Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là gì? Ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là mô hình doanh nghiệp hướng đến việc tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới dựa trên yếu tố sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Để khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ và ưu đãi về thuế cho các doanh nghiệp đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật. Các chính sách này góp phần giảm áp lực tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển trong giai đoạn đầu hoạt động. Vậy doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là gì và hiện nay được hưởng những ưu đãi thuế nào?

1. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là gì?

Căn cứ Khoản 18 Điều 3 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 giải thích như sau:

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp triển khai mô hình kinh doanh sáng tạo, có khả năng tăng trưởng nhanh và mở rộng quy mô thị trường dựa trên khai thác hiệu quả công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ, ý tưởng đột phá hoặc mô hình kinh doanh mới.

Vậy, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp triển khai mô hình kinh doanh sáng tạo và có khả năng tăng trưởng nhanh. Đặc điểm nổi bật của doanh nghiệp này là khai thác hiệu quả công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ hoặc ý tưởng đột phá để phát triển sản phẩm, dịch vụ mới. Khác với doanh nghiệp truyền thống, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chú trọng đổi mới và khả năng mở rộng thị trường trong thời gian ngắn. Đây là mô hình doanh nghiệp gắn liền với xu hướng chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức hiện nay. Việc pháp luật ghi nhận khái niệm này tạo cơ sở để Nhà nước ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Trong thực tế, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thường hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo hoặc nền tảng số. Các doanh nghiệp này thường có quy mô ban đầu nhỏ nhưng tiềm năng phát triển và mở rộng thị trường rất lớn. Một yếu tố quan trọng là khả năng thu hút vốn đầu tư từ quỹ đầu tư hoặc các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Ngoài mục tiêu lợi nhuận, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo còn góp phần thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ và tạo việc làm. Vì vậy, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đang trở thành xu hướng quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay.

2. Ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo?

Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có những ưu đãi thuế sau:

2.1. Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Theo khoản 1 Điều 10 Nghị quyết số 198/2025/QH15 và khoản 1 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với phần thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo. Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo như sau:

• Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 02 năm;
• Giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo.

Đây là một trong những ưu đãi nổi bật nhằm hỗ trợ các chủ thể tham gia hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Việc giảm nghĩa vụ thuế giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm và mở rộng hoạt động kinh doanh. 

Để được hưởng ưu đãi thuế, doanh nghiệp phải xác định và hạch toán riêng phần thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo với các khoản thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh khác.

Trường hợp không thể hạch toán riêng thì phần thu nhập được ưu đãi sẽ được xác định theo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động được hưởng ưu đãi trên tổng doanh thu hoặc tổng chi phí của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế. Quy định này giúp bảo đảm việc áp dụng ưu đãi thuế được thực hiện minh bạch và đúng đối tượng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn chính sách ưu đãi thuế có lợi nhất nếu đồng thời đáp ứng điều kiện hưởng nhiều ưu đãi khác nhau theo quy định của pháp luật. 

2.2. Ưu đãi thuế đối với hoạt động đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Theo khoản 2 Điều 10 Nghị quyết số 198/2025/QH15, Nhà nước áp dụng chính sách miễn thuế đối với thu nhập phát sinh từ hoạt động đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, cụ thể

• Thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp,
• Quyền góp vốn, quyền mua cổ phần, quyền mua phần vốn góp trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Chính sách này áp dụng đối với cả thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Việc miễn thuế giúp nhà đầu tư giảm nghĩa vụ tài chính khi thực hiện các giao dịch chuyển nhượng vốn. Qua đó, tạo động lực để các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư vào lĩnh vực khởi nghiệp sáng tạo.

Ưu đãi thuế đối với hoạt động đầu tư góp phần nâng cao khả năng huy động vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Khi lợi nhuận từ việc chuyển nhượng vốn được miễn thuế, nhà đầu tư có thêm cơ hội gia tăng hiệu quả đầu tư và tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này giúp tăng sức hấp dẫn của các dự án khởi nghiệp đối với các quỹ đầu tư, doanh nghiệp và nhà đầu tư cá nhân. Đồng thời, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo cũng có điều kiện tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn để phát triển sản phẩm và mở rộng hoạt động kinh doanh. Chính sách ưu đãi này là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ.

2.3. Ưu đãi thuế đối với thu nhập từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo của chuyên gia, nhà khoa học

Theo khoản 3 Điều 10 Nghị quyết số 198/2025/QH15, chuyên gia và nhà khoa học làm việc tại doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo hoặc tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập cá nhân, cụ thể:

• Thu nhập từ tiền lương, tiền công của các đối tượng được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 02 năm đầu tiên.
• Sau thời gian miễn thuế, người lao động tiếp tục được giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo.

Chính sách này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Ưu đãi thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công giúp nâng cao thu nhập thực tế của chuyên gia và nhà khoa học khi làm việc trong môi trường khởi nghiệp sáng tạo. Nhờ được giảm bớt nghĩa vụ thuế, các cá nhân có thêm động lực để cống hiến kiến thức, kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu cho doanh nghiệp. Chính sách này cũng góp phần tăng sức hấp dẫn của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong việc thu hút nhân sự trình độ cao.

