Dàn ý Phân tích hình tượng con sông Đà trong Người lái đò sông Đà

Dàn ý Phân tích hình tượng con sông Đà trong Người lái đò sông Đà - Mẫu số 1

I. Mở Bài

Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa và uyên bác, suốt đời say mê khám phá vẻ đẹp của cuộc sống. Ông đặc biệt xuất sắc trong thể loại tùy bút, một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông là "Người lái đò sông Đà". Tác phẩm này không chỉ khắc họa vẻ đẹp đa dạng, vừa hung bạo vừa trữ tình của dòng sông Đà mà còn ca ngợi người lái đò giản dị nhưng kỳ vĩ trên dòng sông này. Bằng ngòi bút tài hoa, Nguyễn Tuân đã biến con sông Đà thành một hình tượng nghệ thuật sống động, phản ánh tình yêu thiên nhiên và đất nước sâu sắc của ông.

II. Thân Bài

1. Giới Thiệu Chung

Tùy bút "Người lái đò sông Đà" được in trong tập tùy bút "Sông Đà" (1960), gồm 15 bài tùy bút và một bài thơ ở dạng phác thảo. Tác phẩm được viết trong thời kỳ xây dựng CNXH ở miền Bắc và là kết quả của chuyến đi thực tế của nhà văn đến Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là chuyến đi thực tế năm 1958. Nguyễn Tuân đã sống cùng bộ đội, công nhân và đồng bào các dân tộc, từ đó rút ra những cảm hứng sáng tạo từ cuộc sống mới ở vùng cao.

Qua tác phẩm, Nguyễn Tuân không chỉ khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc mà còn phát hiện những phẩm chất quý báu trong tâm hồn con người nơi đây. Ông gọi đó là "thứ vàng mười đã được thử lửa, là chất vàng mười của tâm hồn Tây Bắc". Từ đó, ông đã ca ngợi vẻ đẹp hùng vĩ, thơ mộng của thiên nhiên và con người Tây Bắc, đồng thời phát hiện và tôn vinh chất nghệ sĩ, sự tài ba và trí dũng của người lao động mới qua hình ảnh người lái đò sông Đà.

2. Phân Tích Hình Tượng Dòng Sông Đà

a. Sông Đà hung bạo:

• Đoạn sông nguy hiểm: Nguyễn Tuân miêu tả cảnh đá bờ sông dựng đứng như thành, chẹt lòng sông như một cái yết hầu, quãng Hát Loóng dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm. Tác giả so sánh những dòng nước xoáy như cái hút nước xoáy tít, có những thuyền bị hút tụt xuống rồi tan xác ở khuỷnh sông dưới. Nguyễn Tuân dùng những hình ảnh và âm thanh sống động để khắc họa sự hung bạo của con sông Đà.
• Âm thanh thác đá: Nguyễn Tuân so sánh âm thanh của thác nước như một dàn nhạc giao hưởng hùng tráng, lúc thì oán trách, van xin, khiêu khích, giọng nghe gằn mà chế nhạo. Âm thanh của thác nước được tác giả miêu tả như tiếng ngàn con trâu mộng lồng lộn, tạo nên một bức tranh sinh động và dữ dội.
• Những hút nước: Những cái hút nước ở quãng Tà Mường Vát "nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc", "chỗ giếng nước sâu ặc ặc lên", "những cái hút nước lôi tuột bè gỗ xuống hoặc hút những chiếc thuyền xuống rồi đánh chúng tan xác". Lối so sánh độc đáo khiến con sông Đà không khác gì loài thủy quái với những tiếng kêu ghê rợn như muốn khủng bố tinh thần và uy hiếp con người.
• Trận thuỷ chiến: Nguyễn Tuân dựng lại cuộc thuỷ chiến giữa sông Đà và người lái đò để lột tả tính hung bạo của nó. Thác đá được xếp thành từng tuyến thạch trận nhằm ăn chết cái thuyền đơn độc, nhưng người lái đò đã dùng trí dũng để vượt qua. Các trùng vi thạch trận mở ra cửa tử, cửa sinh đều là những thử thách đòi hỏi người lái đò phải khéo léo và can đảm để vượt qua.

