Giải Lịch sử lớp 6, bài 4 Kết nối tri thức: Nguồn gốc loài người

1. Câu hỏi mở đầu trang 14

Các em có biết tại sao người châu Phi có làn da đen, người châu Á da vàng, người châu Âu lại da trắng? Liệu họ có chung một nguồn gốc hay không? Nếu có thì từ đâu mà ra?

Hướng dẫn giải

Màu da của con người, từ da đen của người châu Phi, da vàng của người châu Á đến da trắng của người châu Âu, không phải chỉ là sự ngẫu nhiên hay đặc điểm cá biệt, mà là kết quả của một quá trình dài dài, trong đó sự thích ứng với môi trường và điều kiện tự nhiên đóng vai trò quan trọng. Đặc biệt, màu da của mỗi người được xác định bởi số lượng các hắc tố, hay melanin, có trong da của họ. Melanin là một sắc tố sinh học có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ da khỏi tác động của tia UV từ ánh sáng mặt trời.

Trong suốt hàng triệu năm tiến hóa, tổ tiên của chúng ta đã phát triển những đặc điểm da khác nhau để thích ứng với các điều kiện môi trường khác nhau trên khắp thế giới. Những người sống ở vùng có ánh sáng mặt trời mạnh mẽ, như các khu vực gần xích đạo ở châu Phi, đã phát triển làn da tối màu để bảo vệ khỏi việc hấp thụ quá nhiều tia UV. Ngược lại, những người sống ở vùng có ánh sáng mặt trời ít hơn, như ở các khu vực gần Bắc Cực ở châu Âu, có làn da sáng màu hơn để tối ưu hóa khả năng tổng hợp vitamin D từ ánh sáng mặt trời yếu.

Tuy nhiên, bất chấp những khác biệt về màu da này, tất cả con người đều có nguồn gốc chung từ một tổ tiên xa xưa. Hàng triệu năm trước, tổ tiên của chúng ta là một loài vượn cổ, và qua quá trình tiến hóa kéo dài, các đặc điểm khác nhau đã phát triển để phù hợp với môi trường sống của họ. Điều này chứng tỏ rằng mặc dù chúng ta có sự đa dạng về màu da, nhưng tất cả chúng ta đều chia sẻ một nguồn gốc chung và có một lịch sử tiến hóa liên kết chúng ta lại với nhau.

2 . Quá trình tiến hóa từ vượn thành người

Quá trình tiến hóa từ loài vượn thành con người hiện đại là một hành trình kéo dài hàng triệu năm, diễn ra qua ba giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển của loài người.

Giai đoạn đầu tiên trong quá trình này là giai đoạn vượn người, mà theo các nhà nghiên cứu, đã bắt đầu khoảng từ 5 đến 6 triệu năm trước Công nguyên (TCN). Trong giai đoạn này, các loài vượn bắt đầu có những thay đổi quan trọng trong cấu trúc cơ thể và hành vi của chúng, dẫn đến sự hình thành của các tổ tiên gần gũi của loài người hiện đại.

Tiếp theo là giai đoạn của Người tối cổ, mà ở giai đoạn này, một nhánh của loài vượn người đã tiếp tục phát triển và tiến hóa, dẫn đến sự hình thành của loài Người tối cổ. Giai đoạn này diễn ra khoảng 4 triệu năm trước Công nguyên (TCN). Các hóa thạch và di tích từ thời kỳ này cho thấy những đặc điểm thể chất và hành vi ngày càng giống với con người hiện đại, nhưng vẫn còn nhiều khác biệt so với chúng ta ngày nay.

Cuối cùng, trong giai đoạn tiến hóa thứ ba, gọi là giai đoạn của Người tinh khôn, loài Người tối cổ đã tiếp tục biến đổi và tiến hóa thành loài người hiện đại, với các đặc điểm về trí tuệ và văn hóa ngày càng phát triển. Giai đoạn này diễn ra khoảng 150.000 năm trước Công nguyên (TCN), đánh dấu sự xuất hiện của những con người đầu tiên có những khả năng nhận thức và sáng tạo tương tự như chúng ta hiện nay.

