Đề xuất điều chỉnh giá xăng vào thứ 5 hằng tuần?

Thông qua Dự thảo lần 2 Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu, Chính phủ đã đưa ra đề xuất quan trọng về việc điều hành giá xăng dầu. Điều này được thể hiện trong việc sửa đổi và bổ sung quy định về thời gian điều hành giá xăng dầu tại khoản 3 của Điều 38 Nghị định 83/2014/NĐ-CP.

Theo dự thảo lần 2 này, Chính phủ đề xuất một thay đổi đáng chú ý về thời gian điều hành giá xăng dầu. Cụ thể, thay vì việc điều chỉnh giá xăng dầu chỉ diễn ra vào mùng 1, ngày 11 và ngày 21 hàng tháng, theo quy định tại khoản 3 Điều 38 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, thì theo đề xuất mới, thời gian điều chỉnh sẽ diễn ra vào ngày Thứ Năm hàng tuần. Điều này sẽ áp dụng cho tất cả các loại xăng dầu.

Tuy nhiên, việc thay đổi thời gian điều chỉnh giá xăng dầu vẫn còn có sự linh hoạt. Trong trường hợp giá các mặt hàng xăng dầu có biến động bất thường và ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, quyết định về thời gian điều hành/công bố giá xăng dầu sẽ được chuyển đến Liên Bộ Công Thương – Tài chính để xem xét và báo cáo Thủ tướng Chính phủ để có quyết định phù hợp.

Như vậy, thông qua việc điều chỉnh thời gian điều hành giá xăng dầu, Chính phủ đang cố gắng tạo ra sự linh hoạt và đáng tin cậy hơn trong việc quản lý giá xăng dầu, đồng thời đảm bảo ổn định kinh tế và đời sống của người dân, đặc biệt trong những tình huống không thường.

 

Căn cứ vào Điều 38 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, ban hành ngày 03/09/2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu (sau được điều chỉnh bởi Nghị định 95/2021/NĐ-CP của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 83/2014/NĐ-CP), chúng ta có thể thấy rằng:

Thứ nhất, quy định hiện nay về cơ chế điều hành giá xăng dầu đã được pháp luật quy định một cách cụ thể và rõ ràng. Khi các thương nhân đầu mối tiến hành điều chỉnh tăng giá bán lẻ xăng dầu so với mức giá cơ sở, quy định này đặt ra các yêu cầu và trách nhiệm rõ ràng. Nếu giá xăng dầu ở mức cơ sở giảm xuống, thương nhân đầu mối phải giảm giá bán lẻ ít nhất là tương ứng với giá cơ sở tại thời điểm điều chỉnh giá. Họ cũng phải kê khai giá và quyết định điều chỉnh giá xăng dầu cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tức là Bộ Công thương – tài chính để xem xét và duyệt, đồng thời phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc điều chỉnh giá xăng dầu.

Thứ hai, trong trường hợp các thương nhân đầu mối tiến hành điều chỉnh tăng giá bán lẻ xăng dầu so với mức giá cơ sở, quy định tạo ra sự linh hoạt theo các mức tăng giá khác nhau. Nếu giá cơ sở tăng ít hơn hoặc bằng 3% so với giá cơ sở trước đó, thương nhân đầu mối phải tăng giá bán lẻ sao cho tương ứng với giá cơ sở tại thời điểm điều chỉnh giá. Họ cũng cần kê khai giá và quyết định điều chỉnh giá đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tức là Bộ Công thương – tài chính, và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc điều chỉnh giá.

Ngoài ra, nếu giá cơ sở tăng từ 3% đến dưới 7% so với giá cơ sở trước đó, thương nhân đầu mối phải kê khai giá và quyết định điều chỉnh giá đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tức là Bộ Công thương – tài chính, trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản kê khai giá. Cơ quan nhà nước quản lý giá xăng dầu sẽ phải có văn bản trả lời về việc điều chỉnh giá trong thời hạn này, cùng với việc sử dụng quỹ bình ổn giá theo quy định hiện hành. Nếu cơ quan nhà nước không có văn bản trả lời trong thời hạn, thương nhân đầu mối có quyền điều chỉnh giá bán lẻ tối đa sao cho không vượt quá 7% so với giá cơ sở liên kết theo quy định của pháp luật về điều chỉnh giá xăng dầu.

Ngoài các mức điều chỉnh giá cơ sở và quy định cụ thể, quyết định điều chỉnh giá xăng dầu trong trường hợp giá tăng lớn hơn 7% so với giá cơ sở cũng được giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tức là Bộ Công thương – tài chính, để báo cáo cho Thủ tướng Chính phủ xem xét và quyết định. Điều này đảm bảo sự cân nhắc và kiểm soát trước những biến động lớn trong giá xăng dầu, đảm bảo ổn định cho nền kinh tế và đời sống nhân dân.