b. Sông Đà trữ tình:

• Hình dáng và màu sắc: Khi trữ tình, sông Đà hiền hoà, mềm mại như mái tóc của một phụ nữ kiều diễm, tuôn dài như một áng tóc trữ tình. Mùa xuân, dòng sông xanh ngọc bích; mùa thu, nước sông lừ lừ chín đỏ như mặt người bầm đi vì rượu bữa. Nguyễn Tuân đã quan sát tỉ mỉ để lột tả hết vẻ đẹp độc đáo của dòng sông.
• Khung cảnh hoang dại và tĩnh lặng: Bờ sông hoang dại như bờ tiền sử, hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa. Nguyễn Tuân miêu tả đàn hươu ngẩng đầu ngơ ngác mơ một tiếng còi sương, và cái nắng tháng ba như trong thơ Đường, gợi lên tâm sự của người tình nhân chưa quen biết. Tất cả tạo nên một bức tranh thiên nhiên vừa hoang sơ, vừa trữ tình, đậm chất thơ.

III. Kết Bài

Trong tùy bút "Người lái đò sông Đà", Nguyễn Tuân đã rất thành công trong việc sử dụng nhiều thuật ngữ của các ngành nghề khác nhau nhằm miêu tả vẻ hùng vĩ, thơ mộng của con sông Đà và mở ra bao liên tưởng độc đáo, bất ngờ trong tâm trí người đọc. Qua đó, ta thấy được tài hoa, vốn văn hoá uyên thâm và phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân. Đồng thời, ta còn thấy được cảm hứng ngợi ca, tự hào về chất vàng thiên nhiên, về giang sơn gấm vóc Việt Nam của tác giả. Tác phẩm không chỉ là một bức tranh thiên nhiên sống động mà còn là lời ca ngợi con người Việt Nam cần cù, dũng cảm, tài tử và tài hoa.

Dàn ý Phân tích hình tượng con sông Đà trong Người lái đò sông Đà - Mẫu số 2

1. Mở bài:

• Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa và độc đáo, ông yêu thích miêu tả những gì dữ dội, mãnh liệt hoặc đẹp đến tuyệt đỉnh. Những trang viết của ông thường lột tả những cảnh tượng hùng vĩ như đèo cao, vực sâu và thác nước.
• Nguyễn Tuân có một tình yêu thiên nhiên tha thiết và ông có khả năng phát hiện những vẻ đẹp tinh tế của núi sông, cỏ cây trên khắp đất nước. Trong tác phẩm bút ký “Người lái đò sông Đà”, Nguyễn Tuân đã khắc họa đậm nét phong cách riêng biệt của mình. Cảm hứng về dòng sông Đà “hung bạo và trữ tình” đã chảy trên trang văn của Nguyễn Tuân, biến vùng sông nước ấy thành một hình tượng nghệ thuật đặc sắc.

2. Thân bài:

Phân tích tính cách hung bạo của con sông Đà:

Vách đá và lòng sông hẹp:

• Vách đá “đá bờ sông dựng vách thành” và những bức thành vách đá cao chẹt chặt lấy lòng sông hẹp.
• Cái hẹp của lòng sông được tác giả miêu tả:
  • "Mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời."
  • "Con hổ con nai có thể vọt qua sông, và chỉ cần nhẹ tay thôi cũng có thể ném hòn đá từ bờ bên này qua bên kia vách."
  • "Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một cái khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện."
• Những so sánh chính xác và tinh tế, làm kinh động hồn trí con người.

Gió trên sông Đà:

• "Dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm."
• Bằng lối viết tài hoa, những câu văn diễn đạt theo kiểu móc xích, cấu trúc câu trùng điệp, Nguyễn Tuân gợi hình ảnh con sông Đà cuồng nộ, dữ dằn như lúc nào cũng muốn tiêu diệt con người.

