1. Hiệp định mậu dịch tự do bắc mĩ NAFTA là gì ?

Hiệp định Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ (tiếng Anh: North American Free Trade Agreement; viết tắt: NAFTA) là hiệp định thương mại tự do giữa Canada, Mỹ và Mexico, ký kết ngày 12 tháng 8 năm 1993, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 1994.

Nội dung của hiệp định này là: Giúp cho kinh tế của Mỹ, Canada và Mexico được dễ dàng. Cụ thể là việc Mỹ và Canada có thể dễ dàng chuyển giao công nghệ sang México và México cũng dễ dàng chuyển giao nguồn nhân lực sang 2 nước kia. Ngoài ra, hiệp định này còn giúp cho 3 nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới về kinh tế với các khối như EU, AFTA,... Sau 18 năm tồn tại, Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đang lộ những vết rạn nứt nghiêm trọng do những bất cập và sự lỗi thời khi nền kinh tế thế giới đang vận động không tuân theo những toan tính chủ quan.

NAFTA đã là nền tảng cho sự thống nhất về kinh tế và chính trị giữa ba nước Bắc Mỹ, nhưng giờ đây nền tảng này đang có những chấn động dữ dội từ bên trong và đe dọa đến thành công của những bước tiến trong tương lai.

Có rất nhiều vấn đề nổi lên trong mọi lĩnh vực như tranh cãi về thương mại, làn sóng nhập cư và hợp tác quân sự, đó cũng là những vấn đề mà cựu Tổng thống Mỹ, Barack Obama từng thảo luận với các đối tác México và Canada trong hội nghị thượng đỉnh Bắc Mỹ. Cuộc họp thường niên này vốn là nơi để các bên đề ra những kế hoạch tăng cường hợp tác và hội nhập thì lần này đã trở thành cơ hội để khuấy lại những vấn đề nóng bỏng chưa bao giờ được giải quyết triệt để. Cả México và Canađa đều không hài lòng với điều khoản "mua hàng Mỹ" của Tổng thống Mỹ. Việc Mỹ công khai yêu cầu các dự án xây dựng trong NAFTA phải mua sản phẩm của các công ty Mỹ là sự vi phạm nghiêm trọng các quy định của NAFTA. México đã trả đũa bằng cách áp thuế quan với hàng chục loại sản phẩm nhập khẩu của Mỹ.

Nhiều xung đột khác còn liên quan đến tình trạng nhập cư và vận tải hàng hóa giữa 3 nước Bắc Mỹ. Mặc dù NAFTA được chính các công ty Mỹ ủng hộ và đóng góp ý kiến vào việc xây dựng các điều khoản cho hiệp định này, nhưng đến nay, nhiều công ty Mỹ đã bị đánh bật khỏi sân chơi bởi sự cạnh tranh từ các công ty của Canađa và Mexico.

Theo nội dung của Hiệp định, phần lớn hàng rào mậu dịch sẽ được loại bỏ trong vòng 10 năm; tất cả các phương thức dịch vụ đều được đề cập. Đãi ngộ quốc gia và đãi ngộ tối huệ quốc được áp dụng đối với đầu tư, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và chính sách cạnh tranh lành mạnh. Hiệp định này được coi là bước thử nghiệm cho các cuộc đàm phán các hiệp định sau này do cơ quan sáng kiến châu Mĩ tiến hành.

Với 5 chương và 20 điều, Hiệp định quy định cụ thể và chỉ tiết các biện pháp và thể thức thực hiện và quản lí khối thị trường chung Bắc Mĩ, như: 1) Quy định ba nước giảm hàng rào thuế quan đối với hàng hóa và dịch vụ theo từng giai đoạn. Khi NAFTA có hiệu lực, Mĩ giảm 84%, Canađa giảm 79% thuế đối với hàng nhập khẩu từ Mĩ và Canađa. Đến năm thứ 5, Mĩ và Canađa giảm thêm 8% thuế đối với Mêhicô, Mêhicô giảm thêm 18% thuế đối với Mĩ và 19% đối với Canađa. Đến năm thứ 10, Mĩ giảm thêm 7%, Canađa giảm thêm 12% và Mêhicô giảm thêm 38%. Đến năm thứ 15, cả ba nước giảm nốt 1% thuế còn lại; 2) Đến tháng 6/1999, hủy bỏ toàn bộ chế độ xin phép xuất nhập khẩu, hạn ngạch và giấy phép giữa ba nước; 3) Quy định mỗi nước thành viên được quyền duy trì chính sách ngoại thương và thuế quan riêng của mình đối với các nước khác; 4) Tiến tới mở cửa hoàn toàn các thị trường chứng khoán, tiền tệ, đầu tư, bảo hiểm và hầu hết các ngành kinh tế khác, cho phép lập các công ti 100% vốn của nước này trên lãnh thổ nước kia; 5) Áp dụng quy chế tối huệ quốc trong quan hệ thương mại giữa ba nước; 6) Thực hiện bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát minh, sáng chế, bảo vệ môi trường..., 7) Lập cơ chế giải quyết tranh chấp theo ba cấp: Hội đồng tư vấn Chính phủ, Uỷ ban thương mại Bắc Mĩ và Hội đồng trọng tài.

