Điểm mới nổi bật của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022

1. Luật Sở hữu trí tuệ được hiểu là như thế nào?

Luật sở hữu trí tuệ là hệ thống lập pháp các điều luật được ban hành bởi các cơ quan tổ chức nhà nước về sở hữu trí tuệ, nhằm quy định và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong một phạm vi, lĩnh vực nhất định.

Luật sở hữu trí tuệ tồn tại trên toàn cầu, tuy nhiên, từng quốc gia lại có các quy định và giới hạn riêng biệt áp dụng cho lĩnh vực của mình. Các quy định chung của luật sở hữu trí tuệ bao gồm quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu công nghiệp, quyền tên thương mại và bảo vệ các quyền này.

Ở Việt Nam, luật sở hữu trí tuệ đã được Quốc hội thông qua vào ngày 29 tháng 11 năm 2005 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2006. Trên tầm quốc tế, tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc đảm nhận vai trò ban hành các luật và quyền lợi liên quan đến sở hữu trí tuệ.

2. Vì sao cần có Luật Sở hữu trí tuệ?

Trong thời đại công nghệ hiện đại, vai trò của luật sở hữu trí tuệ ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết để đảm bảo sự công bằng và bảo vệ quyền lợi của tất cả mọi người. Trong một thế giới mà công nghệ đã thay thế hoàn toàn sức lao động con người, giá trị của sự sáng tạo trong các sản phẩm mới trở thành yếu tố quan trọng được đánh giá cao. Vì vậy, việc bảo vệ sự sáng tạo, phát minh và sáng chế là điều cần thiết để đảm bảo công bằng và bảo vệ quyền lợi của mọi người.

Trên thực tế, trong một thời đại khi sự sáng tạo công nghệ, văn học, nông nghiệp và thương mại trở nên phổ biến và dễ dàng để cập nhật, sao chép, việc quan tâm và định rõ quyền sở hữu trí tuệ càng trở nên cấp thiết hơn. Đặc biệt, trong lĩnh vực kinh doanh liên quan đến lợi nhuận, sự cạnh tranh trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết. Việc đăng ký thương hiệu, logo và các quyền sở hữu trí tuệ khác trở thành những yếu tố đặc biệt quan trọng liên quan đến thành công của một doanh nghiệp.

3. Điểm mới nổi bật của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022

3.1 Sửa đổi, bổ sung một số thuật ngữ trong Luật Sở hữu trí tuệ

Theo Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022, đã có những thay đổi về các từ ngữ sau:

- Tác phẩm phái sinh bây giờ được định nghĩa là tác phẩm được tạo ra dựa trên một hoặc nhiều tác phẩm đã tồn tại thông qua việc dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể nhạc và các hình thức chuyển thể khác. (So với hiện tại, bổ sung các hoạt động như biên soạn, chú giải, tuyển chọn và mở rộng khái niệm chuyển thể.)

- Tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố hiện được xem là tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã được phát hành sau khi có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan để phổ biến cho công chúng bản sao dưới bất kỳ hình thức nào với số lượng hợp lý. (So với hiện tại, bổ sung ý nghĩa của "hình thức" trong việc phổ biến bản sao.)

- Khái niệm sao chép giờ đây được định nghĩa là hành động tạo ra bản sao toàn bộ hoặc một phần tác phẩm hoặc bản ghi âm, ghi hình bằng bất kỳ phương tiện hoặc hình thức nào. (So với hiện tại, không còn hạn chế về số lượng bản sao và không cụ thể hóa hình thức điện tử.)

- Tiền bản quyền giờ là khoản tiền trả cho quyền sáng tạo hoặc chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, buổi biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng, bao gồm cả tiền nhuận bút, tiền công. (Điểm mới)

- Biện pháp công nghệ bảo vệ quyền hiện định nghĩa là việc sử dụng bất kỳ kỹ thuật, công nghệ, thiết bị hoặc linh kiện nào trong quá trình hoạt động bình thường nhằm bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với hành vi không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan. (Điểm mới)

- Biện pháp công nghệ hữu hiệu giờ được định nghĩa là biện pháp công nghệ bảo vệ quyền mà chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan kiểm soát việc sử dụng tác phẩm, buổi biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa thông qua các ứng dụng kiểm soát truy cập, quy trình bảo vệ hoặc cơ chế kiểm soát sao chép. (Điểm mới)

