Dân phòng có quyền điều khiển, xử phạt giao thông không?

1. Vai trò, nhiệm vụ của lực lượng dân phòng là gì?

Sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm "dân phòng" và "lực lượng Dân quân tự vệ" đã xảy ra khá phổ biến. Vậy thì, chúng ta cần làm rõ khái niệm "dân phòng" là gì?

"Dân phòng" là một tổ chức được hình thành dựa trên sự tự nguyện của nhân dân, và đóng vai trò quan trọng trong phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc. Mục tiêu của dân phòng là duy trì an ninh và trật tự trên địa bàn.

Hiện tại, pháp luật không quy định cụ thể về việc lực lượng dân phòng phối hợp với các tổ chức, cơ quan, hoặc bảo mật an ninh trật tự ở nông thôn, bảo vệ hoạt động của cộng đồng và tham gia trực tiếp vào nhiệm vụ bảo vệ an ninh và trật tự trên địa phương.

Thay vào đó, Luật phòng cháy chữa cháy năm 2001 quy định về một loại đội dân phòng. Đội dân phòng này bao gồm những người tham gia vào hoạt động phòng cháy và chữa cháy, đồng thời giữ gìn an ninh và trật tự tại nơi cư trú. Mỗi thôn, tổ dân phố được yêu cầu thành lập ít nhất một đội dân phòng, với quy mô từ 10 đến 30 thành viên. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm quyết định việc thành lập và quản lý hoạt động của lực lượng này.

Lực lượng Dân phòng là một tổ chức triển khai dựa trên nguyện vọng tự nguyện của nhân dân, và đóng vai trò chủ chốt trong phong trào toàn dân bảo vệ bảo mật an ninh Tổ quốc. Họ phối hợp với các tổ chức, cơ quan, và đảm bảo an ninh trật tự ở nông thôn, bảo vệ hoạt động của cộng đồng và trực tiếp tham gia vào nhiệm vụ duy trì an ninh và trật tự trên địa phương. Lực lượng dân phòng có hai nhiệm vụ chính: tham gia vào hoạt động phòng cháy và chữa cháy, và duy trì an ninh trật tự tại nơi cư trú.

Nhiệm vụ của lực lượng dân phòng và lực lượng phòng cháy và chữa cháy cơ sở bao gồm:

1. Đề xuất việc ban hành quy định và nội quy về an toàn phòng cháy và chữa cháy.
2. Tổ chức tuyên truyền và phổ biến pháp luật và kiến thức về phòng cháy và chữa cháy; xây dựng phong trào tham gia cộng đồng vào công tác phòng cháy và chữa cháy.
3. Kiểm tra và đôn đốc việc tuân thủ các quy định và nội quy về an toàn phòng cháy và chữa cháy.
4. Tổ chức huấn luyện và bồi dưỡng nghiệp vụ về phòng cháy và chữa cháy.
5. Xây dựng kế hoạch, chuẩn bị lực lượng, phương tiện và thực hiện nhiệm vụ chữa cháy khi xảy ra hỏa hoạn; tham gia vào công tác chữa cháy tại địa phương và các cơ sở khác khi có yêu cầu.

Ngoài ra, lực lượng dân phòng ở địa phương còn có nhiệm vụ bảo vệ tổ dân phố, theo quy định của Nghị định 38/2006/NĐ-CP, bao gồm:

1. Bắt giữ, tước quyền sử dụng vũ khí, đưa đối tượng bị bắt quả tang phạm tội, người bị truy nã hoặc trốn khỏi hình phạt tù đến cơ quan Công an phường theo quy định của pháp luật.
2. Yêu cầu chấm dứt ngay các hành vi vi phạm pháp luật và báo cáo với Ủy ban nhân dân và Công an phường để xử lý theo quy định của pháp luật đối với những người vi phạm trật tự công cộng, trật tự xây dựng, trật tự an toàn giao thông, vi phạm các quy định về an toàn cháy nổ và các quy định khác về trật tự và an toàn xã hội.
3. Tham gia cùng với lực lượng Công an hoặc các lực lượng chức năng để truy bắt người phạm tội, người bị truy nã hoặc trốn khỏi hình phạt; kiểm tra tình hình tạm trú, tạm vắng; kiểm tra giấy chứng minh thư nhân dân hoặc giấy tờ cá nhân khác của những người đang tạm trú và những người có nghi vấn liên quan đến các khu phố được phân công phụ trách.