Những hút nước ở quãng Tà Mường Vát:

• "Nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc."
• "Chỗ giếng nước sâu ặc ặc lên."
• "Những cái hút nước lôi tuột bè gỗ xuống hoặc hút những chiếc thuyền xuống rồi đánh chúng tan xác."
• Những so sánh độc đáo khiến con sông Đà không khác gì loài thủy quái với những tiếng kêu ghê rợn, muốn khủng bố tinh thần và uy hiếp con người.

Âm thanh thác nước sông Đà:

• Nguyễn Tuân như một nhạc trưởng điều khiển một dàn giao hưởng, chơi bài ca của gió thác xô sóng đá.
• Ban đầu âm thanh cất lên như "oán trách", "van xin", "khiêu khích", "giọng gằn mà chế nhạo."
• Âm thanh được phóng to hết cỡ, các nhạc khí thét lên khúc nhạc của thiên nhiên mạnh mẽ và man dại:
  • "Nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu rừng tre nứa nổ lửa."
  • "Rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng."
• Sự liên tưởng phong phú, âm thanh của thác nước sông Đà như âm thanh của một trận động rừng, động đất hay nạn núi lửa thời tiền sử. Nguyễn Tuân lấy lửa để tả nước, lấy rừng để tả sông, thể hiện sự chơi ngông trong nghệ thuật.

Thủ pháp nhân hóa:

• Nguyễn Tuân dùng sức mạnh điêu khắc của ngôn từ để thổi hồn vào từng thớ đá:
  • "Cả một chân trời đá" mặt hòn nào cũng "ngỗ ngược", "nhăn nhúm", "méo mó."
• Những hòn đá vô tri vô giác qua cái nhìn của Nguyễn Tuân mang vẻ du côn của thiên nhiên hoang dại và hung dữ với ba trùng vi thạch trận.
  • Trùng vi thạch trận thứ I: Bọn đá "hất hàm", "thách thức", "mặt nước hò la ùa vào bẻ gãy cán chèo", sóng nước "đá trái, thúc gối vào bụng vào hông thuyền."
  • Trùng vi thạch trận thứ II: "Sông nước bài binh bố trận ở khắp nơi, tăng nhiều cửa tử, cửa sinh nằm ở phía hữu ngạn."
  • Trùng vi thạch trận thứ III: Sông Đà sắp đặt bên phải bên trái đều là luồng chết, luồng sống ở ngay giữa.
• Con sông Đà hung bạo, tàn ác như "kẻ thù số một của con người", nhưng cũng là kẻ tôn vinh tài năng nghệ thuật tài hoa và uyên bác của Nguyễn Tuân.

3. Kết bài:

• Cảm nhận sâu sắc về tính cách hung bạo và đầy những biến động của sông Đà.
• Tôn vinh khả năng nghệ thuật của Nguyễn Tuân trong việc biến cảnh thiên nhiên thành những hình tượng nghệ thuật sống động và ấn tượng.
• Khẳng định tài năng xuất sắc của Nguyễn Tuân trong việc miêu tả thiên nhiên và con người, mang lại cho người đọc những cảm xúc mạnh mẽ và khó quên.

Dàn ý Phân tích hình tượng con sông Đà trong Người lái đò sông Đà - Mẫu số 3

Mở bài:

Giới thiệu tác giả và tác phẩm:

• Nguyễn Tuân là một nhà văn tài hoa và độc đáo của văn học Việt Nam hiện đại. Ông nổi tiếng với việc miêu tả những cảnh tượng thiên nhiên dữ dội, mãnh liệt và đầy cảm xúc. Những trang viết hay nhất của ông thường là những trang tả về đèo cao, vực sâu, và thác nước.
• Tác phẩm "Người lái đò sông Đà" là một bút ký nổi bật của Nguyễn Tuân, nơi ông thể hiện tình yêu thiên nhiên sâu sắc và tài năng miêu tả thiên nhiên hùng vĩ của mình.

