Mục lục bài viết

1. Quy định pháp luật về việc tặng và nhận quà trong ngành giáo dục

Trong ngành giáo dục, hành vi tặng và nhận quà chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Nghị định số 59/2019/NĐ-CP, và các quy định về đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo.

Theo khoản 2 Điều 22 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, người có chức vụ, quyền hạn không được nhận quà của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan đến công việc mà mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình. Giáo viên tại các trường công lập thuộc nhóm “người có chức vụ, quyền hạn” và được coi là viên chức nhà nước, nên phải tuân thủ quy định này.

Cụ thể, Điều 25 Nghị định 59/2019/NĐ-CP nêu rõ:

“Cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có chức vụ, quyền hạn không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình.”

Như vậy, hành vi giáo viên nhận quà của phụ huynh hoặc học sinh đều nằm trong phạm vi điều chỉnh của quy định cấm nêu trên, bởi phụ huynh là “cá nhân có liên quan trực tiếp đến công việc” mà giáo viên đang thực hiện — bao gồm việc giảng dạy, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện, hoặc quản lý học sinh.

Từ ngày 01/7/2019, quy định về ngoại lệ giá trị quà tặng dưới 500.000 đồng (theo Quyết định 64/2007/QĐ-TTg) đã bị bãi bỏ hoàn toàn. Điều này có nghĩa là hiện nay, bất kỳ món quà nào, dù nhỏ đến đâu, nếu đến từ phụ huynh, đều được xem là vi phạm quy định nếu giáo viên nhận.

Bên cạnh đó, Quyết định 16/2008/QĐ-BGDĐT (về đạo đức nhà giáo) và Dự thảo Thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng quy định rõ nhà giáo không được vụ lợi, ép buộc hoặc gợi ý phụ huynh, người học đóng góp hoặc tặng quà trái quy định.

=> Như vậy, pháp luật Việt Nam hiện nay thiết lập nguyên tắc cấm tuyệt đối đối với việc tặng và nhận quà trong môi trường giáo dục công lập nếu mối quan hệ giữa người tặng – người nhận liên quan đến công việc giảng dạy, quản lý hay đánh giá học sinh.

 

2. Giáo viên có được nhận quà của phụ huynh nhân ngày 20/11 không?

2.1. Vấn đề pháp lý đặt ra

Ngày 20/11 là dịp tri ân thầy cô, thể hiện truyền thống “Tôn sư trọng đạo” cao đẹp. Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp lý, việc giáo viên nhận quà từ phụ huynh hoặc học sinh trong dịp này không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ tuân thủ Luật Phòng, chống tham nhũng.

Theo quy định hiện hành, giáo viên công lập là viên chức nhà nước, thuộc nhóm “người có chức vụ, quyền hạn”. Trong khi đó, phụ huynh học sinh là cá nhân có liên quan đến công việc mà giáo viên đang thực hiện. Vì vậy, nếu giáo viên nhận quà, cho dù chỉ là món quà nhỏ hoặc mang tính biểu trưng, vẫn bị xem là vi phạm quy định tại Điều 25 Nghị định 59/2019/NĐ-CP.

 

2.2. Quy định cấm nhận quà “dưới mọi hình thức”

Điều 25 Nghị định 59/2019/NĐ-CP khẳng định:

“Cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có chức vụ, quyền hạn không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cá nhân, tổ chức có liên quan đến công việc mà mình giải quyết.”

Điểm nhấn pháp lý quan trọng là cụm từ “dưới mọi hình thức”. Điều này có nghĩa là việc nhận hoa, thiệp, bánh, quà lưu niệm, phong bì, hiện vật hoặc tiền mặt đều nằm trong phạm vi cấm, nếu đến từ phụ huynh có con đang học tại lớp giáo viên đó giảng dạy hoặc chủ nhiệm.

Quy định này không phân biệt giá trị món quà, dù nhỏ đến đâu, bởi mục tiêu là ngăn chặn tận gốc mọi hình thức tặng quà mang tính vụ lợi hoặc ảnh hưởng đến tính khách quan trong công việc giảng dạy và đánh giá học sinh.

