Mục lục bài viết

Nhiều công dân trong độ tuổi nhập ngũ 18 - 27 tuổi thường lo lắng rằng thời gian 02 năm đi nghĩa vụ quân sự (NVQS) sẽ là khoảng thời gian tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) bị gián đoạn và ảnh hưởng đến lương hưu sau này. Đặc biệt, với những người đã đi làm và có sổ BHXH, việc xử lý sổ cũ như thế nào cũng là vấn đề nan giải.

Bài viết dưới đây của Luật Minh Khuê sẽ giải đáp chi tiết dựa trên Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025) và các hướng dẫn mới nhất về quyền lợi, mức đóng và thủ tục cộng nối thời gian cho quân nhân.

1. Đi nghĩa vụ quân sự có được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc không?

Công dân phục vụ tại ngũ theo chế độ nghĩa vụ quân sự được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Thời gian tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ được tính là thời gian công tác liên tục để hưởng các chế độ của BHXH, bao gồm hưu trí, tử tuất và chế độ tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp khi đáp ứng điều kiện luật định.

Cơ sở pháp lý:

  • Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025): Xác định hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân là đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
  • Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung): Quy định chế độ, chính sách đối với người phục vụ tại ngũ, trong đó bao gồm cả quyền lợi về an sinh xã hội.

Như vậy, ngay từ khi nhập ngũ, công dân đã được pháp luật bảo đảm quyền tham gia BHXH. Cụ thể như sau:

  • Thời gian phục vụ tại ngũ được tính như thời gian đi làm: Hai năm nghĩa vụ quân sự (24 tháng) được công nhận là thời gian tham gia BHXH bắt buộc, có giá trị tương đương với nhân viên đang làm việc tại cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp.
  • Tránh gián đoạn quá trình tham gia BHXH: Khoảng thời gian này không tạo khoảng trống trong sổ BHXH, giúp cá nhân tích lũy đủ số năm đóng để hưởng lương hưu thuận lợi hơn sau này.

Người nhập ngũ không phải tự đi làm hồ sơ BHXH. Việc tham gia được thiết lập theo cơ chế:

  • Ngay khi có quyết định nhập ngũ và biên chế về đơn vị, đơn vị quân đội sẽ lập danh sách, quản lý và đóng BHXH cho hạ sĩ quan, binh sĩ.
  • Cơ quan tiếp nhận hồ sơ và quản lý quá trình đóng là BHXH Bộ Quốc phòng.
  • Mức đóng, chế độ và việc ghi nhận thời gian công tác đều được thực hiện tự động theo hệ thống quản lý của quân đội và cơ quan BHXH.

2. Mức đóng và quyền lợi BHXH cụ thể trong thời gian tại ngũ như thế nào?

Trong thời gian tại ngũ, Hạ sĩ quan, binh sĩ được Ngân sách Nhà nước đóng 100% tiền Bảo hiểm xã hội; bản thân quân nhân không bị trừ phụ cấp hàng tháng để đóng khoản này. Mức đóng được tính dựa trên mức lương cơ sở (hoặc mức tham chiếu theo quy định mới từ 01/7/2025) nhân với hệ số phụ cấp quân hàm.

Mọi khoản đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất đều do ngân sách Nhà nước chi trả. Lấy ví dụ, nếu đi làm tại doanh nghiệp, bạn phải trích 8% lương để đóng vào quỹ hưu trí. Nhưng khi đi nghĩa vụ, Nhà nước đóng Nhà nước đóng 100% thay bạn toàn bộ 22% mức tham chiếu vào quỹ Hưu trí và Tử tuất (tính trên lương cơ sở hoặc mức tham chiếu theo quân hàm). Căn cứ pháp lý tại Điều 32, Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Với mức lương cơ sở/tham chiếu hiện hành là 2.340.000 đồng, mỗi tháng Nhà nước đang chi trả thay bạn khoảng 514.800 đồng vào quỹ BHXH. Sau 2 năm, số tiền gốc tích lũy là đáng kể, chưa kể lãi suất đầu tư của quỹ BHXH. Căn cứ pháp lý tại Nghị định 73/2024/NĐ-CP Quy định mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng.

