1. Qúa trình hình thành hiến pháp Mỹ:

Hiến pháp Hoa Kỳ là một trong những Hiến pháp kinh điển của thế giới. Điều khá thú vị là, kể từ khi được soạn vào năm 1787 (được phê chuẩn vào năm 1788 và chính thức có hiệu lực từ năm 1789), cho tới nay, bản Hiến pháp này mới được tu chính 27 lần trong đó có 10 tu chính án đầu tiên về các quyền tự do cơ bản của công dân Hoa Kỳ được đề xuất vào cùng 1 ngày là 25/9/1789. Hiến pháp Hoa Kỳ thực hiện chức năng cơ bản của Hiến pháp là đặt ra giới hạn quyền lực nhà nước cho các thiết chế hiến định (Quốc hội, Tổng thống và Tòa tối cao), cơ chế phân quyền giữa các thiết chế này, đồng thời ghi nhận những quyền con người, quyền công dân cơ bản ở Hoa Kỳ. Hiến pháp cũng đưa ra những giới hạn mà nhà nước có thể thực thi quyền lực trong khi vẫn tôn trọng, bảo đảm các quyền con người, quyền công dân cơ bản. Lịch sử của nước Mỹ là lịch sử của sự vươn lên không ngừng, từ một liên bang lỏng lẻo gồm 13 tiểu bang đang đứng trước nguy cơ tan rã và nội chiến, đã trở thành một nhà nước liên bang hùng mạnh nhất thế giới ngày nay. Tất cả các sử gia đều cho rằng, một trong hai văn bản quan trọng nhất (ngoài bản Tuyên ngôn Độc lập - 1776) làm nền tảng tạo nên sự hùng mạnh của nước Mỹ, chính là bản Hiến pháp Mỹ (1787).

2. Hiến pháp Hoa Kỳ là “độc nhất vô nhị” trong số các bản hiến pháp trên thế giới:

Hiến pháp Hoa Kỳ là “độc nhất vô nhị” trong số các bản hiến pháp trên thế giới. Nó được coi là một bộ luật thực sự đặc biệt, không chỉ bởi là bản Hiến pháp lâu đời nhất (năm 1787) và ngắn nhất (với 4.400 từ) so với bất cứ bản hiến pháp nào trên thế giới, mà nó còn được nhiều quốc gia khác lấy làm mô hình tham chiếu cho hiến pháp nước mình. Văn bản chỉ vỏn vẹn 4 trang giấy khổ 73x60cm nhưng đã truyền cảm hứng cho hầu hết các “nhà thiết kế” hiến pháp trên toàn thế giới, từ châu Phi đến châu Á, châu Úc, từ châu Âu đến châu Mỹ, và giúp các chính trị gia trên thế giới thiết lập nên nhiều thỏa thuận đa phương, và định hình nên Luật Nhân quyền Quốc tế. Nhà Triết học chính trị Alexis de Tocqueville thế kỷ 19 cho rằng đó là bản “Hiến pháp liên bang hoàn hảo nhất từng tồn tại”. Cựu Thủ tướng Anh William Gladstone miêu tả Hiến pháp Mỹ là “tác phẩm tuyệt vời nhất từng sản sinh ra tại một thời điểm nhất định bởi trí óc và mục đích của con người”. Còn Sử gia George Billias coi Hiến pháp Mỹ là “món quà lớn nhất của đất nước này đối với tự do của con người”. Hiến pháp Mỹ là bộ luật tối cao dựa trên tư tưởng tam quyền phân lập giữa nhánh Lập pháp (Quốc hội), Hành pháp (Tổng thống) và Tư pháp (Tòa án). Điều đặc biệt là các quyền của mỗi nhánh sẽ được cân bằng và kiểm soát bởi các quyền của hai nhánh kia. Không giống như nhiều hiến pháp khác, Hiến pháp Hoa Kỳ làm cho mọi điều hoàn toàn có thể sửa đổi được. Không có điều khoản nào được coi là vĩnh cửu. Bất kỳ quy tắc hiến pháp nào ở Hoa Kỳ chỉ có hiệu lực cho đến khi được bãi bỏ bởi quy tắc tiếp theo. Nhưng điều đặc biệt là, cho đến nay, nó lại là bản Hiến pháp ít sửa đổi nhất trên thế giới.

Điểm quan trọng nhất của Hiến pháp Mỹ là đã nêu bật quyền của dân chúng, về sự giới hạn quyền lực của chính quyền, cũng như cách kiểm soát quyền lực một cách khoa học. Điều này thể hiện rõ trong phần mở đầu của hiến pháp: "Chúng ta, Nhân dân Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, với mục đích xây dựng một Liên bang hoàn hảo hơn nữa, thiết lập Công lý, đảm bảo sự Thanh bình trong nước, chăm lo Quốc phòng, lo liệu Phúc lợi chung, giữ vững Phước lành của Tự do cho chính mình và cho Hậu thế, quyết định xây dựng Hiến pháp này cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ."

