Quy định về phí công chứng theo Luật công chứng mới nhất

Trong bất kỳ một giao dịch dân sự hay kinh tế nào, chi phí luôn là yếu tố được quan tâm hàng đầu, và hoạt động công chứng cũng không ngoại lệ. Phí công chứng không chỉ đơn thuần là khoản tiền người dân chi trả cho một dịch vụ hành chính, mà đó còn là "phí bảo hiểm pháp lý" để đổi lấy sự an toàn, tính xác thực và quyền lợi được Nhà nước bảo hộ. Bước vào kỷ nguyên số với những quy định mang tính lịch sử của Luật Công chứng 2024, hệ thống biểu phí công chứng tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, hướng tới sự công bằng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn phát triển của xã hội.

Việc xác định mức phí hiện nay không chỉ dừng lại ở giá trị hợp đồng hay loại hình giao dịch, mà còn mở rộng sang các chi phí phát sinh từ nền tảng công nghệ trong quy trình công chứng điện tử trực tuyến. Sự thay đổi này đặt ra một bài toán về việc cân bằng giữa lợi ích của người dân, doanh nghiệp và sự duy trì bền vững của các tổ chức hành nghề công chứng. Thấu hiểu rõ các quy định về mức thu, chế độ miễn giảm và cách thức tính toán không chỉ giúp người yêu cầu công chứng chủ động về tài chính mà còn giúp giám sát tính liêm chính trong hoạt động tư pháp. 

1. Phí công chứng là gì ?

Dưới góc độ luật học, phí công chứng theo Điều 70 Luật Công chứng 2024 k là giá cả của một dịch vụ mua bán thông thường, mà là một loại phí dịch vụ công được Nhà nước quy định nhằm bù đắp chi phí và bảo đảm tính xác thực, hợp pháp cho các giao dịch dân sự. Bản chất của công chứng là một dịch vụ công do Nhà nước ủy nhiệm cho các công chứng viên thực hiện để chứng nhận tính xác thực của hợp đồng, giao dịch, từ đó phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền lợi cho các bên tham gia.

1.1. Khái niệm phí công chứng 

Theo khoản 1 Điều 70 của Luật mới, phí công chứng được định nghĩa là khoản tiền mà người yêu cầu công chứng phải nộp khi thực hiện các loại việc bao gồm: công chứng giao dịch, gửi giữ di chúc và cấp bản sao văn bản công chứng. Điểm mới đáng lưu ý trong cách tiếp cận của Luật 2024 là việc củng cố khái niệm công chứng như một dịch vụ công thiết yếu, ngay cả khi được thực hiện bởi các Văn phòng công chứng tư nhân. Phí công chứng được xác lập dựa trên nguyên tắc bù đắp chi phí và mang tính phục vụ, không vì mục tiêu lợi nhuận tối đa như các loại dịch vụ thương mại khác.

Sự xác lập này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì tính thống nhất của pháp luật. Dù thực hiện tại Phòng công chứng hay Văn phòng công chứng, người dân đều phải nộp một mức phí như nhau đối với cùng một loại giao dịch. Điều này ngăn chặn tình trạng cạnh tranh không lành mạnh bằng giá, buộc các tổ chức hành nghề công chứng phải tập trung vào việc nâng cao chất lượng chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của công chứng viên.

1.2. Phạm vi các loại việc phải nộp phí công chứng

Phạm vi điều chỉnh của Điều 70 bao quát toàn bộ các hoạt động cốt lõi mà công chứng viên được phép thực hiện. Dựa trên các quy định tại Điều 70 và các điều khoản liên quan, phạm vi thu phí được phân định rõ ràng như sau:

Việc minh định phạm vi này giúp loại bỏ những mập mờ trong quá trình tác nghiệp, đảm bảo người yêu cầu công chứng không phải chi trả cho những khoản thu không có căn cứ pháp luật. Đồng thời, nó cũng tạo nền tảng cho việc triển khai công chứng điện tử từ ngày 01/7/2025, nơi các khoản phí sẽ được tích hợp và thu qua hệ thống thanh toán trực tuyến của nền tảng công chứng điện tử.

2. Phân loại phí công chứng 

Luật Công chứng 2024 (Luật 2024) duy trì cấu trúc phân loại phí theo hai tiêu chí: dựa trên giá trị tài sản/giao dịch và dựa trên tính chất loại việc (mức cố định). Đây là phương thức tính phí khoa học, phản ánh đúng trách nhiệm pháp lý và mức độ rủi ro mà công chứng viên phải gánh chịu trong từng vụ việc.

2.1. Phí công chứng hợp đồng, giao dịch tính theo giá trị

Nguyên tắc "giá trị giao dịch càng lớn thì trách nhiệm càng cao" được thể hiện rõ qua biểu phí lũy tiến giảm dần. Điều này đảm bảo tính công bằng: người có giao dịch giá trị nhỏ không phải gánh mức phí quá cao, trong khi các giao dịch giá trị lớn (như bất động sản cao cấp, hợp đồng kinh tế nghìn tỷ) sẽ đóng góp mức phí tương xứng với rủi ro bồi thường thiệt hại mà công chứng viên có thể phải đối mặt.

