1. Khái quát chung về gió
Đối với trái đất, gió là các luồng không khí chuyển động trong không gian với quy mô lớn. Đối với không gian, gió mặt trời là các chất khí hoặc là các hạt tích điện từ mặt trời vào trong không gian chuyển động. Gió hành tinh được hình thành khi có sự thoát khí của các nguyên tố hóa học nhẹ từ khí quyển của một hành tinh vào trong không gian.
Trên trái đất có nhiều loại gió khác nhau và để phân loại các loại gió thông thường sẽ dựa vào đặc điểm, hướng thổi của gió, và hiện nay có: gió Tây ôn đới, gió mậu dịch, gió mùa, gió địa phương.
Gió bắt đầu từ đâu? Gió được sinh ra từ sự khác biệt trong áp suất khí quyển, hiện tượng này khiến cho không khí có xu hướng di chuyển từ nơi có áp suất cao tới nơi có áp suất thấp, điều này lý giải cho nguyên do tại sao các cơn gió sẽ có tốc độ và cường độ gió khác nhau.
2. Gió mậu dịch là gì?
2.1. Khái niệm
Gió mậu dịch hay còn được gọi là gió tín phong, nguồn gốc của tên gọi này bắt nguồn từ câu chuyện ngày trước. Thời xưa, người Châu Âu và người Trung Quốc đã dùng các đợt gió mậu dịch để giong buồm buôn bán trên con đường tơ lụa trên biển, với sự xuất hiện của những cơn gió này đã giúp việc làm ăn, giao thương, buôn bán được thuận lợi suôn sẻ và thu được nhiều lợi nhuận hơn. Vì thế gió tín phong còn được gọi là ngọn gió tin tưởng mang ý nghĩa thuận buồm xuôi gió, làm ăn kinh doanh suôn sẻ, thuận mua vừa bán nhiều lợi lộc.
2.2. Nguồn gốc hình thành gió mậu dịch
Nguồn gốc hình thành gió mậu dịch là nằm ở cách các tia nắng mặt trời sưởi ấm các phần khác nhau của trái đất theo những cách khác nhau. Có thể tóm tắt để hình dung về quá trình hình thành gió mậu dịch như sau:
Các tia nắng mặt trời có tác động lớn hơn khi áp dụng tổng thể, tức là theo chiều dọc lên đường xích đạo của trái đất nhận được nhiều nhiệt hơn mức chịu trách nhiệm cho sự nóng lên toàn cầu. Đối với gió mậu dịch, sức nóng của mặt trời chiếu vào đất liền và biển ở vùng xích đạo, nhiệt cuối cùng quay trở lại khôn khi bề mặt với một lượng lớn, do đó quá nóng, không khí này nở ra và mất mật độ khi nóng lên, trở nên nhẹ hơn và tăng lên;
Khi không khi nóng lên, không khí lạnh từ vùng nhiệt đới lấp đầy khoảng trống, không khí nóng thì ngược lại và sẽ bốc lên gần xích đạo di chuyển dọc theo vĩ độ 30º, dù bất kể nó nằm ở bán cầu nào;
Vào lúc này, phần lớn không khí đã đủ nguội để rơi xuống bề mặt, tạo thành một vòng khép kín (pin Hadley). Tuy nhiên, không phải tất cả các không khí đó sẽ nguội trở lại, một vài mảnh sẽ được làm nóng lại và chảy về phía pin Ferrer nằm giữa vĩ độ 30º và 60º, sau đó tiếp tục di chuyển về phía các cực.
2.3. Đặc điểm gió mậu dịch
- Gió mậu dịch thổi từ áp cao đến đến áp thấp cận xích đạo, ở các vùng cận xích đạo, gió mậu dịch đến từ hai bán cầu gặp nhau tạo thành các dòng đối lưu nâng cao (hay còn gọi là gió yếu)
- Thời gian hoạt động quanh năm, thổi gần như vào mùa hè ở Bắc bán cầu và bất thường hơn vào mùa đông. Chẳng hạn ở Việt Nam, gió mậu dịch hoạt động quanh năm nhưng mạnh lên vào các thời kỳ chuyển tiếp xuân- thu trong năm.
- Hướng gió thổi có sự ngược chiều nhau ở hai bán cầu: Bán cầu Bắc gió mậu dịch thổi theo hướng Đông Bắc- Tây Nam, ở bán cầu Nam gió mậu dịch thổi theo hướng Đông Nam- Tây Bắc. Sự khác nhau về hướng gió là do ảnh hưởng của Coriolis- đây là một hiệu ứng là nguyên nhân khiến những cơn gió mậu dịch không thổi thẳng đứng mà lại thổi xiên, và dẫn đến nhận thức của ta về hai bán cầu bị đảo ngược.
- Phạm vi hoạt động của gió tín phong từ khoảng các vĩ độ 30ºB và 30ºN về xích đạo. Nguyên nhân là do chênh lệch khi áp giữa đai áp thấp xích đạo và hai đai áp cao ở khoảng vĩ độ 30ºB và 30ºN, không khí chuyển động từ hai đai áp cao về đai áp thấp sinh ra gió tín phong.
