Trong dự thảo Luật Công chứng viên sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội tới đây có quy định độ tuổi hành nghề công chứng tối đa là 70 tuổi. Điều này, có thể hiểu rằng khi công chứng viên đạt độ tuổi 70 thì không được hành nghề công chứng viên nữa và chứng chỉ hành nghề công chứng viên sẽ có thể hết hiệu lực trừ trường hợp thoả mãn các điều kiện trong dự thảo đưa ra là:
- Có sức khỏe tốt, đáp ứng yêu cầu của công việc.
- Có năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp tốt.
- Tham gia tập huấn, bồi dưỡng theo quy định.
Hiện nay, Luật Công chứng năm 2014 không có quy định chi tiết về độ tuổi hành nghề công chứng của Công chứng viên. Điều này được hiểu là công chứng viên không bị giới hạn độ tuổi tối đa khi hành nghề công chứng. Hay nói một cách khác thì công chứng viên được hành nghề công chứng đến khi chết (qua đời).
Như vậy, có thể thấy rằng trong Luật Công chứng năm 2014 coi trọng yếu tố kinh nghiệm, thâm niên của nghề công chứng. Do vậy, không có sự giới hạn độ tuổi tối đa khi hành nghề. Chính quy định này, gây ra nhiều luồng ý kiến tranh luận của những người trong nghề. Dưới góc nhìn của Tôi thì tôi thấy một số vấn đề như sau:
1. Đề xuất về độ tuổi tối đa của công chứng viên có hợp lý không?
Nhìn thẳng vào vấn đề thì Tôi thấy rằng đây là một quy định xuất phát từ thực tiễn của nghề công chứng. Có một thực trạng rằng, những công chứng viên cao tuổi thường được các văn phòng công chứng mới mở đặc biệt săn đón, chào mời. Nói một cách trần tục hơn, thì Công chứng viên cao tuổi và có bệnh hiểm nghèo (Đủ điều kiện hành nghề theo luật công chứng năm 2014) thuộc đối tượng được đặc biệt quan tâm. Họ quan tâm không phải vì trình độ chuyên môn, thâm niên trong nghề của công chứng viên này mà bởi họ cần một người có thể ký bất kỳ những gì mà không sợ sệt.
Với những người hành nghề công chứng bằng cả các tâm với nghề họ hiểu rằng mỗi chữ ký là kèm với trách nhiệm của công chứng viên (người ký vào văn bản công chứng). Họ lo lắng về những rủi ro có thể xảy ra mà không thể lường trước hết được trong quá trình hành nghề công chứng. Một ví dụ đơn giản như sau:
- Một công chứng viên ký vào một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giả sử vào năm 2013 chẳng hạn. Mặc dù, mọi thủ tục và quy trình thực hiện đều đúng với Luật Công chứng năm 2014 nhưng giả sử đến năm 2024 (sau 10 năm) các bên mua bán mới phát sinh tranh chấp tại toà án và yêu cầu toà án tuyên hợp đồng mua bán đó vô hiệu thì trách nhiệm của người công chứng viên đó vẫn còn liên đới. Họ vẫn phải tham gia phiên toà với tư cách là người làm chứng hoặc là một bên liên quan đến vụ việc.
Vậy, nếu tại thời điểm tranh chấp này người công chứng viên đã qua đời hoặc đã quá lớn tuổi (có thể bị các bệnh nặng khác) thì vai trò của người công chứng viên trong hợp đồng tranh chấp là gì? Tận dụng khe hở pháp lý này có thể thấy rằng đây là một nguyên nhân quan trọng lý giải cho việc tại sao công chứng viên cao tuổi và có bệnh nền, bệnh hiểm nghèo lại được một số đối tượng trục lợi chào đón. Đơn giản "Chết là hết", "già là lẫn - già là không nhớ gì cả"...
Đương nhiên xin lưu ý rằng: Việc mở một văn phòng công chứng là không dễ dàng nhưng việc bổ nhiệm các công chứng viên trong các văn phòng lại là một vấn đề khác.
2. Tại sao nhiều ý kiến phản đối độ tuổi tối đa công chứng viên là 70?
Tôi biết rằng, khi đưa ra quan điểm ở trên mục 1, sẽ có rất nhiều ý kiến phản đối. Họ cho rằng: Công chứng viên càng lớn tuổi càng có kinh nghiệm và trải nghiệm tốt. Họ sống qua nhiều thời kỳ và có hiểu biết sâu sắc về các chính sách pháp luật đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản mà những công chứng viên mới hành nghề chưa thể hoặc không có kinh nghiệm như họ. Nên chỉ cần họ còn đủ sức khoẻ thì không nên hạn chế vấn đề này.
Tôi đồng ý một nửa với quan điểm thứ hai này, bởi lẽ "đây là hai mặt của một vấn đề" nên sẽ không có câu chuyện đúng sai mà nên nhìn nhận xem quy định này có hài hoà, hợp lý hay không? Nhưng tôi chắc chắn rằng:
+ Với những người theo đuổi và hành nghề công chứng chắc chắn họ sẽ muốn hành nghề đến chết tức là sẽ bảo vệ quan điểm của Luật công chứng năm 2014 và không muốn có sự thay đổi này.
+ Với cơ quan quản lý nhà nước tôi cho rằng đây là một đề xuất tốt, nó xuất phát từ thực tiễn của cuộc sống. Tuy nhiên, tôi không tán thành quan điểm mở rộng như trong đề xuất vì như thế quy định có cũng như không nếu cơ quan quản lý cấp dưới buông lỏng trong việc xác định thế nào là đủ sức khoẻ? Thế nào là có năng lực chuyên môn và đạo đức tốt? ... Tôi nghĩ rằng nên dừng lại ở độ tuổi 70 hoặc được hành nghề đến chết để tránh những rào cản của giấy phép con, của thủ tục hành chính xin cho.
Với riêng tôi là một luật sư đã nhiều lần có ý định mở văn phòng công chứng hoặc tham gia hành nghề công chứng. Tôi mong muốn luật công chứng sửa đổi sẽ đơn giản hoá thủ tục mở văn phòng công chứng để tạo sự cạnh tranh bình đẳng hơn giữa các văn phòng công chứng nói chung. Còn quan điểm cá nhân Tôi, dưới góc độ sử dụng dịch vụ công chứng là tôi muốn làm việc với các công chứng viên trẻ, nếu buộc phải làm việc với các công chứng viên lớn tuổi thì theo tôi khoảng dưới 60 tuổi và tối đa là 65 tuổi là phù hợp. Tôi không muốn làm việc với một ông cụ công chứng đã 70 tuổi hoặc trên 70 thì càng không muốn làm việc.
Thiết nghĩ, mọi chính sách pháp lý đều nên xuất phát từ thực tiễn của cuộc sống và phục vụ cuộc sống một cách tối đa. Mỗi người dân và những người trong nghề công chứng hay luật sư đều có những góc nhìn và đánh giá riêng về đề xuất này. Rất mong đề xuất sửa đổi sẽ nhận được nhiều ý kiến đóng góp của chuyên gia pháp lý và nhận thức đúng đắn của người dân.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của Luật sư Lê Minh Trường - Giám đốc điều hành công ty luật TNHH Minh Khuê.
