Phân tích 7 câu thơ đầu trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi siêu hay

1. Dàn ý phân tích 7 câu thơ đầu trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi 

Mở bài: Giới thiệu khái quát về nhà thơ Nguyễn Đình Thi:

• Là một nghệ sĩ đa tài của nền văn học Việt Nam hiện đại.
• Thơ ông giàu chất suy tư, cảm xúc sâu lắng và đậm tinh thần yêu nước.

Giới thiệu bài thơ Đất nước:

• Là một trong những tác phẩm tiêu biểu viết về quê hương, đất nước trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.
• Bài thơ thể hiện tình yêu tha thiết với đất nước cùng niềm tự hào dân tộc sâu sắc.

Dẫn dắt vào nội dung cần phân tích: Bảy câu thơ đầu đã khắc họa thành công vẻ đẹp của mùa thu Hà Nội xưa cùng cảm xúc bâng khuâng, tha thiết của tác giả trước đất nước.

Thân bài:

Cảm xúc bồi hồi khi nhớ về mùa thu Hà Nội: Hai câu thơ mở đầu gợi không gian mùa thu trong trẻo, nhẹ nhàng:

" Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới "

Hình ảnh "sáng mát trong":

• Gợi bầu không khí dịu nhẹ, tinh khôi của mùa thu Hà Nội.
• Từ "như sáng năm xưa" gợi dòng hồi tưởng đầy xúc động của nhà thơ về quá khứ.
• "Hương cốm mới":
  • Là nét đẹp đặc trưng của mùa thu Hà Nội.
  • Gợi cảm giác gần gũi, thân thuộc và đậm hồn quê dân tộc.

Nghệ thuật:

• Sử dụng hình ảnh giàu sức gợi.
• Kết hợp cảm nhận bằng nhiều giác quan: thị giác, khứu giác.
• Giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết.

Hình ảnh mùa thu Hà Nội đẹp nhưng phảng phất nỗi buồn chia xa. Những câu thơ tiếp theo tái hiện khung cảnh Hà Nội trong ngày ra đi:

"Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may "

Từ láy "xao xác":

• Gợi cơn gió thu nhẹ và cảm giác buồn vắng, hiu hắt.
• Làm nổi bật không khí đặc trưng của Hà Nội lúc giao mùa.

Trong lòng Hà Nội Không chỉ là không gian địa lí mà còn là không gian của kỉ niệm và tình cảm sâu nặng. Hình ảnh phố phường:

• Hiện lên vừa đẹp vừa man mác buồn.
• Thể hiện tâm trạng lưu luyến của người ra đi với quê hương.

Hình ảnh con người trong buổi chia tay đầy xúc động

Hai câu thơ:

" Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy "

Người ra đi:

• Có thể là hình ảnh của người chiến sĩ lên đường kháng chiến.
• Mang dáng vẻ dứt khoát, mạnh mẽ.

Đầu không ngoảnh lại:

• Thể hiện ý chí quyết tâm ra đi vì đất nước.
• Dù trong lòng còn nhiều lưu luyến nhưng vẫn sẵn sàng hi sinh tình cảm riêng.

Hình ảnh "thềm nắng lá rơi đầy":

• Giàu chất thơ và sức gợi.
• Vừa tả cảnh mùa thu, vừa gợi nỗi buồn chia xa kín đáo.

Nghệ thuật:

• Bút pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc.
• Hình ảnh thơ giản dị mà giàu cảm xúc.

Đánh giá nghệ thuật và nội dung đoạn thơ

Nội dung:

• Thể hiện tình yêu tha thiết với Hà Nội và đất nước.
• Gợi vẻ đẹp của mùa thu Việt Nam trong những năm kháng chiến.

Nghệ thuật:

• Ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh và nhạc điệu.
• Kết hợp miêu tả với biểu cảm tinh tế.
• Sử dụng nhiều từ ngữ gợi cảm, giàu chất hội họa.

Kết bài

Khẳng định giá trị của 7 câu thơ đầu:

• Là đoạn thơ đặc sắc, giàu cảm xúc trong bài "Đất nước".
• Thể hiện thành công vẻ đẹp mùa thu Hà Nội cùng tình yêu quê hương sâu nặng của nhà thơ.

Nêu cảm nhận bản thân:

• Đoạn thơ giúp người đọc thêm yêu vẻ đẹp đất nước Việt Nam.
• Gợi niềm trân trọng đối với những con người đã hi sinh vì độc lập dân tộc.