Nguyên tắc quản lý giá xăng dầu cần được thực hiện theo các quy định sau đây:

- Giá bán xăng dầu phải tuân theo cơ chế thị trường và phải được đặt dưới sự quản lý của nhà nước, đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh trên thị trường.

- Chủ thể có thẩm quyền, tức là thương nhân đầu mối, sẽ được ủy quyền quyền quyết định giá buôn bán sao cho phù hợp với tình hình thực tế. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối xăng dầu có quyền điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu, tuân theo nguyên tắc và trình tự thủ tục quy định bởi pháp luật. Thương nhân đầu mối cũng phải tham gia vào quá trình bình ổn giá theo quy định của Chính phủ và sẽ được nhà nước bù đáp về những tổn hại và chi phí hợp lý khi tham gia vào quá trình bình ổn giá.

- Có thể tiến hành điều chỉnh giá nhiều lần, nhưng thời gian giữa hai lần điều chỉnh liên tiếp tối thiểu phải là 15 ngày (áp dụng trong trường hợp tăng giá) và tối đa là 15 ngày (áp dụng trong trường hợp giảm giá). Điều này đảm bảo tính ổn định và dự đoán cho người tiêu dùng cũng như các doanh nghiệp liên quan.

- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ căn cứ vào văn bản kê khai giá hoặc văn bản đăng ký giá và quyết định điều chỉnh giá của thương nhân đầu mối gửi tới. Họ sẽ tiến hành hoạt động kiểm tra và giám sát để đảm bảo rằng việc điều chỉnh giá của thương nhân đầu mối được thực hiện đúng quy định của pháp luật.

- Dựa trên tình hình kinh tế-xã hội và giá xăng dầu thế giới trong từng thời kỳ, Chính phủ quyết định bình ổn giá xăng dầu trong nước. Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ chủ trì và phối hợp cùng với Bộ Tài chính triển khai thực hiện các biện pháp bình ổn giá trong thời hạn áp dụng biện pháp bình ổn giá. Điều này giúp đảm bảo rằng giá xăng dầu trong nước được kiểm soát một cách hiệu quả và phù hợp với tình hình thị trường và nguyên tắc quản lý đã được quy định.

 

Điều hành và quản lý giá xăng dầu là một lĩnh vực phức tạp đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo trong từng quốc gia. Mặc dù không tồn tại một mô hình quản lý giá xăng dầu chuẩn mực, tuy nhiên, từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia đang phát triển và thực tế của Việt Nam hiện nay, chúng ta có thể nhận thấy một số nguyên tắc quan trọng sau đây:

- Nhà nước quản lý ngành xăng dầu thông qua quy định pháp lý cụ thể: Để đảm bảo tính minh bạch và công bằng, các quy định pháp luật liên quan đến ngành xăng dầu cần được thiết lập một cách rõ ràng. Điều này đặt ra các quy định về việc quản lý và điều hành giá xăng dầu theo kịch bản cụ thể.

- Quản lý nhà nước tập trung thông qua cơ chế quản lý đặc biệt: Nhà nước cần có một cơ chế quản lý tập trung, với trách nhiệm hoạch định chiến lược phát triển ngành và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt trong lĩnh vực xăng dầu. Điều này đảm bảo sự thống nhất và hiệu quả trong quản lý.

- Kiểm soát chặt chẽ và can thiệp trực tiếp của nhà nước: Để ổn định thị trường và tránh những biến động đột ngột, nhà nước cần kiểm soát chặt chẽ tại mọi khâu, thậm chí can thiệp trực tiếp khi cần thiết. Điều này bao gồm bảo hộ cho các nhà máy lọc dầu trong nước và các doanh nghiệp xăng dầu trong giai đoạn nhất định, tạo điều kiện cho họ trở nên mạnh mẽ và đáp ứng yêu cầu chiến lược của nhà nước. Sau khi đáp ứng các yêu cầu này, nhà nước mới triển khai chính sách mở cửa.

- Chính sách và cơ chế quản lý trong lĩnh vực xăng dầu cần rõ ràng và minh bạch: Tất cả các thành phần kinh tế cần được tham gia vào kinh doanh và phân phối xăng dầu, nếu họ đáp ứng các điều kiện và tuân theo quy định của pháp luật. Điều này đảm bảo rằng cơ cấu thị trường xăng dầu được đảm bảo tính cạnh tranh và công bằng. Việt Nam sẽ điều chỉnh quản lý và điều hành giá xăng dầu dựa trên tình hình cụ thể của đất nước, với mục tiêu thúc đẩy phát triển ngành và bảo đảm lợi ích của người dân.