 

3. Những trường hợp giáo viên được phép nhận quà hợp pháp

Mặc dù pháp luật quy định nghiêm ngặt về việc cấm giáo viên nhận quà của phụ huynh, học sinh, song trong một số trường hợp đặc biệt, việc nhận quà vẫn được coi là hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

 

3.1. Quà tặng không liên quan đến công việc giảng dạy hoặc quản lý

Nếu người tặng không phải là phụ huynh hoặc học sinh thuộc phạm vi giảng dạy, đánh giá của giáo viên — ví dụ: đồng nghiệp, cựu học sinh, hoặc người quen ngoài phạm vi công tác — thì việc nhận quà không bị cấm.
Trong trường hợp này, quan hệ giữa người tặng và người nhận không mang yếu tố “liên quan đến công việc”, nên không thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Ví dụ:

  • Một cựu học sinh tặng món quà lưu niệm cho giáo viên cũ sau khi đã tốt nghiệp;
  • Một đồng nghiệp tặng quà sinh nhật cho nhau trong phạm vi cá nhân, không liên quan đến nhiệm vụ giảng dạy hay đánh giá.

 

3.2. Quà tặng mang tính tập thể, công khai

Giáo viên được phép nhận quà tập thể, mang ý nghĩa tinh thần, do Hội Phụ huynh hoặc nhà trường tổ chức công khai, minh bạch nhân ngày 20/11, miễn là quà tặng không mang tính vụ lợi, không nhằm tác động đến việc dạy học hay đánh giá kết quả học tập.

Ví dụ:

  • Nhà trường tặng hoa và giấy khen cho giáo viên trong lễ mít-tinh 20/11;
  • Hội Phụ huynh tặng bó hoa tượng trưng cho tập thể giáo viên toàn trường, không dành riêng cho cá nhân nào.

 

3.3. Trường hợp không thể từ chối quà tặng nhưng đã xử lý đúng quy định

Nếu giáo viên không thể từ chối quà tặng vì yếu tố khách quan (như tập thể tặng đột ngột trong sự kiện), thì việc báo cáo và nộp lại quà theo Điều 26, 27 Nghị định 59/2019/NĐ-CP giúp hợp pháp hóa hành vi nhận quà.
Khi đó, giáo viên được coi là thực hiện đúng quy trình, không bị xem là vi phạm.

 

4. Khi nào giáo viên không được nhận quà từ phụ huynh?

Pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp nghiêm cấm tuyệt đối giáo viên nhận quà trong các trường hợp sau:

 

4.1. Khi phụ huynh, học sinh đang trong phạm vi giảng dạy hoặc quản lý

Đây là trường hợp phổ biến nhất và được xác định rõ trong Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Bất kỳ món quà nào đến từ phụ huynh hoặc học sinh đang học lớp giáo viên giảng dạy, chủ nhiệm hoặc quản lý đều bị coi là quà tặng liên quan đến công việc → cấm nhận.

Lý do là mối quan hệ này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan, công bằng trong đánh giá học sinh.

 

4.2. Khi món quà có mục đích vụ lợi hoặc tác động đến kết quả học tập

Nếu việc tặng quà có biểu hiện “mua chuộc”, “đổi chác”, “xin điểm”, hoặc “xin ưu tiên cho con em”, thì hành vi nhận quà của giáo viên không chỉ vi phạm hành chính mà có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (Tội nhận hối lộ).

 

4.3. Khi việc nhận quà vi phạm quy định nội bộ của nhà trường

Nhiều trường học hiện nay ban hành quy chế nội bộ quy định rõ:

“Giáo viên, cán bộ, nhân viên không được nhận quà của phụ huynh, học sinh dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả vật chất và tinh thần.”

Nếu giáo viên vẫn nhận, thì dù món quà nhỏ hoặc chỉ mang tính tượng trưng, vẫn bị xem là vi phạm kỷ luật nội bộ.