2. Hiệp định Mậu dịch tự do Bắc Mĩ (NAFTA) có ý nghĩa gì đối với các nước Bắc Mĩ ?

Năm 1993, Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Mĩ được Hoa Kì,Ca-na-đa và Mê-hi-cô thông qua, hình thành một khối kinh tế gồm khoảng 419,5 triệu người (2001), có nguồn tài nguyên phong phú cả về nguyên liệu và nhiên liệu.

Sự ra đời của hiệp định Mậu dịch tự do Bắc Mĩ có ý nghĩa:

– Tạo ra sức mạnh tổng hợp để có sức cạnh tranh trên thị trường thế giới.

– Tạo điều kiện cho việc chuyển giao công nghệ từ Hoa Kì, Ca-na-đa sang Mê-hi-cô.

– Tận dụng nguyên liệu, lao động của Mê-hi-cô.

– Mở rộng thị trường nội địa.

3. Thông tin cơ bản về Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ ?

Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (North American Free Trade Agreement; viết tắt là NAFTA) là Hiệp định Thương mại tự do giữa ba nước Canada, Mỹ và Mexico, kí kết ngày 12/8/1992 và hiệu lực từ ngày 1/1/1994.

Nội dung của hiệp định này nhằm giúp cho kinh tế của ba nước Mỹ, Canada và Mexico được trao đổi dễ dàng. Cụ thể là việc Mỹ và Canada có thể dễ dàng chuyển giao công nghệ sang Mexico và Mexico cũng dễ dàng chuyển giao nguồn nhân lực sang hai nước kia. Ngoài ra, hiệp định này còn giúp cho ba nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới về kinh tế với các khối như EU, AFTA,...

Tuy nhiên, Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ giữa Mỹ, Canada và Mexico đã lộ những vết rạn nứt nghiêm trọng, do những bất cập và sự lỗi thời khi nền kinh tế thế giới đang vận động không tuân theo những toan tính chủ quan.

Nền kinh tế toàn cầu đã thay đổi từ những năm 1990. NAFTA không đề cập tới những lĩnh vực công nghiệp lớn vốn chưa tồn tại, hoặc có thì cũng rất mờ nhạt khi thỏa thuận này được đàm phán trước đây, ví dụ lĩnh vực thương mại điện tử. Hiệp định cũng không có tác động gì nhiều đối với tiêu chuẩn môi trường hoặc lao động. Bởi vậy, các chính trị gia kêu gọi cải tiến NAFTA trong nhiều năm qua.

Năm 2008, Cựu Tổng thống Barack Obama cũng vận động tranh cử với lời hứa tái đàm phán NAFTA. Cuối cùng, ông thực hiện điều đó dưới một thỏa thuận khác, đó là Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

TPP lúc đó bao gồm 12 nước thành viên, trong đó có cả ba nước thành viên NAFTA, đồng thời nội dung của thỏa thuận đó chứa đựng những vấn đề mới như hiện đại hóa các qui định thương mại (có một chương dành cho thương mại điện tử) và nâng cao tiêu chuẩn lao động, môi trường.

Trong suốt chiến dịch tranh cử cũng như sau khi lên nắm quyền, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cho rằng, NAFTA là một trong những hiệp định thương mại tệ nhất trong lịch sử, là nguyên nhân lấy đi hàng triệu việc làm của người lao động nước Mỹ, khi cho phép hai nước thành viên láng giềng hưởng nhiều lợi thế.

Một trong những việc làm đầu tiên của ông Trump khi nhậm chức là rút khỏi TPP. Tệ hơn, Tổng thống Trump sau đó còn áp dụng hàng rào thuế quan với cả những đồng minh của Mỹ ở Bắc Mỹ. Điều này đã gây thiệt hại cho Canada, Mexico cũng như các tập đoàn của Mỹ.

Sau khi ông Trump đe dọa 'xé bỏ' NAFTA hồi năm 2016, ba nước thành viên đã khởi động đàm phán lại Hiệp định vào tháng 8/2017 và được công bố vào cuối tháng 8/2018. Ngày 30/9/2018, Mỹ và Canada chính thức đồng ý thay thế NAFTA bằng thỏa thuận mới và Hiệp định USMCA đã hoàn tất sau đó nhiều tuần.

Vào ngày 29/1/2020, Tổng thống Trump đã kí ban hành thành luật Hiệp định thương mại USMCA. Hiện USMCA cần được Toàn quyền Canada Julie Payette phê chuẩn để có hiệu lực, đây sẽ là bước cuối cùng để đưa hiệp định vào thực thi.

4. Nhiều lỗ hổng trong qui định của Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ

1. NAFTA có hiệu lực từ khi thương mại điện tử trong thương mại quốc tế chưa được coi trọng như hiện nay. Trong khi đó, Mỹ đã bổ sung thêm các điều khoản ngày càng phức tạp hơn về thương mại điện tử vào các hiệp định thương mại tự do khác, đỉnh cao là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) mà Tổng thống Trump tuyên bố từ bỏ ngay sau khi nhậm chức.

2. Trong vài thập kỉ triển khai thực hiện Thương mại tự do Bắc Mỹ, một số sai sót đã bộc lộ rõ. Ví dụ, điều khoản tranh chấp cốt lõi (Chương 20) đã không hoạt động. Điều khoản này cho phép các chính phủ có quyền khiếu nại khi họ tin rằng các chính phủ đối tác đã vi phạm các qui định.

Điều khoản bảo vệ các chính phủ đôi khi có thể ngăn cản việc khiếu kiện chống lại họ, như trường hợp đơn khiếu nại của Mexico hồi năm 2000 nhằm chống lại các hàng rào thuế quan của Mỹ đối với mặt hàng đường ăn, đã không bao giờ được trình lên ủy ban giải quyết tranh chấp, do Mỹ cố tình ngăn chặn tiến trình này.

Hai điều khoản tranh chấp chuyên ngành khác liên quan đến các qui định về đầu tư (Chương 11) và xem xét thuế chống bán phá giá (Chương 19), đã làm dấy lên những lo ngại về vai trò thực sự của các tòa án quốc tế và sự cân bằng giữa quyền lực quốc gia và quốc tế.

3. NAFTA đã loại bỏ thuế quan đối với hầu hết các loại hàng hóa, nhưng vẫn có một vài ngoại lệ. Chẳng hạn, các thị trường dịch vụ như viễn thông và phát thanh truyền hình vốn không có mặt trong NAFTA, nay được xem xét mở rộng.

Cụ thể, NAFTA mới vẫn duy trì thuế quan đánh lên thịt heo nhập khẩu từ Mỹ

Các chuyên gia thương mại và hàng hóa tại Iowa (Mỹ) cho biết, thỏa thuận thương mại mới giữa ba quốc gia lớn nhất của Bắc Mỹ là một bước tiến tích cực trong việc giải quyết căng thẳng thương mại nói chung.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất và chế biến thịt heo sẽ phải chờ để thuế quan đang bị áp lên thịt heo nhập khẩu được gỡ bỏ.

Canada đã tham gia vào thỏa thuận sơ bộ, được Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt cho cái tên mới là “Thỏa thuận Mỹ - Mexico – Canada”, hay USMCA, ngay đêm của ngày hết hạn (30/9). Thỏa thuận mới chủ yếu đưa ra thay đổi đối với thuế ô tô, tiêu chuận lao động, giải quyết tranh chấp và mở lại một vài phần thị trường sản phẩm từ sữa của Canada cho các nhà sản xuất Mỹ.

USMCA không gỡ bỏ thuế nhập khẩu 25% và 10% đánh lên sản phẩm thép và nhôm của chính quyền Mỹ. Tháng 6, Mexico đã trả đũa với thuế quan 20% đánh lên thịt heo và sản phẩm khác từ Mỹ.

Điều này có thể khiến các nhà sản xuất thịt heo trên khắp nước Mỹ tiếp tục chịu thiệt hại, khi Mexico là thị trường xuất khẩu thịt heo lớn nhất của quốc gia này, và Mỹ đang phải đối mặt với thuế quan 25% từ Trung Quốc.

Ngành thịt heo trị giá 65 tỉ USD của Iowa hiện là lớn nhất tại Mỹ, theo sau là Bắc Carolina với giá trị dưới 2,1 tỉ USD.

Chuyên gia kinh tế Dermot Hayes của trường Đại học Iowa cho biết, chính quyền ông Trump có thể gỡ bỏ thuế quan bất cứ lúc nào, nhưng ông cho rằng họ cần dựa vào đó để cố gắng thúc đẩy hành động lập pháp đối với USMCA.

Giá ngô và đậu nành có thể được thúc đẩy trong dài hạn nếu Mexico gỡ thuế quan đối với thịt heo, vì nhu cầu xuất khẩu thịt heo sẽ kéo giá ngô và đậu nành lên theo.

Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ Luật sư tư vấn pháp luật hình sự trực tuyến qua tổng đài điện thoại, gọi số: 1900.6162 để được giải đáp.

Trân trọng./.

Bộ phận tư vấn pháp luật - Công ty luật Minh Khuê