1. Các tác phẩm văn học trong chương trình ngữ văn 12
Trong chương trình ngữ văn 12, các bạn học sinh được học các tác phẩm sau:
- Tuyên ngôn độc lập - Tác giả: Chủ tịch Hồ Chí Minh
- Tây Tiến - Tác giả: Quang Dũng
- Việt Bắc - Tác giả: Tố Hữu
- Đất nước - Tác giả: Nguyễn Khoa Điềm
- Đất nước - Tác giả: Nguyễn Đình Thi
- Tiếng hát con tàu - Tác giả: Chế Lan Viên
- Sóng - Tác giả: Xuân Quỳnh
- Vợ chồng A Phủ - Tác giả: Tô Hoài
- Vợ nhặt - Tác giả: Kim Lân
- Chiếc thuyền ngoài xa - Tác giả: Nguyễn Minh Châu
- Hồn trương Ba, da hàng thịt - Tác giả: Lưu Quang Vũ
2. Hoàn cảnh sáng tác các tác phẩm thơ trong chương trình ngữ văn 12
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Tây Tiến - Tác giả: Quang Dũng:
Sau khi cách mạng tháng 8 thành công, Quang Dũng gia nhập bộ đội. Năm 1947, ông tham gia đoàn quân Tây Tiến với chức vụ đại đội trưởng. Tây Tiến là đơn vị bộ đội thành lập năm 1947 có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào, địa bàn hoạt động suốt miền núi Tây Bắc từ Châu Mai, Châu Mộc sang Sầm Nứa cho tới miền Tây Thanh Hoá. Ngày ấy nơi đây còn rất hoang vu, hiểm trở, núi cao sông sâu. Người lính mang trong mình sự trẻ trung khoẻ khoắn, hào hoa, thanh lịch. Ở họ vừa cháy bỏng lí tưởng “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” vừa mang trong mình nét lãng mạn mộng mơ. Nét độc đáo này của người lính "Tây Tiến" đã thực sự làm hồn thơ Quang Dũng rung động. Cuối năm 1948 Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác, khi dự hội nghị toàn quân ở Phù Lưu Chanh tác giả bồi hồi nhớ lại những kỉ niệm kháng chiến cùng đồng đội ở đơn vị cũ trong những tháng năm ở miền biên cương Tây Bắc. Những ngày tháng gian khổ mà hào hùng ấy đã rung lên những dây tơ xúc cảm trong tâm hồn nhà thơ viết nên bài thơ "Tây Tiến". Bài thơ ban đầu có tựa đề “Nhớ Tây Tiến" in trong tập thơ “Mây Đầu Ô”.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Việt Bắc - Tác giả: Tố Hữu
Việt Bắc là quê hương cách mạng, là căn cứ địa vững chắc của cuộc kháng chiến, nơi đã che chở đùm bọc cho Đảng, Chính Phủ, bộ đội trong suốt những năm kháng chiến chống Pháp gian khổ. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ,Tháng 10 năm 1954, các cơ quan Trung ương của Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc về thủ đô Hà Nội. Nhân sự kiện trọng đại này, Tố Hữu viết bài thơ Việt Bắc. - Bài thơ viết tháng 10 /1954, được in trong tập Việt Bắc (1947 - 1954).
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Đất nước - Tác giả: Nguyễn Khoa Điềm
Đất nước là phần mở đầu chương V của trường ca "Mặt đường khát vọng". Trường ca “Mặt đường khát vọng” Hoàn thành ở chiến khu Trị -Thiên năm 1971 và in lần đầu năm 1974.. - Thức tỉnh tinh thần dân tộc của tuổi trẻ đô thị miền Nam, giúp thanh niên vùng địch tạm chiếm nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh hòa nhập với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc.