Như vậy, quá trình tiến hóa từ loài vượn thành con người hiện đại đã trải qua ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn đều chứng kiến những bước chuyển mình quan trọng trong sự phát triển của loài người.

3. Những dấu tích của quá trình chuyển biến từ vượn thành người ở Đông Nam Á và Việt Nam

Di cốt của loài Vượn người, một tổ tiên cổ xưa của loài người hiện đại, đã được phát hiện và xác định niên đại cách đây khoảng 5 triệu năm tại các khu vực ở Mi-an-ma và In-đô-nê-xi-a. Đặc biệt, trong số những phát hiện quan trọng, hóa thạch được tìm thấy trên đảo Gia-va thuộc In-đô-nê-xi-a có niên đại khoảng 2 triệu năm được coi là dấu vết xưa nhất của Người tối cổ ở khu vực Đông Nam Á. Những phát hiện này chứng minh rằng khu vực Đông Nam Á đã từng là nơi sinh sống và phát triển của những tổ tiên xa xưa của loài người.

Ngoài ra, di cốt, mảnh di cốt, và các công cụ đá thuộc thời kỳ của Người tối cổ còn được tìm thấy ở nhiều địa phương khác trong khu vực Đông Nam Á, bao gồm Thái Lan, Phi-lip-pin, Ma-lai-xi-a, và Lạng Sơn, Việt Nam. Sự hiện diện của các hiện vật này không chỉ mở rộng phạm vi địa lý của việc nghiên cứu sự phát triển của loài người mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về cuộc sống của tổ tiên của chúng ta trong thời kỳ này.

Một trong những phát hiện đáng chú ý là di chỉ đồ đá và chiếc sọ của Người tinh khôn được tìm thấy tại hang Ni-a ở Ma-lai-xi-a, có niên đại khoảng 4 vạn năm. Phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ quá trình tiến hóa của loài người mà còn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phân bố và phát triển của loài Người tinh khôn trong khu vực Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, các di chỉ đồ đá đã được phát hiện ở nhiều địa điểm quan trọng như Thẩm Khuyên và Thẩm Hai ở Lạng Sơn, Núi Đọ ở Thanh Hóa, Sơn Vi ở Phú Thọ, An Khê ở Gia Lai, và Xuân Lộc ở Đồng Nai. Bên cạnh đó, di cốt hóa thạch của Người tối cổ cũng đã được tìm thấy ở Lạng Sơn. Những phát hiện này chứng minh sự hiện diện của người nguyên thủy trên đất nước Việt Nam, đồng thời khẳng định rằng khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiến hóa của loài người từ vượn người đến Người tinh khôn.

4. Luyện tập và vận dụng Lịch sử 6 trang 19

Luyện tập 1. Từ những thông tin và hình ảnh trong bài học, hãy cho biết những bằng chứng nào chứng tỏ ở khu vực Đông Nam Á và Việt Nam diễn ra quá trình tiến hoá từ Vượn thành người?

Lời giải:

Luyện tập 2. Quan sát hình 1 (tr. 17), em thấy Vượn người, Người tinh khôn và Người tối cổ có điểm gì khác nhau?

Lời giải: Sự khác nhau giữa Vượn người, Người tinh khôn và Người tối cổ:

- Vượn người: đi đứng = 2 chân, 2 chi trước có thể cầm nắm

- Người tối cổ: Đi và đứng bằng 2 chân, 2 tay có thể cầm nắm, trán thấp bợt ra sau, u mài cao, hộp sọ lớn hình thành trung tâm phát tiếng nói trong não

- Người tinh khôn: Hoàn toàn đi đứng bằng 2 chân, đôi tay tự do cầm nắm công cụ, có cấu tạo cơ thể như người ngày nay

Vận dụng 3. Làm việc theo nhóm: Hãy sưu tầm tư liệu và xây dựng một bài giới thiệu bằng hình ảnh kèm theo lời chủ giải thể hiện quá trình phát triển của người nguyên thuỷ trên thế giới hoặc ở Việt Nam.

Lời giải: