1. Hiểu thế nào về thu nhập?

Theo Từ điển tiếng Việt, thu nhập là khoản tiền mà một cá nhân, doanh nghiệp hay một nền kinh tế nhận được trong một thời gian nhất định (quý, tháng, năm).

Theo từ điển Kinh tế học của tác giả Nguyễn Văn Ngọc - Đại học Kinh tế Quốc dân: Thu nhập là khoản tiền thu được từ việc sở hữu và cung ứng các nhân tố sản xuất trong một thời kỳ. Các khoản tiền thu được từ lao động, tư bản, đất đai và năng lực kinh doanh là thu nhập từ tiền lương, lãi suất, địa tô và lợi nhuận. Doanh nhân (người sở hữu năng lực kinh doanh) là người kết hợp các nhân tố sản xuất để tạo ra sản lượng và thu nhập cho các nhân tố sản xuất.

Hiện nay, tuy chưa có một định nghĩa cụ thể về khái niệm thu nhập nhưng tùy vào những góc độ nghiên cưu khác nhau mà tác giả có thể nêu ra những cách hiểu riêng. Dù vậy, tựu chung lại, có thể hiểu rằng, thu nhập là một khoản của cải được tính thành tiền mà cá nhân, doanh nghiệp hoặc một nền kinh tế nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ công việc, dịch vụ hoặc hoạt động nào đó. Thu nhập có thể có được từ các nguồn khác nhau như: lao động, sở hữu các giấy tờ có giá trị, từ thừa kế, được tặng cho,...

 

2. Hiệu ứng thu nhập và những vấn đề xoay quanh:

2.1. Khái niệm về hiệu ứng thu nhập

Hiệu ứng thu nhập (tiếng Anh là Income Effect) là một thuật ngữ trong chuyên ngành kinh tế vĩ mô. Nó được hiểu là sự thay đổi của cầu hàng hóa hoặc dịch vụ, gây ra bởi sự thay đổi sức mua của người tiêu dùng do thu nhập thực tế thay đổi. Sự thay đổi này có thể là do thu nhập thực tế của người tiêu dùng tăng lên hoặc do giá các hàng hóa mà họ thường phải mua đang tăng hoặc giảm.

Ví dụ, hãy xem xét một người tiêu dùng thường ngày mua một chiếc bánh sandwich phô mai giá rẻ để ăn cho bữa trưa tại nơi làm việc, nhưng đôi khi lại vung tiền ăn hotdog. Nếu giá của một chiếc sandwich phô mai tăng so với bánh hotdog, điều đó có thể khiến họ giảm số lần mua bánh hotdog đi vì giá bánh sandwich phô mai hàng ngày cao làm giảm thu nhập thực của họ. Trong tình huống này, việc tăng giá làm tăng nhu cầu đối với bánh sandwich phô mai và giảm nhu cầu đối với hàng hóa thay thế bình thường là bánh hotdog.

 

2.2. Ảnh hưởng của hiệu ứng thu nhập đối với các loại hàng hóa

Những thay đổi trong sức mua có thể là do thay đổi thu nhập, thay đổi giá hoặc biến động tiền tệ. Giá giảm làm tăng sức mua, cho phép người tiêu dùng mua một sản phẩm tốt hơn hoặc tăng lượng hàng hóa sử dụng so với trước. Tuy nhiên, các hàng hóa và dịch vụ khác nhau trải nghiệm những thay đổi này theo những cách khác nhau.

Hàng hóa thông thường là hàng hóa có nhu cầu tăng lên khi thu nhập của người dân và sức mua tăng. Hàng hóa thông thường được định nghĩa là hàng hóa có độ co giãn thu nhập của nhu cầu là dương, nhưng nhỏ hơn một.

Hàng hóa thứ cấp là hàng hóa mà nhu cầu giảm khi người tiêu dùng thực thu nhập tăng lên. Điều này xảy ra khi hàng hóa có nhiều sản phẩm thay thế đắt tiền hơn cho thấy sự gia tăng nhu cầu khi nền kinh tế của xã hội cải thiện.

 

2.3. Ảnh hưởng của hiệu ứng thu nhập đối với người tiêu dùng

Hiệu ứng thu nhập dẫn đến người tiêu dùng chi tiêu nhiều hay ít nhưng không cho biết họ sẽ mua hàng hóa có giá trị cao hơn hoặc thấp hơn.

Như ví dụ bên trên, nếu giá của một chiếc bánh sandwich tăng tương ứng với thu nhập của người tiêu dùng, điều này có thể khiến người tiêu dùng cảm thấy như họ không đủ tiền mua hàng tương tự, thậm chí có thể làm giảm nhu cầu đối với hàng hóa thay thế, ví dụ đối với hotdog, ngay cả khi giá của hotdog vẫn là tương tự. Người tiêu dùng có thể chọn mua nhiều hàng hóa đắt hơn với số lượng ít hơn hoặc hàng hóa rẻ hơn với số lượng cao hơn. 

Một khái niệm được gọi là "khuynh hướng tiêu thụ cận biên" giải thích cách người tiêu dùng chi tiêu dựa trên thu nhập. Nó dựa trên sự cân bằng giữa chi tiêu so với thói quen tiết kiệm của người tiêu dùng. Khuynh hướng tiêu thụ cận biên nằm trong một lý thuyết kinh tế vĩ mô lớn hơn được gọi là kinh tế học của Keynes. Lý thuyết rút ra so sánh giữa sản xuất, thu nhập cá nhân và xu hướng chi tiêu nhiều hơn. Ví dụ, thu nhập tăng có thể làm tăng số lượng người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền cho một hàng hóa tốt, dẫn đến giá cả tăng lên. Xem thêm: Thu nhập quốc dân (national income) là gì?

 

3. Hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế khác nhau thế nào?

3.1. Khái niệm về hiệu ứng thay thế

Hiệu ứng thay thế (tiếng Anh là Substitution effect) là sự sụt giảm doanh số của một sản phẩm có thể được quy rằng khi giá của sản phẩm này tăng thì người tiêu dùng chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế rẻ hơn.

Một sản phẩm có thể mất thị phần vì nhiều lý do, nhưng hiệu ứng thay thế hoàn toàn phản ánh tính căn cơ. Ví dụ: Nếu một thương hiệu tăng giá, một số người tiêu dùng sẽ lựa chọn một mặt hàng khác rẻ hơn. Nếu giá thịt bò tăng thì người tiêu dùng sẽ ăn nhiều thịt gà hơn.

Hiệu ứng thay thế không chỉ được nhìn thấy trong hành vi của người tiêu dùng. Một nhà sản xuất phải đối mặt với việc tăng giá cho một sản phẩm thiết yếu thì có thể chuyển sang phiên bản rẻ hơn được sản xuất bởi đối thủ nước ngoài. Nói chung, khi giá cả của sản phẩm hoặc dịch vụ tăng nhưng thu nhập của người mua vẫn giữ nguyên thì hiệu ứng thay thế sẽ có hiệu lực.

 

3.2. Sự khác nhau căn bản giữa hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế

Có thể thấy rõ rằng, hiệu ứng thay thế và hiệu ứng thu nhập có mối quan hệ rất mật thiết, tác động qua lai lẫn nhau. Tuy nhiên, không ít người lầm tưởng giữa hiệu ứng thu nhập và hiệu ứng thay thế, vậy điểm khác nhau  giữa chúng là gì? Những điểm đáng chú ý sau đây sẽ thể hiện sự khác biệt:

+/ Sự thay đổi trong nhu cầu đối với hàng hóa gây ra bởi sự thay đổi thu nhập thực tế của người tiêu dùng được gọi là hiệu ứng thu nhập. Một hiệu ứng do sự thay đổi giá của hàng hóa hoặc dịch vụ, dẫn đến việc người tiêu dùng thay thế các mặt hàng có giá cao hơn bằng các mặt hàng giá thấp hơn, được gọi là hiệu ứng thay thế.

+/ Hiệu ứng thu nhập được thể hiện bằng sự dịch chuyển dọc theo đường cong thu nhập - tiêu dùng, có độ dốc dương. Không giống như, hiệu ứng thay thế được mô tả bởi sự di chuyển dọc theo đường cong giá tiêu dùng, có độ dốc âm

+/ Hiệu ứng thu nhập là kết quả của thu nhập được giải phóng trong khi hiệu ứng thay thế phát sinh do thay đổi tương đối về giá.

+/ Hiệu ứng thu nhập cho thấy tác động của việc tăng hoặc giảm sức mua đối với tiêu dùng. Ngược lại, hiệu ứng thay thế phản ánh sự thay đổi trong mô hình tiêu thụ của một mặt hàng do thay đổi giá cả.

+/ Hiệu ứng thu nhập của việc tăng giá hàng hóa là giảm thu nhập tùy ý dẫn đến giảm lượng cầu. Đối với điều này, hiệu ứng thay thế của giá hàng hóa tăng là khách hàng tiêu dùng sẽ mua các lựa chọn thay thế ít tốn kém hơn.

+/ Hiệu quả thu nhập của việc giảm giá hàng hóa là sức mua của khách hàng sẽ tăng lên, cho phép khách hàng mua nhiều hơn với cùng một ngân sách. Ngược lại, hiệu ứng thay thế của việc giảm giá hàng hóa là hàng hóa sẽ trở nên rẻ hơn so với hàng hóa thay thế, sẽ thu hút nhiều khách hàng hơn, dẫn đến nhu cầu cao hơn.

Nói một cách đơn giản, hiệu ứng thu nhập đề cập đến tác động của sự thay đổi thu nhập thực tế của người tiêu dùng trong khi hiệu ứng thay thế có nghĩa là thay thế một sản phẩm này cho một sản phẩm khác, là kết quả của sự thay đổi giá tương đối của hàng hóa. Đây là hai thành phần ảnh hưởng của sự thay đổi giá hàng hóa đối với mô hình tiêu thụ. 

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết về chủ đề hiệu ứng thu nhập là gì (income effect) là gì? mà Luật Minh Khuê muốn gửi đến quý khách hàng. Ngoài ra, quý khách có thẻ tham khảo thêm bài viết về chủ đề Thu nhập chịu thuế (taxable income) là gì? của Luật Minh Khuê. Còn bất kỳ vướng mắc nào, quý khách vui lòng liên hệ hotline: 19006162 hoặc email tư vấn: lienhe@luatminhkhue.vn để được hỗ trợ. Trân trọng./.