2. Top các mẫu phân tích 7 câu thơ đầu trong bài Đất nước của Nguyễn Đình Thi siêu hay

Mẫu 1: Phân tích 7 câu thơ đầu trong bài "Đất nước" ngắn gọn

Nguyễn Đình Thi là nhà thơ tiêu biểu của nền văn học Việt Nam hiện đại. Thơ ông giàu cảm xúc, đậm chất suy tư và chan chứa tình yêu quê hương đất nước. Bài thơ "Đất nước" là một tác phẩm nổi bật của ông, đặc biệt bảy câu thơ đầu đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Mở đầu đoạn thơ là khung cảnh mùa thu Hà Nội đầy dịu nhẹ:

" Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới "

Không gian mùa thu hiện lên trong trẻo, thanh mát với "hương cốm mới" đặc trưng của Hà Nội. Chỉ bằng vài nét chấm phá tinh tế, tác giả đã gợi lên cả một miền kí ức thân thương. Từ "năm xưa" khiến dòng hồi tưởng trở nên da diết hơn, gợi nhớ về những ngày tháng cũ đầy kỉ niệm.

Hai câu thơ tiếp theo lại mang màu sắc trầm buồn:

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may

Cái chớm lạnh của mùa thu hòa quyện cùng nỗi buồn man mác trong lòng người ra đi. Từ láy "xao xác" gợi tiếng gió thu nhẹ thổi qua những con phố dài, làm không gian càng thêm vắng lặng và buồn thương.

Đặc biệt, hình ảnh người chiến sĩ hiện lên thật đẹp:

Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

Người ra đi mang dáng vẻ dứt khoát, mạnh mẽ. Dù trong lòng còn lưu luyến quê hương nhưng vẫn quyết tâm lên đường vì đất nước. Hình ảnh thềm nắng lá rơi đầy vừa gợi vẻ đẹp thơ mộng của mùa thu, vừa gợi nỗi buồn chia xa kín đáo.

Bằng giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng cùng những hình ảnh giàu sức gợi, Nguyễn Đình Thi đã khắc họa thành công vẻ đẹp mùa thu Hà Nội và tình yêu đất nước tha thiết. Đoạn thơ giúp người đọc cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của quê hương Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến gian lao.

Mẫu 2: Phân tích 7 câu thơ đầu trong bài "Đất nước" hay nhất

Trong nền thơ ca kháng chiến Việt Nam, Nguyễn Đình Thi là một gương mặt nổi bật với phong cách thơ giàu chất trí tuệ và cảm xúc. Bài thơ "Đất nước" được xem là tiếng lòng tha thiết của nhà thơ dành cho quê hương trong những năm tháng chiến đấu gian khổ. Đặc biệt, bảy câu thơ đầu đã khắc họa thành công vẻ đẹp của mùa thu Hà Nội cùng tâm trạng của người chiến sĩ ra đi cứu nước.

Mở đầu đoạn thơ là những cảm nhận tinh tế về mùa thu Hà Nội:

Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Câu thơ mở ra không gian trong trẻo, thanh sạch của buổi sáng mùa thu. Tính từ "mát trong" không chỉ gợi cảm giác dễ chịu mà còn làm nổi bật vẻ đẹp tinh khôi của đất trời Hà Nội. Hương cốm mới thoảng trong gió là nét đẹp rất riêng của mùa thu đất Bắc. Chỉ với một hình ảnh giản dị, tác giả đã gợi lên biết bao yêu thương, gắn bó với quê hương.

Nếu hai câu thơ đầu mang vẻ đẹp dịu dàng thì những câu thơ tiếp theo lại nhuốm màu tâm trạng:

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may

Không gian mùa thu hiện lên với cái lạnh đầu mùa nhẹ nhàng nhưng đủ để gợi nỗi nhớ. Từ láy "xao xác" vừa gợi âm thanh của gió thu vừa gợi sự trống vắng, hiu quạnh của phố phường Hà Nội trong ngày tiễn người ra đi.

Đỉnh cao cảm xúc của đoạn thơ nằm ở hai câu cuối:

Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

Hình ảnh người chiến sĩ hiện lên đầy mạnh mẽ và quyết đoán. "Đầu không ngoảnh lại" thể hiện ý chí kiên cường, sẵn sàng gác tình cảm riêng để lên đường cứu nước. Tuy nhiên, phía sau dáng vẻ cứng cỏi ấy vẫn là một tâm hồn đầy xúc cảm trước cảnh sắc quê hương. Hình ảnh "thềm nắng lá rơi đầy" gợi nên khung cảnh mùa thu đẹp mà buồn, khiến cuộc chia tay càng thêm xúc động.

Bảy câu thơ đầu trong bài "Đất nước" không chỉ là bức tranh mùa thu Hà Nội giàu chất thơ mà còn là khúc nhạc trữ tình về tình yêu quê hương đất nước. Qua đó, người đọc càng thêm trân trọng vẻ đẹp của Hà Nội và cảm phục tinh thần hi sinh của thế hệ cha anh trong thời kì kháng chiến.

Mẫu 3: Phân tích 7 câu thơ đầu trong bài Đất nước có cảm nhận sâu sắc

Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài của nền văn học Việt Nam. Thơ ông vừa giàu chất hiện thực vừa thấm đẫm cảm xúc trữ tình sâu lắng. Trong bài thơ "Đất nước", bảy câu thơ đầu đã để lại nhiều dư âm bởi vẻ đẹp của mùa thu Hà Nội và hình tượng người chiến sĩ ra đi đầy xúc động.