- Thông tin quản lý quyền giờ là thông tin xác định về tác phẩm, buổi biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa; về tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan và các điều kiện khai thác, sử dụng; số hiệu, mã số thể hiện các thông tin trên. Thông tin quản lý quyền phải được gắn liền với bản sao hoặc xuất hiện đồng thời với tác phẩm, buổi biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng khi chúng được truyền đến công chúng. (Điểm mới)

- Truyền đạt đến công chúng bây giờ là việc truyền đến công chúng tác phẩm; âm thanh, hình ảnh của buổi biểu diễn; âm thanh, hình ảnh hoặc sự tái hiện âm thanh, hình ảnh được định hình trong bản ghi âm, bản ghi hình bằng bất kỳ phương tiện nào ngoài phát sóng. (Điểm mới)

- Sáng chế mật hiện định nghĩa là sáng chế được cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xác định là bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. (Điểm mới)

- Kiểu dáng công nghiệp bây giờ là hình dáng bên ngoài của sản phẩm hoặc thành phần để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này và nhìn thấy được trong quá trình sử dụng của sản phẩm hoặc sản phẩm phức hợp. (Điểm mới)

- Nhãn hiệu nổi tiếng bây giờ là nhãn hiệu được bộ phận công chúng có liên quan biết đến rộng rãi trên lãnh thổ Việt Nam." (Điểm mới)

- Chỉ dẫn địa lý đồng âm hiện tại là các chỉ dẫn địa lý có cách phát âm hoặc cách viết trùng nhau. (Điểm mới)

3.2 Bổ sung quyền nhân thân của tác giả

Tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, quy định về quyền nhân thân của tác giả được điều chỉnh như sau:

Quyền nhân thân của tác giả bao gồm:

- Quyền đặt tên cho tác phẩm: Tác giả có quyền chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên tác phẩm cho tổ chức hoặc cá nhân nhận chuyển giao quyền tài sản theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. (Điểm mới)

- Quyền được đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm: Tác giả được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố và sử dụng.

- Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm: Tác giả có quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.

- Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm: Tác giả có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm và không cho phép người khác xuyên tạc tác phẩm. Tác giả cũng có quyền từ chối sửa đổi hoặc cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào có thể gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.

Như vậy, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 đã bổ sung các quyền nhân thân của tác giả, nhằm bảo vệ quyền và danh dự của tác giả trong quá trình sáng tác và công bố tác phẩm.

3.3 Bổ sung các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả

Tại Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, quy định về các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả như sau:

- Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã được công bố không yêu cầu xin phép hoặc trả tiền bản quyền, nhưng phải cung cấp thông tin về tên tác giả, nguồn gốc và xuất xứ của tác phẩm. Các trường hợp này bao gồm:

+ Tự sao chép một bản để nghiên cứu khoa học, học tập cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng trong trường hợp sao chép bằng thiết bị sao chép. (Điểm mới)

+ Sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép để nghiên cứu khoa học, học tập cá nhân và không nhằm mục đích thương mại. (Điểm mới)

+ Sử dụng hợp lý tác phẩm để minh họa trong bài giảng, ấn phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng nhằm mục đích giảng dạy. Sử dụng này bao gồm cung cấp trong mạng máy tính nội bộ với điều kiện chỉ người học và người dạy trong buổi học có thể tiếp cận tác phẩm này.

+ Sử dụng tác phẩm trong hoạt động công vụ của cơ quan nhà nước. (Điểm mới)

+ Trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận, giới thiệu hoặc minh họa trong tác phẩm của mình.

+ Sử dụng tác phẩm để viết báo, ấn phẩm định kỳ, chương trình phát sóng, phim tài liệu.

+ Sử dụng tác phẩm trong hoạt động thư viện không nhằm mục đích thương mại. Điều này bao gồm sao chép tác phẩm lưu trữ trong thư viện để bảo quản, với điều kiện bản sao này phải được đánh dấu là bản sao lưu trữ và giới hạn đối tượng tiếp cận theo quy định của pháp luật về thư viện, lưu trữ; sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép để người khác nghiên cứu, học tập; sao chép hoặc truyền tác phẩm được lưu giữ để sử dụng liên thông thư viện thông qua mạng máy tính, với điều kiện số lượng người đọc tại cùng một thời điểm không vượt quá số lượng bản sao của tác phẩm do các thư viện nói trên nắm giữ, trừ trường hợp được chủ sở hữu quyền cho phép và không áp dụng trong trường hợp tác phẩm đã được cung cấp trên thị trường dưới dạng kỹ thuật số. (Điểm mới)

+ Biểu diễn tác phẩm sân khấu, âm nhạc, múa và các loại hình biểu diễn nghệ thuật khác trong các buổi sinh hoạt văn hóa, hoạt động tuyên truyền cổ động không nhằm mục đích thương mại.

+ Chụp ảnh, truyền hình tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng được trưng bày tại nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm đó, không nhằm mục đích thương mại.

+ Nhập khẩu bản sao tác phẩm của người khác để sử dụng cá nhân, không nhằm mục đích thương mại.

+ Sao chép bằng cách đăng tải lại trên báo, ấn phẩm định kỳ, phát sóng hoặc các hình thức truyền thông khác tới công chúng bài giảng, bài phát biểu, bài nói khác được trình bày trước công chúng trong phạm vi phù hợp với mục đích thông tin thời sự, trừ trường hợp tác giả tuyên bố giữ bản quyền. (Điểm mới)

+ Chụp ảnh, ghi âm, ghi hình, phát sóng sự kiện nhằm mục đích đưa tin thời sự, trong đó có sử dụng tác phẩm được nghe thấy, nhìn thấy trong sự kiện đó. (Điểm mới)

+ Người khuyết tật nhìn, người khuyết tật không có khả năng đọc chữ in và người khuyết tật khác không có khả năng tiếp cận tác phẩm để đọc theo cách thông thường, cùng người nuôi dưỡng, chăm sóc cho người khuyết tật và tổ chức đáp ứng điều kiện theo quy định của Chính phủ sử dụng tác phẩm theo quy định tại Điều 25a của Luật Sở hữu trí tuệ 2005.

- Việc sử dụng tác phẩm theo quy định tại khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 không được mâu thuẫn với việc khai thác bình thường tác phẩm và không gây thiệt hại một cách bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

- Việc sao chép theo quy định tại khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ không áp dụng đối với tác phẩm kiến trúc, tác phẩm mỹ thuật, chương trình máy tính; việc làm tuyển tập, hợp tuyển các tác phẩm.

Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 đã điều chỉnh các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả, giúp cân bằng quyền lợi giữa người sáng tạo và người sử dụng tác phẩm. Điều này cho phép các hoạt động như nghiên cứu khoa học, học tập, giảng dạy, tuyên truyền, và sử dụng tác phẩm trong hoạt động công vụ của cơ quan nhà nước được thực hiện một cách linh hoạt và thuận tiện. Tuy nhiên, việc sử dụng tác phẩm theo các điều khoản nêu trên vẫn phải tuân thủ các quy định về không vi phạm quyền tác giả và không gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả.

Lưu ý, các quy định này không áp dụng đối với tác phẩm kiến trúc, tác phẩm mỹ thuật, chương trình máy tính, việc làm tuyển tập, hợp tuyển các tác phẩm. Các điều khoản ngoại lệ này nhằm đảm bảo quyền lợi của người sáng tạo và chủ sở hữu quyền tác giả trong các lĩnh vực đặc biệt này.

3.4 Bổ sung hình thức nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả

Căn cứ khoản 1 Điều 50 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 quy định về hồ sơ đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan như sau:

Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan theo cách thức trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc qua Cổng dịch vụ công trực tuyến cho cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan. Điểm mới so với hiện hành là bổ sung hình thức nộp hồ sơ qua Cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc dịch vụ bưu chính, giúp tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người sử dụng dịch vụ và nâng cao tính hiệu quả trong quá trình đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan.

Bên cạnh đó, bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung bài viết sau của công ty Luật Minh Khuê: Quy định chung về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ?

Để giải đáp mọi thắc mắc và cung cấp hỗ trợ pháp lý, xin vui lòng liên hệ với Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến của chúng tôi qua số hotline 1900.6162. Đội ngũ tư vấn của chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và hỗ trợ bạn trong mọi tình huống, từ việc giải thích quy định pháp luật cho đến tư vấn giải quyết các vấn đề pháp lý cụ thể. Ngoài ra, quý khách hàng cũng có thể gửi yêu cầu chi tiết qua địa chỉ email lienhe@luatminhkhue.vn. Chúng tôi cam kết đảm bảo tính bảo mật và pháp lý của thông tin mà quý khách hàng gửi đến. Đội ngũ chuyên gia pháp lý của chúng tôi sẽ tiếp nhận và xử lý yêu cầu của bạn một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp.

Rất mong được đồng hành cùng quý khách hàng và giúp đỡ bạn với các vấn đề pháp lý. Xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và theo dõi của quý khách hàng đối với dịch vụ của chúng tôi.