 Trong bối cảnh đất nước đang trải qua quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa, nhu cầu sử dụng khí thiên nhiên và xăng dầu ngày càng tăng cao, dẫn đến nguy cơ cháy nổ ngày càng tăng. Trong trường hợp xảy ra sự cố cháy nổ, lực lượng dân phòng đóng vai trò quan trọng như là lực lượng cơ sở đầu tiên phát hiện và tổ chức ứng cứu cháy nổ, đồng thời sử dụng các phương pháp chữa cháy hiện có tại hiện trường để nhanh chóng xử lý tình huống.

Lực lượng dân phòng là sự tiếp nối của Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã trong việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy tại địa phương, đặc biệt là trong các khu dân cư và hộ gia đình. Trong công tác cứu nạn, cứu hộ khẩn cấp, lực lượng dân phòng phối hợp và hỗ trợ lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy, hướng dẫn người dân thoát hiểm, di chuyển an toàn, bảo vệ tài sản và đảm bảo trật tự an toàn, đồng thời phục vụ công tác phòng cháy và chữa cháy.

Vai trò của lực lượng dân phòng trong công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tại địa phương là vô cùng quan trọng. Để đạt được hiệu quả trong hoạt động này, cần đầu tư một cách hiệu quả vào lực lượng dân phòng, nhằm giảm thiểu số vụ cháy xảy ra, đảm bảo dập tắt đám cháy kịp thời và ngăn chặn sự lan rộng của cháy, từ đó tránh thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Ngoài ra, lực lượng dân phòng còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo trật tự và tuân thủ pháp luật tại địa phương. Họ phát hiện và ngăn chặn kịp thời các xung đột và hoạt động vi phạm pháp luật trên địa bàn.

2. Dân phòng có quyền điều khiển, xử phạt giao thông hay không?

Theo quy định tại Điều 7 của Thông tư 65/2020/TT-BCA, cảnh sát giao thông là lực lượng chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát người và phương tiện tham gia giao thông đường bộ, xử lý vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ và chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với quyết định của mình.

Ngoài ra, theo Nghị định 27/2010/NĐ-CP, trong trường hợp cần thiết, các lực lượng cảnh sát khác (bao gồm cảnh sát trật tự, phản ứng nhanh, cơ động, cảnh sát bảo vệ, cảnh sát quản lý hành chính về trật tự, an toàn xã hội) và công an xã, phường, thị trấn có thể được huy động phối hợp với cảnh sát giao thông để tuần tra, kiểm soát trật tự và an toàn giao thông đường bộ theo kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo quy định trên, việc huy động các lực lượng cảnh sát khác và công an xã phối hợp với cảnh sát giao thông tham gia tuần tra, kiểm soát trật tự và an toàn giao thông đường bộ chỉ được tiến hành trong các trường hợp cần thiết được quy định tại Điều 4 của Nghị định 27/2010/NĐ-CP, bao gồm:

• Trong các ngày lễ kỷ niệm, sự kiện chính trị - xã hội, hoạt động văn hóa, thể thao quan trọng do Nhà nước và địa phương tổ chức.
• Trong các đợt cao điểm đảm bảo trật tự và an toàn giao thông theo chỉ đạo của Bộ Công an, Tổng cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự, an toàn xã hội hoặc của Giám đốc Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Khi tình hình vi phạm trật tự và an toàn giao thông, tai nạn giao thông, và ùn tắc giao thông diễn biến phức tạp.
• Trường hợp khác mà trật tự và an toàn giao thông đường bộ gây ảnh hưởng xấu đến an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội.

Do đó, đội dân phòng không thuộc danh sách lực lượng được huy động hỗ trợ cảnh sát giao thông trong việc kiểm soát trật tự và an toàn giao thông đường bộ (bao gồm điều khiển giao thông, xử phạt, dừng xe của người tham gia giao thông...). Tuy nhiên, đội dân phòng có thể thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ duy trì an ninh trật tự tại nơi cư trú theo quyền hạn của mình khi xảy ra tình huống mất trật tự giao thông như giải tán đám đông sau tai nạn, xử lý ùn tắc giao thông...