Hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo Luật nhà ở 2023

Việc quy định đa dạng các hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ không chỉ góp phần mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở xã hội cho người dân mà còn bảo đảm tính linh hoạt, hiệu quả và khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện trên thực tế. Thông qua các hình thức như bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội hoặc hỗ trợ thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách về nhà ở xã hội từng bước đi vào đời sống, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và bảo đảm công bằng xã hội.

Xuất phát từ ý nghĩa đó, việc nghiên cứu hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở năm 2023 có vai trò quan trọng trong việc làm rõ bản chất của chính sách, nhận diện đầy đủ các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước, đồng thời tạo cơ sở cho việc áp dụng thống nhất, đúng pháp luật trong thực tiễn quản lý và phát triển nhà ở xã hội hiện nay.

1. Hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội

1.1. Hỗ trợ giải quyết bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội

Khoản 1 Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023 quy định Nhà nước hỗ trợ giải quyết bán, cho thuê mua, cho thuê nhà ở xã hội cho các nhóm đối tượng thuộc Điều 76, bao gồm:

• Nhóm người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo;
• Người thu nhập thấp tại khu vực đô thị;
• Người lao động trong và ngoài khu công nghiệp;
• Cán bộ, công chức, viên chức;
• Đối tượng chính sách đặc thù;
• Đặc biệt, sau khi được sửa đổi bởi Luật Dân số 2025, đối tượng tại khoản 13 Điều 76 được bổ sung vào diện được hỗ trợ.

Việc mở rộng này cho thấy chính sách nhà ở xã hội không còn chỉ tập trung vào yếu tố thu nhập, mà còn gắn với các mục tiêu xã hội dài hạn như ổn định dân số, bảo đảm điều kiện sống cho các nhóm đối tượng cần khuyến khích, bảo vệ.

Luật trao quyền cho UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để mở rộng hỗ trợ cho các đối tượng khác, thể hiện nguyên tắc phân cấp – phân quyền, tăng tính chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện chính sách an sinh.

Luật trao quyền cho UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để mở rộng hỗ trợ cho các đối tượng khác, thể hiện nguyên tắc phân cấp – phân quyền, tăng tính chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện chính sách an sinh.

1.2. Hỗ trợ theo chương trình mục tiêu quốc gia hoặc đầu tư công

Khoản 2 Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023 là hình thức hỗ trợ mang đậm bản chất phúc lợi xã hội, được thực hiện thông qua:

• Cấp kinh phí;
• Hỗ trợ vật liệu;
• Hỗ trợ kỹ thuật xây dựng. 

Đối tượng được hưởng là các nhóm yếu thế, chủ yếu ở khu vực nông thôn, vùng khó khăn, nơi không có điều kiện tiếp cận nhà ở xã hội theo cơ chế thị trường.

Hình thức này cho phép người dân tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở, thể hiện sự tôn trọng quyền tự định đoạt, đồng thời giảm chi phí đầu tư tập trung của Nhà nước.

1.3. Hỗ trợ tặng cho nhà ở và miễn, giảm tiền sử dụng đất

Khoản 2 Điều 77 Luật Nhà ở năm 2023 là hình thức hỗ trợ có mức độ can thiệp rất cao của Nhà nước, áp dụng cho các đối tượng đặc biệt khó khăn.

Bản chất của hình thức này là:

• Nhà nước hoặc tổ chức được giao nhiệm vụ tặng cho trực tiếp nhà ở;
• Đồng thời áp dụng miễn, giảm tiền sử dụng đất theo pháp luật đất đai.

Hình thức này thể hiện rõ tính nhân đạo, nhân văn, phản ánh chức năng bảo trợ xã hội của Nhà nước.

1.4. Hỗ trợ nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân

Quy định này có tính đặc thù cao, bởi lực lượng vũ trang nhân dân:

• Có tính chất công vụ đặc biệt;
• Chịu sự điều động, luân chuyển thường xuyên;
• Có yêu cầu riêng về điều kiện sinh hoạt.

Do đó, pháp luật tách riêng cơ chế nhà ở cho lực lượng vũ trang, bảo đảm vừa phù hợp đặc thù ngành, vừa không chồng chéo với chính sách nhà ở xã hội thông thường.

1.5. Hỗ trợ vay vốn ưu đãi của Nhà nước

Đây là hình thức hỗ trợ mang tính gián tiếp nhưng có phạm vi áp dụng rất rộng.

Người dân được vay vốn thông qua:

• Ngân hàng Chính sách xã hội;
• Tổ chức tín dụng do Nhà nước chỉ định.

Mục đích vay bao gồm:

• Mua nhà ở xã hội;
• Thuê mua nhà ở xã hội;
• Tự xây dựng, cải tạo, sửa chữa nhà ở.

Hình thức này thể hiện vai trò điều tiết tài chính của Nhà nước, giảm gánh nặng ngân sách trực tiếp nhưng vẫn bảo đảm hỗ trợ thực chất.

1.6. Hỗ trợ nhà ở xã hội cho học sinh, sinh viên

Đối tượng tại khoản 11 Điều 76 Luật nhà ở 2023 được thuê nhà ở xã hội trong thời gian học tập. Đây là chính sách có ý nghĩa lâu dài, góp phần:

• Bảo đảm điều kiện học tập;
• Giảm gánh nặng tài chính cho gia đình;
• Đầu tư cho nguồn nhân lực tương lai.

1.7. Hỗ trợ nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp

Hai khoản này tạo cơ chế đặc thù cho:

• Doanh nghiệp thuê nhà lưu trú để bố trí cho công nhân;
• Công nhân trực tiếp thuê nhà lưu trú trong khu công nghiệp.

Chính sách này gắn chặt nhà ở với phát triển sản xuất, ổn định quan hệ lao động và phát triển bền vững khu công nghiệp.

2. So sánh hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội giữa Luật nhà ở năm 2023 và Luật nhà ở năm 2024

Để thấy rõ sự tiến bộ trong các hình thức thực hiện chính sách, bảng so sánh dưới đây làm nổi bật các điểm khác biệt cốt yếu giữa hai đạo luật.

3. Ý nghĩa kinh tế - xã hội và các hình thức mới

Việc đa dạng hóa và hoàn thiện các hình thức thực hiện chính sách NƠXH trong Luật 2023 mang lại những ý nghĩa sâu sắc:

- Đảm bảo an sinh xã hội bền vững: Việc ưu tiên hình thức cho thuê và phát triển nhà lưu trú công nhân giúp giải quyết chỗ ở cho hàng triệu lao động di cư tại các khu công nghiệp trọng điểm như Bình Dương, Đồng Nai, Bắc Ninh. Điều này giúp giảm thiểu sự hình thành các khu ổ chuột, nhà trọ xập xệ, góp phần đảm bảo sức khỏe, tái tạo sức lao động và an ninh trật tự xã hội.

- Kích cầu và cân bằng thị trường Bất động sản: Trong bối cảnh phân khúc cao cấp đóng băng và dư thừa, việc khơi thông phân khúc NƠXH tạo ra động lực tăng trưởng mới. Nguồn cung NƠXH dồi dào sẽ giúp cân bằng lại mặt bằng giá nhà, giảm áp lực bong bóng bất động sản, đồng thời kéo theo sự phục hồi của hàng loạt ngành công nghiệp phụ trợ như xây dựng, vật liệu, nội thất.   

- Thúc đẩy đô thị hóa văn minh: Việc quy hoạch các khu NƠXH tập trung (thay vì manh mún 20% trong dự án thương mại) giúp tạo ra các khu đô thị vệ tinh với hạ tầng đồng bộ, trường học, bệnh viện, tránh tình trạng "ngủ ở ngoại ô, làm ở trung tâm" gây áp lực lên hạ tầng giao thông.   

- Minh bạch hóa và công bằng xã hội: Việc số hóa dữ liệu cư dân và đất đai (Đề án 06) để xác định điều kiện mua nhà giúp giảm thiểu tối đa tình trạng "trục lợi chính sách" - người giàu đi xe hơi nhưng vẫn mua được NƠXH. Các hình thức hỗ trợ được định hướng đúng đến đối tượng cần thiết.

Kết luận

Có thể khẳng định rằng, chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo Luật Nhà ở năm 2023 là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về nhà ở ở Việt Nam, thể hiện rõ vai trò kiến tạo, điều tiết và bảo đảm an sinh xã hội của Nhà nước. Thông qua việc quy định nhiều hình thức thực hiện chính sách khác nhau, pháp luật đã tạo ra cơ chế linh hoạt nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở đa dạng của các nhóm đối tượng, từ người thu nhập thấp ở đô thị, công nhân khu công nghiệp đến các hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng yếu thế trong xã hội.

Trên đây là tư vấn của chúng tôi. Nếu còn vướng mắc, chưa rõ hoặc cần hỗ trợ pháp lý khác bạn vui lòng liên hệ bộ phận tư vấn pháp luật trực tuyến qua tổng đài điện thoại gọi ngay số: 1900 6162 để được giải đáp.