Đất Nước được cảm nhận ở nhiều phương diện: từ văn hóa – lịch sử, địa lí – thời gian đến không gian của đất nước. Đồng thời, tác giả cũng nêu lên trách nhiệm của các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ với đất nước mình. Đất nước còn thể hiện cái nhìn mới mẻ về đất nước với tư tưởng cốt lõi là tư tưởng đất nước của nhân dân. Đất nước là sự hội tụ, kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân. Nhân dân chính là người đã làm ra đất nước.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Đất nước - Tác giả: Nguyễn Đình Thi
Cảm hứng đất nước trong thơ Nguyễn Đình Thi được thể hiện xuyên suốt trong nhiều bài thơ nhưng chủ đạo nhất vẫn là bài thơ “Đất nước”. Đây là bài thơ được sáng tác trong thời gian khá dài (1948 - 1955), phần đầu bài thơ được hình thành từ hai bài thơ sáng tác trong giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống Pháp là “Sáng mát trong như sáng năm xưa” và “Đêm mít tinh”, phần sau được hoàn thành sau chiến thắng Điện Biên Phủ. Trong bài thơ “Đất nước”, nhà thơ đã khái quát về một đất nước đau thương qua những hình ảnh mang tính khái quát rất cao.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Tiếng hát con tàu - Tác giả: Chế Lan Viên
Tiếng hát con tàu in trong tập “Ánh sáng và phù sa” (1960). Tác phẩm lấy cảm hứng từ cuộc vận động nhân dân miền xuôi lên Tây Bắc để xây dựng kinh tế miền núi những năm 1958 - 1960. Viết về một nhiệm vụ lịch sử nhưng nhà thơ không thể hiện một cách chung chung mà viết với một xúc cảm chân thành và cuồng nhiệt. Một vùng đất tươi đẹp và anh hùng của Tổ quốc hiện lên thành hình tượng thơ lấp lánh ánh sáng của trí tuệ. Tâm hồn của thi sĩ đã hóa thành con tàu mộng tưởng, trở về với nhân dân mà cũng là trở về với chính lòng mình.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Sóng - Tác giả: Xuân Quỳnh
Bài thơ Sóng, in trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968). Sóng là một bài thơ đặc sắc viết về tình yêu, rất tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh, được sáng tác trong chuyến đi vùng biển Diêm Điền - Thái Bình. Bài thơ là tiếng nói của người phụ nữ giàu yêu thương, khát khao hạnh phúc đời thường, bình dị, nhiều âu lo, day dứt, trăn trở trong tình yêu.
3. Hoàn cảnh sáng tác các tắc phẩm văn xuôi trong chương trình ngữ văn 12
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Tuyên ngôn độc lập - Tác giả: Chủ tịch Hồ Chí Minh
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập lịch sử, trịnh trọng tuyên bố trước toàn thế giới về sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam).
Tuyên ngôn Độc lập được nhiều học giả coi là áng “Thiên cổ hùng văn” của thời đại mới, được viết ra trong hoàn cảnh vô cùng đặc biệt, khi đất nước và chính quyền cách mạng còn non trẻ phải đương đầu với biết bao khó khăn, thách thức.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Vợ chồng A Phủ - Tác giả: Tô Hoài
Sự nghiệp sáng tác của Tô Hoài được ví như một cây đại thụ có ba nhánh lớn viết về thiếu nhi, Hà Nội và miền núi Tây Bắc. “Vợ chồng A Phủ” - được nhà văn sáng tác vào năm 1952 khi ông cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc - phản ánh số phận của người dân miền núi những năm trước giải phóng dưới ách thống trị của bọn thực dân, phong kiến và con đường đến với cách mạng, giải phóng cuộc đời của họ.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Vợ nhặt - Tác giả: Kim Lân
Kim Lân là cây bút chuyên viết truyện ngắn. Ông có biệt tài miêu tả, am hiểu cuộc sống nông thôn. Đặc biệt, ông hiểu sâu sắc cảnh ngộ và tâm lý của những người nông dân. Truyện ngắn Vợ nhặt được sáng tác năm 1954 – với tiền thân là tiểu thuyết “Xóm ngụ cư” viết năm 1945. Chủ đề của truyện: Viết về cái đói nhưng thể hiện niềm tin vào cuộc sống và tình yêu thương đùm bọc lẫn nhau giữa những con người nghèo khổ.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa - Tác giả: Nguyễn Minh Châu
Chiếc thuyền ngoài xa là một trong những truyện ngắn nổi tiếng nhất của nhà văn Nguyễn Minh Châu. Đây là tác phẩm tiêu biểu cho đề tài đời tư, thế sự của Nguyễn Minh Châu sau năm 1975. Tạp chí Văn nghệ Quân đội (số 1 tháng 10 năm 2007) cũng chọn và coi đây là tác phẩm hay nhất của nhà văn.
- Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Tác giả: Lưu Quang Vũ
Hồn Trương Ba, da hàng thịt được viết vào năm 1981. Đây được đánh giá là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ. Từ cốt truyện dân gian, nhà văn Lưu Quang Vũ xây dựng một vở kịch hiện đại chứa đựng những ý tưởng tư tưởng cũng như triết lý nhân sinh sâu sắc.
Trên đây là nội dung được nêu trong bài viết trên. Tham khảo bài viết: Mở bài chung cho các tác phẩm nghị luận văn học lớp 12
Trân trọng.