3. Mùa hè lịch sử nóng nực:

Thứ 6 ngày 25/5/1787, tại tòa nhà Hạ viện tiểu bang Pennsylvania trên đường Chestnut (thành phố Philadelphia) có một nhóm người miệt mài ghi chép và tranh luận trong bầu không khí nóng như hun đúc của mùa hè khắc nghiệt. Khi 55 người đàn ông được triệu tập tới Philadelphia vào mùa hè lịch sử năm ấy, nước Mỹ vừa trải qua một cuộc chiến đầy cam go với đế chế Anh. Đất nước bị tàn phá tan hoang, và đang chập chững bước vào giai đoạn phục hồi từ đống đổ nát với một nền kinh tế “dị dạng” do việc tách khỏi mẫu quốc: Tiền giấy tràn ngập khắp nơi gây ra cuộc lạm phát tồi tệ, nhiều nông dân và chủ đất nhỏ vướng lao tù vì các khoản nợ nần...

Ngoài ra, quốc gia non trẻ ấy cũng phải chống đỡ những cuộc bạo loạn của các nhóm nông dân hung tợn nổi dậy chống lại chính quyền và người dân thì thấp thỏm âu lo về một tình trạng vô chính phủ đang “lấp ló” ở chân trời. Thêm nữa, Hiệp ước Hòa Bình với người Anh hầu như không có hiệu lực, và chính quyền Mỹ non trẻ cũng chẳng có chút vị thế gì trong con mắt của các quốc gia châu Âu. Tóm lại, nước Mỹ khi ấy là một liên minh lỏng lẻo của 13 tiểu bang đang bị “tê liệt” về mọi mặt, và như Tướng George Washington từng nhận xét, các tiểu bang được liên kết với nhau bằng “một sợi dây làm bằng cát”.Trước tình thế nguy nan ấy, 55 đại biểu được 13 tiểu bang cử làm đại diện đến tham dự Hội nghị Liên bang với nhiệm vụ sửa đổi và bổ sung những điều khoản cần thiết cho hiến pháp đương thời - còn gọi là Điều khoản Liên bang. Tuy nhiên, khi họ bắt đầu thảo luận, họ đi đến quyết định là “đập” toàn bộ và xây dựng lại từ đầu Điều khoản Liên bang. Và bản Hiến pháp mới cho nước Mỹ đã được ra đời trong hoàn cảnh như thế.

Sau ba tháng hội thảo triền miên căng thẳng và đầy áp lực, 55 đại biểu rời Philadelphia trở về nhà trong tình trạng kiệt sức và với tâm trạng hoài nghi. Rất ít người trong số họ tin tưởng vào sự tồn tại lâu dài của bản Hiến pháp mà họ vừa soạn thảo. Thậm chí ngay cả Chủ tịch Hội nghị Liên bang khi ấy là Tướng George Washington cũng nghĩ rằng, bản Hiến pháp chỉ có thể tồn tại lâu nhất là... 20 năm.

4. Cuộc hội tụ của những con người thần thánh:

Trong suốt 100 ngày tham dự Hội nghị Liên bang để soạn thảo Hiến pháp Hoa Kỳ, 55 đại biểu chỉ nghỉ có 10 ngày. Mỗi ngày họ thảo luận, tranh luận từ 8 giờ sáng đến 3 rưỡi chiều, làm việc liên tục 6 ngày trong tuần ròng rã suốt hơn 3 tháng trời, trong căn phòng ngột ngạt với cửa sổ đóng kín bất chấp cái nóng mùa hè chỉ nhằm đảm bảo... tính bí mật. Đây là cuộc họp của những con người đã làm nên cuộc Chiến tranh Cách mạng Mỹ năm 1776, và sứ mệnh của họ giờ đây là xây dựng một đất nước vững chãi hơn. Người nhiều tuổi nhất - 81 tuổi - chính trị gia vô cùng nổi tiếng Benjamin Franklin, và người trẻ nhất là Jonathan Dayton, đại biểu của tiểu bang New Jersey mới 26 tuổi.

Thật kinh ngạc, nhiều người trong số họ còn quá trẻ (20 đại biểu dưới 40 tuổi), nhưng đã đóng góp trí tuệ vô cùng lớn trong quá trình soạn thảo bản Hiến pháp như: Alexander Hamilton (32 tuổi), sau này trở thành một trong những kiến trúc sư cho hệ thống chính quyền và kinh tế Mỹ; James Madison (36 tuổi) – “cha đẻ” của Bản Hiến pháp; Gouverneurn Morris (35 tuổi) - Chủ tịch Ủy ban văn phong và bố cục; Ed mund Randolph (34 tuổi) - Thống đốc bang Virginia khi ấy, người trình bày Phương án Virginia, làm cơ sở cho bản Hiến pháp sau này. Tất cả 55 đại biểu đều đã từng tham gia chính quyền tiểu bang hoặc thuộc địa, trong số đó 34 người là luật sư, 8 người đã từng ký vào Bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776, 6 người tham gia ký vào Điều khoản Hợp bang, và 2 người từng tham gia soạn thảo cả ba văn kiện quan trọng nhất của nước Mỹ. Gần một nửa trong số đó đã từng tham gia chiến đấu trong cuộc Chiến tranh Cách mạng Mỹ.

5. Tôn trọng những ý kiến khác biệt :

55 đại biểu đều là những cá nhân kiệt xuất, một thế hệ tài năng, quả cảm, thông minh và chính trực đại diện cho thế hệ lãnh đạo nước Mỹ trong thế kỷ 18 mà người Mỹ sau này gọi là Founding Fathers (Những Người cha Lập quốc). 

Các tư liệu lưu lại cho thấy, Hiến pháp Mỹ ra đời từ những cuộc tranh luận nảy lửa tưởng chừng như không có lối thoát, từ những mối bất đồng quan điểm sâu sắc của những bộ óc vĩ đại có một không hai trong lịch sử nước Mỹ, và bằng một tinh thần mà người ta khó có thể tìm một cụm từ nào thay thế ngoài cách gọi: “Tinh thần Mỹ”. Như trong thư gửi Chủ tịch Quốc hội Hợp bang, tướng George Washington đã viết: “...Bản hiến pháp, như chúng tôi có hiện nay, là kết quả của tình bằng hữu thân ái, của sự cần thiết phải phụ thuộc và nhượng bộ lẫn nhau do sự khác biệt quan điểm chính trị…”. 

Hay như Benjamin Franklin, chính trị gia cao tuổi nhất đã phát biểu vô cùng cảm động trong ngày ký Hiến pháp: “Những lời nói sinh ra trong bức tường này rồi cũng sẽ chết trong bức tường này….”Họ tranh luận về mọi chủ đề, từ cách thức bầu chọn nhiệm kỳ của Hạ nghị sĩ, Thượng nghị sĩ cho đến bầu cử Tổng thống, từ cách thức vận hành bộ máy hành pháp, quyền phủ quyết của tòa án cho đến chủ quyền liên bang... Có nhiều lần mà những bất đồng giữa các đại biểu đã dẫn tới không khí bế tắc, mọi thảo luận đều trở nên cực kỳ căng thẳng. Nhưng nhờ tư tưởng biết thỏa hiệp và tôn trọng lẫn nhau mà Hội nghị Lập hiến đã thu được kết quả như ý muốn. Nhiều sử gia Mỹ gọi thành công mà Hội nghị Lập hiến đã thực hiện được là “Điều kỳ diệu ở Philadelphia”. Ngày nay, bản Hiến pháp Mỹ cùng với bản Tuyên ngôn Độc lập đang được lưu giữ trang nghiêm và cẩn mật tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Mỹ như là những tài sản quý báu nhất của người dân Mỹ. 

Không ai trong số 55 đại biểu ấy đều là người hoàn hảo, nhưng họ biết nơi để tìm thấy sự hoàn hảo. Mọi sự tranh luận và thỏa hiệp của họ đều dựa trên nền tảng học thức vô cùng uyên thâm và tinh thần tôn trọng lẫn nhau. Nhưng quan trọng hơn cả, 55 con người ấy đều đọc Kinh Thánh, và sự giáo dục mà họ tiếp thụ đều được bao bọc trong lời dạy của Đấng Thiên Chúa.

 

6. Một vài nét của Hiến pháp Việt Nam:

Nhìn lại Hiến pháp Việt Nam, ngay lập tức ta có thể nhận ra một vấn đề đối với luật cơ bản của nước ta, chính là sự thiếu ổn định, tính từ năm 1946 đến hết năm 2013, nước ta đã có tới 04 bản hiến pháp, gồm: Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1980 (sửa đổi, bổ sung năm 1988), Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), trung bình cứ 17 năm, nước ta lại có 01 bản hiến pháp mới, như vậy tuổi đời hiến pháp của nước ta quá ngắn. Bản hiến pháp hiện nay là Hiến pháp năm 2013, được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 28/11/2013, có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2014. Cấu trúc của bản hiến pháp này gồm 11 chương với 120 điều, quy định chế độ chính trị, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức bộ máy nhà nước,... Với vai trò là luật cơ bản của nhà nước, là văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất, Hiến pháp phải trở thành nguồn cho các văn bản pháp luật thấp hơn.

Nguồn: Sưu tầm.