Dẫn dắt vào vấn đề:

• Trong bút ký này, Nguyễn Tuân đã tái hiện dòng sông Đà với hai tính cách đối lập: vừa hung bạo, dữ dội, vừa trữ tình, thơ mộng. Cảm hứng về dòng sông Đà "hung bạo và trữ tình" đã biến vùng sông nước ấy thành một hình tượng nghệ thuật đặc sắc.

Thân bài:

Phân tích tính cách hung bạo của dòng sông Đà:

Vách đá "đá bờ sông dựng vách thành":

• Những bức tường đá cao chẹt chặt lấy lòng sông hẹp, tạo cảm giác ngột ngạt, nguy hiểm.
• Mặt sông chỉ có ánh sáng mặt trời lúc đúng ngọ, con hổ con nai có thể vọt qua sông, và chỉ cần nhẹ tay là có thể ném hòn đá từ bờ này qua bờ kia.
• Ngồi trong khoang đò qua quãng sông này, người ta có cảm giác lạnh lẽo và sợ hãi như đứng ở hè một cái ngõ mà đèn điện vừa tắt phụt.
• Những so sánh này vừa chính xác, vừa tinh tế, mang đến cảm giác mới lạ và lạ lùng cho người đọc.

Gió trên sông Đà:

• Miêu tả dòng sông với hình ảnh "nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió" tạo nên một cảnh tượng hỗn loạn, cuồng nộ.
• Cách diễn đạt móc xích, câu trùng điệp, gợi hình ảnh con sông Đà như lúc nào cũng muốn tiêu diệt con người.

Những hút nước ở Tà Mường Vát:

• Nước ở đây "thở và kêu như cửa cống cái bị sặc" và "những giếng nước sâu ặc ặc lên".
• Những cái hút nước lôi tuột bè gỗ xuống hoặc đánh tan xác thuyền, tạo nên hình ảnh con sông Đà như một loài thủy quái ghê rợn.

Âm thanh những con thác nước sông Đà:

• Nguyễn Tuân như một nhạc trưởng điều khiển dàn giao hưởng chơi bài ca của gió thác đá xô sóng.
• Âm thanh ban đầu như "oán trách", "van xin", "khiêu khích", "giọng gằn mà chế nhạo", sau đó bùng lên như "tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa những rừng vầu rừng tre nứa nổ lửa".
• Tác giả đã sử dụng liên tưởng phong phú, lấy lửa tả nước, lấy rừng tả sông, tạo nên một bức tranh âm thanh sống động và mãnh liệt.

Nhân hóa hình thù đá:

• Sức mạnh điêu khắc của ngôn từ thổi hồn vào từng thớ đá, khiến chúng trở nên sống động với những hình thù "ngỗ ngược", "nhăn nhúm", "méo mó".
• Ba trùng vi thạch trận: vòng thứ nhất với đá "hất hàm", "thách thức", vòng thứ hai với nhiều cửa tử, vòng thứ ba với những luồng chết và luồng sống ở giữa.
• Hình tượng con sông Đà hiện lên hung bạo, tàn ác, nhưng cũng là nơi tôn vinh tài năng nghệ thuật của Nguyễn Tuân.

Kết bài:

• Khái quát lại vấn đề:
  • Sông Đà trong tác phẩm của Nguyễn Tuân hiện lên với tính cách hung bạo, dữ dội, đầy thử thách. Qua hình tượng sông Đà, tác giả không chỉ thể hiện tình yêu thiên nhiên tha thiết mà còn khắc họa tinh thần dũng cảm và tài năng của con người Việt Nam trước thiên nhiên khắc nghiệt.
  • Tác phẩm "Người lái đò sông Đà" là một bản anh hùng ca về sự chinh phục và hòa hợp với thiên nhiên, đồng thời tôn vinh tài năng miêu tả thiên nhiên hùng vĩ của Nguyễn Tuân.