Ví dụ minh họa: Một người đi làm lương 6 triệu đồng/tháng phải nộp 480.000 đồng tiền BHXH. Nếu cùng thời gian đó đi nghĩa vụ, phụ cấp không bị trừ khoản nào, đồng thời Nhà nước vẫn đóng đều cho tài khoản BHXH theo chế độ của quân nhân. Đây là lợi ích tài chính trực tiếp, giúp tiết kiệm đáng kể so với người đi làm dân sự.

Trong thời gian tại ngũ, quân nhân được hưởng 03 chế độ BHXH cơ bản:

Chế độ hưu trí: Thời gian tại ngũ được cộng dồn để tính lương hưu sau này.

Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp: Môi trường quân đội có tính chất đặc thù. Nếu không may bị thương, tai nạn hoặc bệnh tật trong quá trình huấn luyện, làm nhiệm vụ, quân nhân sẽ được Hội đồng giám định y khoa giám định tỷ lệ thương tật và hưởng trợ cấp (một lần hoặc hàng tháng) kèm theo BHYT chi trả toàn bộ phí điều trị.

Chế độ tử tuất: Trường hợp xấu nhất là hy sinh hoặc từ trần trong thời gian tại ngũ, thân nhân sẽ được hưởng mai táng phí và tiền tuất (tuất hàng tháng hoặc tuất một lần) theo quy định của Luật BHXH.

3. Quyền lợi BHYT (Bảo hiểm y tế) và chế độ cho thân nhân

Ngoài BHXH cho bản thân, thân nhân của hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ (gồm bố, mẹ đẻ; bố, mẹ vợ/chồng; vợ; con đẻ/nuôi) được Nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí với mức hưởng 80% - 100% chi phí khám chữa bệnh (tùy đối tượng và tuyến khám) theo quy định tại Thông tư 63/2025/TT-BQP.

Đối với quân nhân, được khám chữa bệnh tại các cơ sở quân y và dân y với mức hưởng 100% chi phí theo phân cấp tuyến khám chữa bệnh đúng tuyến. Các bệnh phát sinh trong quá trình huấn luyện, làm nhiệm vụ cũng được chi trả đầy đủ, giúp quân nhân yên tâm thực hiện nghĩa vụ.

Đối với thân nhân của hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ được Nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí. Mức hưởng thường là 80% chi phí khám chữa bệnh (trừ trường hợp thuộc nhóm đối tượng ưu tiên khác thì hưởng mức cao hơn). Những người thuộc diện này là bố mẹ đẻ; bố mẹ vợ hoặc chồng; vợ/chồng; con đẻ hoặc con nuôi hợp pháp; người nuôi dưỡng hợp pháp. Đây là chính sách hỗ trợ thiết thực, giảm đáng kể chi phí y tế cho cả gia đình trong suốt hai năm quân nhân công tác xa nhà.

Lưu ý về thủ tục: Ngay sau khi nhập ngũ, trong phần kê khai lý lịch trích ngang, quân nhân cần kê khai chính xác thông tin người thân. Đơn vị quân đội sẽ gửi danh sách về BHXH Bộ Quốc phòng để in thẻ và gửi trực tiếp về địa phương hoặc gia đình. Việc này giúp gia đình tiết kiệm một khoản chi phí mua BHYT hộ gia đình đáng kể trong suốt 2 năm. Chính sách này giúp một hộ gia đình 3 - 4 người tiết kiệm vài triệu đồng mỗi năm tiền mua BHYT hộ gia đình, tạo thành khoản hỗ trợ gián tiếp nhưng mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng.

Theo các văn bản mới như Thông tư 63/2025/TT-BQP và Nghị định 74/2025/NĐ-CP, kinh phí cấp thẻ cho thân nhân được ngân sách Nhà nước bảo đảm toàn bộ; quyền lợi khám chữa bệnh của thân nhân và quân nhân được làm rõ theo hướng mở rộng phạm vi thụ hưởng. Điều này cho thấy hệ thống an sinh của lực lượng vũ trang không chỉ bảo vệ người đang phục vụ mà còn chủ động chăm lo cho phía gia đình, giảm bớt gánh nặng ở hậu phương.