 

4.4. Khi nhận quà nhưng không báo cáo theo quy định

Nếu giáo viên buộc phải nhận (không thể từ chối) mà không lập báo cáo bằng văn bản trong vòng 05 ngày làm việc, thì hành vi này bị xem là cố ý không tuân thủ quy trình báo cáo quà tặng, vi phạm Điều 26 Nghị định 59/2019/NĐ-CP.

 

5. Mức xử lý nếu giáo viên nhận quà trái quy định 

Tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả và giá trị món quà, hành vi nhận quà trái quy định của giáo viên có thể bị xử lý kỷ luật hành chính, kỷ luật nghề nghiệp hoặc hình sự.

 

5.1. Xử lý kỷ luật hành chính theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP

Giáo viên là viên chức vi phạm quy định về tặng, nhận quà sẽ bị xử lý theo một trong các hình thức:

  • Khiển trách: áp dụng với hành vi vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng;
  • Cảnh cáo: khi hành vi có tính chất lặp lại hoặc ảnh hưởng đến uy tín nhà trường;
  • Hạ bậc lương hoặc cách chức: nếu hành vi gây dư luận xấu, làm mất niềm tin của phụ huynh, học sinh;
  • Buộc thôi việc: trong trường hợp nhận quà có giá trị lớn hoặc có yếu tố vụ lợi rõ ràng.

 

5.2. Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng

Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi tặng hoặc nhận quà trái quy định có thể bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, kèm biện pháp buộc nộp lại giá trị quà tặng vào ngân sách nhà nước.

 

5.3. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu việc nhận quà có dấu hiệu nhận hối lộ, giáo viên có thể bị truy cứu theo Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017). Mức phạt tùy thuộc giá trị món quà và hậu quả:

Giá trị hoặc hậu quả Khung hình phạt
Dưới 2 triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng Cải tạo không giam giữ đến 3 năm
Từ 2 đến < 100 triệu đồng Phạt tù 2–7 năm
Từ 100 đến < 500 triệu đồng Phạt tù 7–15 năm
Từ 500 triệu đồng trở lên Phạt tù 15–20 năm hoặc tù chung thân

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề giáo dục từ 1–5 năm sau khi chấp hành xong hình phạt chính.

 

6. Cách phụ huynh tri ân thầy cô ý nghĩa mà không vi phạm quy định

Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 là dịp đặc biệt để phụ huynh và học sinh bày tỏ lòng biết ơn tới những người thầy, người cô đã tận tụy vì sự nghiệp trồng người. Tuy nhiên, việc tri ân cần được thể hiện đúng mực, văn minh và phù hợp với quy định của pháp luật, tránh biến truyền thống “tôn sư trọng đạo” thành hành vi mang tính vụ lợi.

Dưới đây là những cách tri ân thầy cô ý nghĩa, hợp pháp và đầy tính nhân văn, được khuyến khích thực hiện trong các trường học hiện nay:

 

6.1. Gửi lời chúc, thiệp hoặc thư tay chân thành

Không món quà nào quý giá hơn tình cảm chân thành. Một tấm thiệp nhỏ, một lá thư tay hoặc vài dòng viết nắn nót của học sinh, phụ huynh gửi đến thầy cô — chính là món quà tinh thần vô giá.

Những lời cảm ơn, chia sẻ, chúc mừng và tri ân bằng ngôn từ giúp người thầy cảm nhận được sự trân trọng thật lòng của học trò, mà không hề vi phạm quy định.
Đây cũng là hình thức tri ân phổ biến nhất trong môi trường giáo dục công lập hiện nay, được các trường học khuyến khích thay thế cho quà vật chất.

 

6.2. Tặng hoa tươi, sản phẩm biểu trưng do tập thể lớp chuẩn bị công khai

Hoa tươi luôn là biểu tượng của sự tôn kính và tri ân. Nếu phụ huynh muốn thể hiện lòng biết ơn, có thể cùng Ban đại diện cha mẹ học sinh tặng một bó hoa chung thay vì quà cá nhân.