Dưới đây là bảng giá trị phí công chứng dự kiến tiếp tục được áp dụng đồng bộ với lộ trình Luật 2024 dựa trên các thông tư hướng dẫn hiện hành và dự thảo mới:

Ghi chú: Mức thu này áp dụng cho các giao dịch như mua bán, tặng cho, góp vốn, thế chấp tài sản.

Đối với các giao dịch có tính chất đặc thù như thuê quyền sử dụng đất, thuê nhà ở hoặc thuê tài sản, mức phí được tính trên tổng số tiền thuê trong suốt thời hạn hợp đồng với tỷ lệ thấp hơn nhằm khuyến khích sự minh bạch trong các giao dịch cho thuê.

2.2. Phí lưu giữ di chúc và phí cấp bản sao văn bản công chứng

Khoản phí này được ấn định ở mức cố định vì quy trình thực hiện mang tính hành chính lưu trữ nhiều hơn là xác minh thực thể tài sản.

Phí lưu giữ di chúc: Mức phí dự kiến là 100.000 đồng/trường hợp. Đây là khoản chi phí cho việc bảo quản di chúc trong điều kiện an toàn tại kho lưu trữ của tổ chức hành nghề công chứng, đảm bảo văn bản không bị hư hỏng, thất lạc hoặc bị xâm phạm trái phép.

Phí cấp bản sao văn bản công chứng: Mức phí được tính theo số trang để bù đắp chi phí in ấn và sao lục hồ sơ. Thông thường là 5.000 đồng/trang đối với 02 trang đầu; từ trang thứ 3 trở đi thu 3.000 đồng/trang, tối đa không quá 100.000 đồng/bản. Quy định này khuyến khích việc quản lý hồ sơ điện tử để việc sao lục trở nên nhanh chóng và chi phí thấp hơn cho người dân.

2.3. Phí công chứng bản dịch 

Một trong những điểm đổi mới mang tính cách mạng nhất trong Luật Công chứng 2024 so với Luật 2014 là việc loại bỏ nội dung "công chứng bản dịch" và chuyển sang "chứng thực chữ ký người dịch".

Theo quy định cũ, công chứng viên phải chịu trách nhiệm về nội dung bản dịch là chính xác so với bản chính. Điều này tạo áp lực cực lớn và rủi ro pháp lý cho công chứng viên khi không thể am tường mọi ngôn ngữ. Luật Công chứng 2024 tại Điều 18 và Điều 70 đã tinh giản quy trình này: công chứng viên sẽ thực hiện chứng thực chữ ký người dịch. Khi đó, người dịch (cộng tác viên) sẽ chịu trách nhiệm về nội dung bản dịch, còn công chứng viên xác thực danh tính người ký bản dịch đó.

Hệ quả là, phí công chứng cho việc này sẽ được chuyển đổi tương ứng sang mức phí chứng thực chữ ký. Mức phí chứng thực chữ ký hiện hành là 10.000 đồng/trường hợp. Sự thay đổi này dự báo sẽ làm giảm đáng kể chi phí cho người dân khi cần dịch thuật công chứng các loại giấy tờ cá nhân, đồng thời làm rõ trách nhiệm chuyên môn của các bên tham gia.

3. Thẩm quyền ban hành và nguyên tắc thu phí công chứng 

Luật Công chứng 2024 tiếp tục khẳng định vai trò điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với dịch vụ công chứng thông qua cơ chế quản lý phí tập trung. Điều này đảm bảo rằng hoạt động công chứng không bị thương mại hóa quá mức, giữ vững giá trị bảo vệ pháp luật của mình.

Bộ Tài chính được giao thẩm quyền tối cao trong việc quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí công chứng trên phạm vi toàn quốc. Việc Bộ Tài chính trực tiếp ban hành biểu phí thông qua các Thông tư giúp đảm bảo các mức phí được tính toán dựa trên các chỉ số kinh tế xã hội, khả năng chi trả của người dân và chi phí vận hành hợp lý của tổ chức hành nghề công chứng.

Sự phối hợp giữa Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp trong việc xây dựng biểu phí mới cho giai đoạn sau 01/07/2025 là cực kỳ quan trọng. Các văn bản này sẽ phải tính toán đến các yếu tố mới như chi phí hạ tầng công nghệ cho công chứng điện tử, chi phí khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và đất đai.

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của Điều 70 Luật Công chứng 2024 là sự bình đẳng về phí. Tất cả các tổ chức hành nghề công chứng, dù là Phòng công chứng (đơn vị sự nghiệp của Nhà nước) hay Văn phòng công chứng (loại hình doanh nghiệp tư nhân), đều phải áp dụng mức phí công chứng thống nhất do Bộ Tài chính quy định.

Nguyên tắc này mang lại những giá trị to lớn:

• Đối với người dân: Xóa bỏ sự phân vân về giá khi chọn nơi công chứng, cho phép họ lựa chọn dựa trên sự thuận tiện về vị trí địa lý hoặc chất lượng phục vụ.
• Đối với các Văn phòng công chứng: Mức thu phí đã bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT), đảm bảo tính minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế với Nhà nước.
• Đối với quản lý Nhà nước: Dễ dàng thanh tra, kiểm tra và xử lý các sai phạm về thu phí, tránh tình trạng "phá giá" hoặc "ép giá" trong hoạt động bổ trợ tư pháp.

4. So sánh phí công chứng và thù lao công chứng

Trong giao dịch thực tế, người dân thường phải thanh toán một khoản tổng cộng bao gồm nhiều danh mục chi phí khác nhau. Sự nhầm lẫn giữa "phí công chứng" và "thù lao công chứng" (Luật 2024 gọi là giá dịch vụ theo yêu cầu liên quan đến công chứng) thường là kẽ hở để một số ít văn phòng thu thêm các khoản ngoài quy định.

Sự khác biệt giữa hai loại chi phí này được thể hiện qua các tiêu chí bản chất và cơ chế xác lập:

Theo Điều 71 Luật Công chứng 2024, thuật ngữ "thù lao công chứng" chính thức được thay thế bằng "phí, giá dịch vụ theo yêu cầu liên quan đến việc công chứng". Sự thay đổi này nhằm chuẩn hóa các khái niệm theo Luật Giá và phản ánh đúng bản chất thị trường của các dịch vụ đi kèm. Để bảo vệ quyền lợi tài chính khi đi công chứng, người dân cần lưu ý các vấn đề thực tiễn sau:

Kiểm tra bảng niêm yết công khai: Mọi tổ chức hành nghề công chứng có nghĩa vụ phải niêm yết công khai biểu phí công chứng của Bộ Tài chính và bảng giá dịch vụ theo yêu cầu của đơn vị mình (không vượt mức trần của địa phương) tại trụ sở. Nếu mức thu thực tế cao hơn mức niêm yết, người dân có quyền từ chối và khiếu nại.

Làm rõ phí soạn thảo: Đây là khoản thường bị thu mập mờ nhất. Nếu người dân tự mang bản dự thảo hợp đồng đúng quy chuẩn đến, tổ chức hành nghề không được thu phí soạn thảo. Ngược lại, nếu yêu cầu văn phòng soạn mới từ đầu, mức giá này thường dao động từ 300.000 đến 1.000.000 đồng tùy độ phức tạp và quy định của UBND tỉnh.

Yêu cầu biên lai và hóa đơn tách bạch: Phí công chứng phải có biên lai thu phí, lệ phí theo mẫu Nhà nước. Các dịch vụ khác phải có hóa đơn tài chính. Việc yêu cầu tách riêng hai khoản này giúp người dân dễ dàng kiểm tra mức phí có đúng với biểu tỷ lệ phần trăm (0,1%, 0,06%...) hay không.

Kết luận

Những quy định mới về phí công chứng theo Luật Công chứng 2024 và các thông tư hướng dẫn năm 2026 đã tạo nên một hành lang kinh tế minh bạch, xóa bỏ những mập mờ trong việc thu thù lao ngoài biểu phí. Việc chuẩn hóa mức thu, từ các hợp đồng giá trị lớn đến những dịch vụ công chứng điện tử từ xa, chính là lời cam kết của ngành tư pháp về một dịch vụ công bằng, nơi mà mọi cá nhân và tổ chức đều có thể tiếp cận sự bảo hộ pháp lý với chi phí hợp lý nhất.

Chúng ta cần nhìn nhận phí công chứng dưới một góc độ tích cực hơn: đó là khoản đầu tư cho sự an tâm. Trong một thị trường đầy biến động và rủi ro lừa đảo tinh vi, việc chi trả một khoản phí theo quy định để có được sự kiểm chứng của Công chứng viên chính là phương án tiết kiệm nhất để tránh khỏi những tranh chấp kéo dài và tổn thất tài chính khổng lồ sau này. Khi hệ thống phí và thù lao được vận hành một cách khoa học, công khai, nó không chỉ thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức hành nghề công chứng mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch. Hy vọng rằng, sự tường minh về quy định phí sẽ tiếp tục là điểm tựa để người dân tin tưởng, lựa chọn công chứng làm người đồng hành tin cậy trong mọi giao dịch quan trọng của cuộc đời.

Mọi vướng mắc pháp lý vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua điện thoại gọi: 1900.6162 để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Công ty luật Minh Khuê tư vấn, giải đáp chi tiết.Chúng tôi rất hân hạnh khi nhận được sự hợp tác của quý khách hàng. Xin chân thành cảm ơn!