- Tính chất chung: khô và ít mưa.
- Đặc điểm khác: ở xích đạo, sự gặp nhau của gió mậu dịch thổi từ hai bán cầu đã tạo thành những dòng đối lưu bốc lên cao, chính vì vậy mà ở sát mặt đất gió hoạt động yếu hơn; ảnh hưởng của gió xảy ra giữa xích đạo và vùng nhiệt đới, và vĩ độ Bắc- Nam đạt khoảng 30º, chúng là những cơn gió mạnh vừa phải, với tốc độ gió trung bình khoảng 20km/h.
2.4. Vai trò của gió mậu dịch
Gió mậu dịch thổi có vai trò làm dòng lái cho xoáy thuận nhiệt đới hình thành phía trên các đại dương trên thế giới. Gió mậu dịch cũng lái bụi châu Phi về phía Tây qua Đại Tây Dương đến vùng Caribe, cũng như các phần của Đông Nam Bắc Mỹ.
Bên cạnh đó, gió mậu dịch còn mang những vai trò chung của các loại gió khác như: góp phần tạo nên bản chất thời tiết của một vùng, một khu vực và quốc gia; gió tác động trực tiếp đến tới các hoạt động sản xuất nông- lâm- ngư nghiệp; dự báo thời tiết một cách chính xác; ứng dụng trong việc thiết kế tàu, thuyền; nghiên cứu ra các giống vật nuôi cây trồng mới giúp tạo năng suất, đạt hiệu quả cao; ứng dụng trong các môn thể thao liên quan đến hướng gió làm đa dạng du lịch biển như cầu lông, lướt sóng, bóng bàn, lướt ván,....
3. Gió mậu dịch có tính chất nào dưới đây?
Để hiểu rõ hơn về tính chất của loại gió này bạn hãy cùng suy đoán, lựa chọn nhanh đáp án của câu hỏi sau đây về chủ đề tính chất gió mậu dịch ngay dưới đây nhé!
1. Gió mậu dịch có tính chất nào dưới đây?
A. Nóng ẩm và nhiều mưa
B. Nóng, lạnh và ít mưa
C. Khô nóng và ít mưa
D. Khô nóng và nhiều mưa
Đáp án: C. Khô nóng và ít mưa.
Giải thích: Gió mậu dịch mang tính chất này, nguyên nhân chủ yếu là do sự tăng hay giảm nhiệt độ của các khu vực gió thổi đến. Gió mậu dịch thổi từ các áp cao ở hai chí tuyến về phía áp thấp xích đạo, và dịch di chuyển tới các vùng có nhiệt độ trung bình cao hơn. Đây cũng chính là lý do vì sao gió mậu dịch và gió Tây ôn đới xuất phát từ cao áp chí tuyến, nhưng gió mậu dịch lại khô và ít gây ra mưa, còn gió Tây ôn đới lại ẩm và gây mưa nhiều.
2. Gió mậu dịch có đặc điểm về tính chất là:
A. Lạnh khô
B. Nóng ẩm
C. Ẩm
D. Khô
Đáp án: D. Khô.
Giải thích: gió mậu dịch thổi từ đai áp cao chí tuyến về đai áp thấp xích đạo, có hướng và tốc độ tương đối ổn định quanh năm, ở bán cầu Bắc có hướng Đông Bắc, ở bán cầu Nam có hướng Đông Nam, tính chất của gió nói chung là khô.
Như vậy gió mậu dịch là một trong những loại gió góp phần quan trọng vào sự điều hòa, hoạt động của thiên thiên, môi trường sống trên trái đất. Và Việt Nam chúng ta cũng chịu sự ảnh hưởng của gió mậu dịch thổi quanh năm, do nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến và nằm trong khu vực gió mùa điển hình của Châu Á. Chẳng hạn, gió tín phong từ Bắc bán cầu đã ảnh hưởng nhất định đến khí hậu nước ta: vào mùa đông, ở miền Bắc- gió tín phong thổi xen kẽ với gió mùa Đông Bắc, khi gió mùa Đông Bắc suy yếu thì gió này lại mạnh lên khiến thời tiết trở lên khô nóng; ở Nam bộ thì Đông Bắc tín phong thịnh hành, gặp địa hình núi chắn gió gây mưa ở khu vực Duyên Hải Trung Bộ và là nguyên nhân chính gây ra mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên; vào mùa xuân gió tín phong Bắc bán cầu thổi ở rìa Tây Nam áp cao nhiệt đới Tây Thái Bình Dương và nước ta theo hướng Đông Nam, gió này gây thời tiết ẩm, độ ẩm cao, nhiều sương mù, thời tiết ấm áp, không mưa,...
Hy vọng với bài viết trên Luật Minh Khuê đã giúp các bạn giải đáp được những thắc mắc xoay quanh về vướng mắc gió mậu dịch. Và mong rằng với những thông tin trên các bạn đã hiểu rõ hơn về bản chất, vai trò và có thể dễ dàng phân biệt, nhận diện loại gió này với những loại gió khác trên thế giới.