Lưu ý:

  • Việc tặng hoa nên được thực hiện tập thể, công khai trong lễ kỷ niệm hoặc giờ chào cờ;
  • Không tặng riêng từng giáo viên hoặc phong bì tiền mặt;
  • Có thể kèm thiệp chúc mừng tập thể lớp ký tên, vừa trang trọng vừa minh bạch.

Cách làm này vừa giữ được ý nghĩa truyền thống, vừa đảm bảo không vi phạm quy định về tặng – nhận quà theo Luật Phòng, chống tham nhũng.

 

6.3. Tổ chức hoạt động tri ân văn nghệ – ý nghĩa

Phụ huynh có thể phối hợp cùng học sinh tổ chức những chương trình tri ân nhỏ: văn nghệ, kịch ngắn, hoặc video lời chúc tập thể.
Những hoạt động này giúp học sinh:

  • Bộc lộ sự sáng tạo và lòng biết ơn của mình;
  • Gắn kết tinh thần “tôn sư trọng đạo” trong toàn trường;
  • Tránh việc trao – nhận quà riêng lẻ.

Đây là hình thức tri ân phi vật chất nhưng đầy cảm xúc, thể hiện đúng tinh thần của ngày 20/11 – tôn vinh người thầy, chứ không thương mại hóa sự tri ân.

 

6.4. Tặng sản phẩm do học sinh tự làm

Một bức tranh vẽ, một tấm thiệp handmade, một món đồ lưu niệm nhỏ do chính học sinh làm sẽ mang ý nghĩa đặc biệt hơn bất kỳ món quà vật chất nào.
Giáo viên thường rất cảm động trước những món quà này, bởi chúng chứa đựng tình cảm chân thành, sự sáng tạo và công sức của học trò.

Đây là cách thể hiện tri ân hợp pháp, nhân văn và khuyến khích trong môi trường giáo dục.

 

6.5. Tham gia hoạt động thiện nguyện hoặc đóng góp quỹ học tập dưới tên tập thể lớp

Thay vì tặng quà riêng cho thầy cô, phụ huynh có thể cùng nhà trường và học sinh tổ chức các hoạt động có ý nghĩa cộng đồng như:

  • Ủng hộ quỹ khuyến học, quỹ hỗ trợ học sinh nghèo;
  • Tham gia chương trình “tri ân bằng hành động”, trồng cây, dọn vệ sinh, trang trí lớp học;
  • Góp quỹ tập thể để nâng cấp thư viện hoặc khuôn viên trường.

Những hoạt động này vừa mang tính tri ân, vừa thể hiện tinh thần giáo dục tích cực, lan tỏa giá trị nhân ái – phù hợp hoàn toàn với quy định của pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.

 

6.6. Thể hiện sự hợp tác, tôn trọng trong năm học

Một trong những món quà bền vững nhất mà phụ huynh có thể dành cho giáo viên chính là sự phối hợp tích cực trong quá trình giáo dục con em:

  • Tôn trọng, tin tưởng và ủng hộ phương pháp giảng dạy của thầy cô;
  • Giúp con rèn luyện tính kỷ luật, ý thức học tập tốt tại nhà;
  • Góp ý mang tính xây dựng, chia sẻ chân thành thay vì phàn nàn hay gây áp lực.

Sự thấu hiểu và đồng hành của phụ huynh chính là “món quà tri ân lâu dài nhất”, thể hiện sự tôn trọng nghề giáo một cách sâu sắc và đúng luật.

Tri ân thầy cô không nhất thiết phải thể hiện qua vật chất. Một lời chúc chân thành, một hành động nhỏ từ trái tim, hay sự hợp tác bền bỉ trong giáo dục con em đều là cách tri ân cao đẹp và đúng mực nhất.

Khi phụ huynh và học sinh hiểu đúng tinh thần “Tôn sư trọng đạo”, thì Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 sẽ thật sự trở thành ngày hội của lòng biết ơn, góp phần xây dựng môi trường giáo dục trong sáng – minh bạch – nhân văn.