Bên cạnh lợi ích cho người lao động, doanh nghiệp còn có điều kiện xây dựng đội ngũ chuyên môn vững mạnh để phát triển sản phẩm và công nghệ mới. Qua đó, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được thúc đẩy và phát triển hiệu quả hơn.

3. Thời gian ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Căn cứ khoản 1 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP, thời gian miễn thuế, giảm thuế đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo được tính liên tục từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo. Trường hợp doanh nghiệp đã có doanh thu nhưng chưa phát sinh thu nhập chịu thuế trong 03 năm đầu thì thời gian ưu đãi sẽ được tính từ năm thứ tư.

Quy định này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian ổn định hoạt động trước khi bước vào giai đoạn tính ưu đãi thuế thực tế. Đồng thời, doanh nghiệp phải hạch toán riêng phần thu nhập được hưởng ưu đãi để xác định chính xác mức miễn, giảm thuế. Nếu không hạch toán riêng được thì thu nhập ưu đãi sẽ được xác định theo tỷ lệ doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động được ưu đãi trên tổng doanh thu hoặc tổng chi phí của doanh nghiệp.

Căn cứ khoản 4 và khoản 5 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP, trong cùng một thời gian nếu doanh nghiệp đồng thời được hưởng nhiều chính sách miễn, giảm thuế khác nhau thì được quyền lựa chọn chính sách có lợi nhất. Sau khi lựa chọn, doanh nghiệp phải áp dụng ổn định trong toàn bộ thời gian ưu đãi và không được thay đổi giữa chừng. Quy định này tạo điều kiện để doanh nghiệp tối ưu lợi ích tài chính và chủ động kế hoạch đầu tư dài hạn.

Ngoài ra, nếu kỳ tính thuế đầu tiên có thời gian hoạt động dưới 12 tháng thì doanh nghiệp có thể lựa chọn hưởng ưu đãi ngay trong kỳ đầu tiên hoặc đăng ký bắt đầu hưởng từ kỳ tính thuế tiếp theo. Cơ chế linh hoạt này giúp doanh nghiệp chủ động xác định thời điểm hưởng ưu đãi thuế phù hợp với tình hình kinh doanh thực tế.

4. Các hoạt động bị nghiêm cấm trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Căn cứ Điều 14 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, pháp luật nghiêm cấm hành vi sau:

• Cản trở hoặc gây khó khăn cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tổ chức, cá nhân. Quy định này nhằm bảo đảm môi trường nghiên cứu được thực hiện công khai, minh bạch và bình đẳng giữa các chủ thể tham gia.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đặt hàng, tài trợ hoặc đánh giá nghiên cứu cũng bị nghiêm cấm. Đây là cơ sở để ngăn ngừa tiêu cực, bảo đảm tính khách quan và độc lập trong hoạt động nghiên cứu khoa học. Qua đó, pháp luật góp phần thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển đúng định hướng và hiệu quả.
• Lợi dụng hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để xâm phạm lợi ích của Nhà nước cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
• Các hành vi như: truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu hoặc chiếm đoạt trái phép kết quả nghiên cứu khoa học đều bị xử lý nghiêm minh.
• Cố ý không tuân thủ quy định trong nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng cũng bị cấm thực hiện.

Pháp luật đồng thời bảo vệ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong quá trình nghiên cứu nhằm bảo đảm quyền riêng tư và bí mật cá nhân. Những quy định này thể hiện yêu cầu phát triển khoa học và công nghệ phải gắn liền với trách nhiệm pháp lý và đạo đức xã hội.

5. Kết luận

Như vậy, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế hiện đại thông qua việc ứng dụng công nghệ, đổi mới sản phẩm và mô hình kinh doanh. Trong những năm gần đây, Nhà nước Việt Nam đã xây dựng nhiều cơ chế hỗ trợ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển bền vững. Trong đó, các chính sách ưu đãi về thuế được xem là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp giảm bớt chi phí hoạt động, tăng khả năng nghiên cứu và mở rộng thị trường. Việc được hưởng ưu đãi thuế không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn khởi đầu mà còn góp phần thu hút đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, để được áp dụng các chính sách ưu đãi này, doanh nghiệp cần đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật hiện hành. Do đó, việc tìm hiểu kỹ các quy định liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và chính sách thuế ưu đãi là hết sức cần thiết. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược phát triển phù hợp và tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Trong tương lai, việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và mở rộng cơ chế ưu đãi sẽ góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn.

Mọi vướng mắc bạn vui lòng trao đổi trực tiếp với bộ phận luật sư tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài 24/7 gọi số: 1900.6162 hoặc gửi qua email  để nhận được sự tư vấn, hỗ trợ từ Luật Minh Khuê.

Rất mong nhận được sự hợp tác!

Trân trọng./.