua hệ thống quy định về tiền lương và thời giờ nghỉ ngơi. Điểm mấu chốt là người lao động được nghỉ làm việc nhưng vẫn hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động.

Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp có đặc thù sản xuất liên tục hoặc trong các ngành dịch vụ, người lao động có thể được huy động làm việc vào ngày này. Khi đó, chế độ tiền lương sẽ được tính theo quy định tại Điều 98 của Bộ luật Lao động 2019 về tiền lương làm thêm giờ.

Ngoài ra, người lao động cần lưu ý các quyền lợi đi kèm khác:

• Không bị ép buộc: Việc làm thêm giờ vào ngày lễ phải có sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc gia hoặc thiên tai, dịch bệnh.
• Chế độ nghỉ bù: Mặc dù luật không bắt buộc doanh nghiệp phải cho nghỉ bù sau khi đã trả lương 300%, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn thỏa thuận cho người lao động nghỉ bù để tái tạo sức lao động.
• Tính đóng BHXH: Tiền lương làm thêm giờ vào ngày lễ là khoản thu nhập tính thuế nhưng không phải là căn cứ để đóng BHXH, điều này cần được kế toán doanh nghiệp lưu ý để hạch toán chính xác.

5. Tác động kinh tế và xã hội khi tăng thêm 01 ngày nghỉ lễ hưởng lương

Việc tăng thêm một ngày nghỉ lễ luôn là một bài toán cân não giữa các lợi ích kinh tế ngắn hạn và sự phát triển bền vững trong dài hạn. Một cái nhìn đa chiều từ cả phía doanh nghiệp và xã hội sẽ giúp chúng ta thấy rõ bức tranh tổng thể của đề xuất này.

Góc nhìn từ phía doanh nghiệp và năng suất lao động

Đối với các hiệp hội doanh nghiệp như VCCI, việc tăng thêm ngày nghỉ thường đi kèm với những lo ngại về chi phí sản xuất tăng cao và sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng. Theo tính toán sơ bộ, mỗi ngày nghỉ lễ khiến doanh nghiệp mất đi một ngày sản lượng trực tiếp trong khi vẫn phải chi trả các khoản chi phí cố định và lương cho nhân viên. Trong các ngành thâm dụng lao động như dệt may, giày da, áp lực này càng trở nên nặng nề hơn khi tỷ lệ chi phí nhân công chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế hiện đại lại đưa ra luận điểm ngược lại. Việc nghỉ ngơi đầy đủ giúp giảm tỷ lệ tai nạn lao động, giảm sự mệt mỏi tích tụ và tăng độ gắn kết của nhân viên với tổ chức. Về lâu dài, một lực lượng lao động được tái tạo năng lượng tốt sẽ có năng suất làm việc cao hơn so với việc duy trì cường độ làm việc quá tải liên tục.

Kích cầu du lịch và công nghiệp văn hóa

Ở phía ngược lại, ngành du lịch và dịch vụ lại là những đối tượng hưởng lợi trực tiếp nhất từ các kỳ nghỉ lễ. Việc có thêm một ngày nghỉ vào cuối tháng 11 - giai đoạn thấp điểm của du lịch nội địa trước kỳ nghỉ Tết - sẽ là cú hích quan trọng để kích cầu các chuyến đi ngắn ngày. Dự kiến trong năm 2026, với sự kết hợp của 12 ngày nghỉ chính thức và các phương án hoán đổi, người dân sẽ có tổng cộng 26 ngày nghỉ lễ, Tết.

Sự gia tăng thời gian nghỉ ngơi sẽ thúc đẩy các loại hình kinh tế mới:

• Kinh tế ban đêm: Các hoạt động văn hóa, lễ hội diễn ra trong ngày nghỉ lễ thu hút chi tiêu từ người dân và du khách.
• Tiêu dùng văn hóa: Người dân có thời gian để đi xem phim, tham dự các chương trình nghệ thuật hoặc thăm quan bảo tàng, trực tiếp đóng góp vào doanh thu của các ngành công nghiệp văn hóa.
• Kết nối cộng đồng: Ngày Văn hóa Việt Nam với các hoạt động cộng đồng sẽ giúp bồi đắp vốn xã hội (social capital), tạo ra sự tin cậy và gắn kết giữa các tầng lớp nhân dân, vốn là nền tảng vô hình nhưng cực kỳ quan trọng cho phát triển kinh tế.

Đề xuất bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam vào danh mục nghỉ lễ hưởng lương không chỉ là một thay đổi về mặt kỹ thuật trong Bộ luật Lao động mà là một sự cam kết chính trị mạnh mẽ về việc ưu tiên phát triển văn hóa trong giai đoạn mới. Qua việc phân tích các quy định hiện hành, quy trình lập pháp và các tác động đa chiều, chúng ta có thể rút ra một số nhận định quan trọng:

Thứ nhất, việc khẳng định hiện trạng 11 ngày nghỉ hiện nay là cần thiết để duy trì trật tự pháp luật, đồng thời tạo ra động lực để xã hội cùng thảo luận về giá trị của những ngày nghỉ thêm. Sự phân biệt rõ ràng giữa ngày 19/4 (ngày kỷ niệm văn hóa dân tộc) và ngày 24/11 (ngày văn hóa toàn quốc dự kiến nghỉ lễ) giúp người dân hiểu đúng về lộ trình chính sách của Nhà nước.

Thứ hai, quyền lợi của người lao động luôn là trung tâm của mọi sự thay đổi. Việc áp dụng mức lương 300% cho ngày lễ là một công cụ công bằng để cân bằng giữa nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp và quyền được nghỉ ngơi, thụ hưởng văn hóa của cá nhân. Sự chuẩn bị từ sớm cho các kỳ nghỉ lớn năm 2026 cho thấy sự chủ động trong điều hành của Chính phủ nhằm tối ưu hóa các giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch và dịch vụ.

Cuối cùng, dù số ngày nghỉ của Việt Nam vẫn thấp hơn so với Thái Lan hay Campuchia, nhưng xu hướng tăng thêm này phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ sang mô hình coi trọng giá trị con người và chất lượng cuộc sống. Khi văn hóa thực sự trở thành "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững, mỗi ngày nghỉ lễ sẽ không chỉ là một ngày nghỉ làm việc, mà là một ngày để mỗi người Việt Nam bồi đắp thêm lòng tự tự tôn, sự sáng tạo và tình yêu đối với di sản của cha ông.

Chính phủ và Quốc hội sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và người lao động để hoàn thiện dự thảo sửa đổi Bộ luật Lao động, đảm bảo rằng việc bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ thực sự là một ngày hội của toàn dân, tạo ra những xung lực mới cho sự phát triển toàn diện của đất nước trong kỷ nguyên mới.