4. Xử lý sổ BHXH khi người lao động tạm hoãn HĐLĐ để nhập ngũ như thế nào?

Nếu bạn đã có sổ BHXH trước khi đi nghĩa vụ, không nên rút BHXH một lần. Hãy chốt sổ tại công ty cũ và bảo lưu thời gian đã đóng. Khi xuất ngũ, thời gian BHXH quân đội sẽ được cộng nối để tính vào tổng thời gian hưởng lương hưu. Căn cứ pháp lý tại Luật BHXH 2024 Nguyên tắc bảo lưu và cộng dồn thời gian đóng.

Khi nhận lệnh nhập ngũ, hợp đồng lao động được tạm hoãn hoặc chấm dứt theo Điều 30 Bộ luật Lao động 2019. Doanh nghiệp phải báo giảm lao động và chốt sổ BHXH cho bạn. Đây là bước bắt buộc để xác nhận thời gian đã đóng, tránh thất lạc hoặc treo hồ sơ.

Trong thời gian tại ngũ, Bộ Quốc phòng sẽ quản lý quá trình đóng BHXH của bạn trên hệ thống riêng. Bạn không phải nộp sổ BHXH cũ cho đơn vị quân đội; chỉ cần giữ tờ rời/sổ tại nhà cho đến ngày xuất ngũ.

Khi hoàn thành nghĩa vụ, quân nhân sẽ được cấp Quyết định xuất ngũ và giấy xác nhận thời gian đóng BHXH trong quân đội. Khi trở lại lao động, bạn nộp hai tờ rời của công ty cũ và của quân đội để cơ quan BHXH gộp lại thành một quá trình đóng liên tục.

Nếu bạn rút BHXH một lần trước khi nhập ngũ, toàn bộ thời gian đã đóng ở công ty cũ bị xóa sạch. Sau khi xuất ngũ, bạn chỉ còn 2 năm BHXH do quân đội đóng, khiến quá trình tích lũy để đạt mốc 15 năm theo quy định mới trở nên khó khăn và làm giảm mức lương hưu tương lai. 

Dưới đây là 3 bước để bạn thực hiện:

Bước 1:  Trước khi nhập ngũ: Thông báo công ty; yêu cầu báo giảm và chốt sổ BHXH. Nhận tờ rời xác nhận thời gian đóng và cất giữ tại nhà.

Bước 2: Trong thời gian tại ngũ: Giữ sổ/tờ rời cũ; không nộp cho đơn vị quân đội. Thời gian BHXH trong quân đội được quản lý độc lập.

Bước 3: Sau khi xuất ngũ: Nhận giấy xác nhận thời gian đóng trong quân đội; nộp cả hai tờ rời (cũ + quân đội) cho công ty mới để gộp sổ.

Lấy ví dụ minh họa cho bạn dễ hiểu:

Anh Nguyễn Văn Nam làm công nhân 2 năm và đã đóng đủ 2 năm BHXH.

  • Tháng 02/2026: Anh nhập ngũ, chốt sổ và cất giữ.
  • Tháng 02/2028: Xuất ngũ, có thêm 2 năm BHXH do quân đội đóng.
  • Tháng 03/2028: Đi làm lại và gộp sổ.

Kết quả: Anh Nam có tổng cộng 4 năm BHXH. Nếu anh rút BHXH một lần trước khi nhập ngũ, anh sẽ mất trắng 2 năm đầu và phải bắt đầu lại từ con số 0 sau khi ra quân.

5. Giải quyết quyền lợi sau xuất ngũ

Khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự (ra quân), bạn sẽ nhận được 02 khoản tiền chính: (1) Trợ cấp xuất ngũ (do đơn vị chi trả) và (2) Trợ cấp BHXH một lần (nếu chọn rút). Tuy nhiên, Luật Minh Khuê khuyên bạn chỉ nên nhận khoản (1) và giữ lại khoản BHXH (không rút một lần) để bảo lưu thời gian tính lương hưu.

Trợ cấp xuất ngũ và hỗ trợ tạo việc làm: Sau khi ra quân, bạn sẽ nhận trợ cấp xuất ngũ và hỗ trợ tạo việc làm, với giá trị khoảng sáu tháng lương cơ sở kèm phụ cấp. Đây là khoản hỗ trợ của Nhà nước dành cho đời sống trước mắt dùng để ổn định chỗ ở, học nghề hoặc làm vốn ban đầu.

Với mức lương cơ sở hiện hành là 2.340.000 đồng (theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP), số tiền bạn cầm tay khi ra quân gồm:

  • Trợ cấp xuất ngũ: 4 tháng lương cơ sở = 4 x 2.340.000 = 9.360.000 VNĐ.
  • Trợ cấp tạo việc làm: 6 tháng lương cơ sở = 6 x 2.340.000 = 14.040.000 VNĐ.

Tổng cộng là 23.400.000 VNĐ. Đây là khoản vốn khởi nghiệp không nhỏ.

Trợ cấp BHXH một lần: Bạn có thể làm thủ tục rút BHXH một lần tương ứng hai năm đi nghĩa vụ, nhưng lời khuyên là không nên rút. Khoản này xuất phát từ chính quỹ BHXH của bạn và nếu giữ lại, nó sẽ cộng nối với thời gian đi làm sau này, giúp tăng số năm tham gia và cải thiện mức lương hưu.

Quy trình thủ tục giải quyết quyền lợi tại địa phương:

Theo Nghị định 27/2016/NĐ-CP về chế độ xuất ngũ và Nghị định 220/2025/NĐ-CP về tổ chức chính quyền 2 cấp, mọi hồ sơ sau xuất ngũ được giải quyết ngay tại UBND cấp xã, không cần lên huyện như trước. Sau khi nhận Quyết định xuất ngũ, bạn đăng ký vào lực lượng dự bị động viên tại Ban Chỉ huy quân sự cấp xã. Tại đây, bạn cũng có thể nhận trợ cấp còn lại (nếu đơn vị chưa chi đầy đủ), thực hiện thủ tục hỗ trợ học nghề hoặc xác nhận các chế độ khác. 

Trong trường hợp chưa tìm được việc ngay, bạn nên xử lý sớm nguy cơ đứt quãng quá trình đóng BHXH. Khoảng chờ việc 3 - 6 tháng có thể làm gián đoạn số năm tích lũy, ảnh hưởng điều kiện hưởng lương hưu. Để tránh điều này, bạn có thể tham gia BHXH tự nguyện tại địa phương cho đến khi có việc làm mới. Chi phí không cao nhưng giúp bảo toàn tính liên tục của hồ sơ an sinh xã hội về lâu dài.

Kết luận

Hoàn thành nghĩa vụ quân sự không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để củng cố nền tảng an sinh của mỗi công dân. Thời gian tại ngũ được tính vào BHXH bắt buộc, được Nhà nước đóng toàn bộ và cộng dồn khi đi làm trở lại, đồng thời thân nhân cũng được cấp thẻ BHYT miễn phí. Khi xuất ngũ, quân nhân nhận trợ cấp để ổn định cuộc sống, còn các khoản thuộc quỹ BHXH nên bảo lưu để bảo đảm quyền lợi về hưu sau này. Thủ tục hành chính được phân cấp xuống xã giúp việc giải quyết chế độ đơn giản, thuận tiện. Nếu có giai đoạn chờ việc, việc tham gia BHXH tự nguyện sẽ giữ cho quá trình an sinh không bị gián đoạn, tạo lợi ích lâu dài.

Nếu bạn gặp vướng mắc về việc chốt sổ tại công ty cũ, hồ sơ hưởng trợ cấp xuất ngũ, hoặc cần tư vấn phương án bảo lưu BHXH tối ưu nhất, hãy liên hệ ngay với Luật Minh Khuê qua hotline 1900.6162 hoặc gửi email đến địa chỉ: lienhe@luatminhkhue.vn.

Trân trọng!