Ngay từ những câu thơ mở đầu, nhà thơ đã khơi gợi vẻ đẹp đặc trưng của mùa thu Hà Nội:

Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Không gian mùa thu được cảm nhận bằng nhiều giác quan. Người đọc như cảm nhận được cái "mát trong" của không khí, ngửi thấy "hương cốm mới" dịu nhẹ trong gió thu. Những hình ảnh ấy vừa gần gũi, giản dị vừa mang nét đẹp rất riêng của Hà Nội. Từ năm xưa khiến bức tranh thiên nhiên nhuốm màu hoài niệm, gợi nhớ về những tháng ngày đã qua.

Nhưng mùa thu ấy không chỉ đẹp mà còn chất chứa nỗi buồn chia xa:

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may

Cái chớm lạnh không chỉ là tín hiệu của thời tiết mà còn như len vào lòng người. Từ láy xao xác khiến cảnh vật trở nên hiu hắt hơn. Những con phố dài của Hà Nội hiện lên vắng lặng trong gió thu, tạo nên không khí buồn thương đầy xúc động.

Đặc biệt, hình ảnh người ra đi đã trở thành điểm nhấn của đoạn thơ:

Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

Câu thơ gợi dáng vẻ kiên cường của người chiến sĩ trong buổi lên đường cứu nước. Đầu không ngoảnh lại là sự dứt khoát của lí trí nhưng phía sau vẫn là cả một khoảng trời thương nhớ. Hình ảnh "lá rơi đầy" gợi cảm giác chia xa, lưu luyến, khiến đoạn thơ mang vẻ đẹp vừa hào hùng vừa lãng mạn.

Có thể nói, bằng ngôn ngữ giàu chất tạo hình cùng giọng thơ tha thiết, Nguyễn Đình Thi đã tạo nên một đoạn thơ giàu cảm xúc. Bảy câu thơ đầu trong bài Đất nước đã góp phần làm nổi bật tình yêu quê hương sâu nặng và tinh thần yêu nước của con người Việt Nam trong thời kì kháng chiến.

Mẫu 4: Phân tích 7 câu thơ đầu trong bài "Đất nước" cho học sinh giỏi

Nhắc về mùa thu của non sông Việt Nam thì chẳng đâu hơn mùa thu của Hà Nội, cái mùa nhưng mỗi con người Việt Nam luôn cảm thấy bồi hồi, thân yêu nhất. Mùa thu của một Hà Nội nghìn năm văn hiến cứ vương vấn, da diết trong ta biết bao điều. Thu Hà Nội thật đẹp, thật nên thơ, trữ tình. Chẳng vậy nhưng bất kỳ người con nào của Hà Nội đi xa cũng đều nhớ về quê hương, nơi có Hồ Tây chiều hôm, có hương sen thơm, có "hương cốm mới" và có một mùa thu thật dịu dàng. Với Nguyễn Đình Thi cũng vậy, Hà Nội trong ông, quê hương tổ quốc trong ông là một mùa thu của Hà Nội thật bình yên, vương vấn tâm hồn người. Ông có một tâm hồn phong phú, một con người đa tài với những tác phẩm, bài viết đủ mọi thể loại. Văn học, soạn nhạc, triết học, lí luận phê bình. Về thơ ca, ông đã có những đóng góp quan trọng cho nền văn học Việt Nam với giọng thơ sôi nổi, đằm thắm và sâu lắng nhưng lại tao nhã, giản dị gần gũi với mọi người. Điều này được thể hiện rất rõ qua 7 câu thơ đầu.

Tác phẩm nổi bật trong thời kỳ này là bài thơ Đất nước. Được sáng tác từ 1948 - 1955, sự kết hợp hai bài thơ Đêm mít tinh và Sáng mát trong như sáng năm xưa đã giúp tác giả hình thành thái độ trân trọng, một cái nhìn đầy đủ về hình ảnh đất nước. Đất nước thực sự là cuốn biên niên sử bằng thơ hào hùng, oanh liệt, vinh quang và rực rỡ của dân tộc. Mở đầu bài thơ, Nguyễn Đình Thi đã lấy hình ảnh mùa thu đã xa, một mùa thu với những ký ức và hình ảnh đã thuộc về quá khứ: 

Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới

Tôi nhớ những ngày thu đã xa

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những con phố dài xao xác hơi may

Người ra tiên phong không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

Chẳng phải mùa xuân với những đóa hoa thơm rực rỡ khoe sắc màu, không phải mùa hạ với tiếng ve kêu râm ran, cũng chẳng phải mùa đông với những vạt sương bảng lảng trên mặt hồ Gươm buổi sớm, mùa thu của Hà Nội mới là thứ làm cho Nguyễn Đình Thi luôn bâng khuâng mỗi lúc nhớ về. Bởi Hà Nội đẹp nhất, dịu dàng nhất có lẽ chính trong những ngày với sắc trời thu này. Mang tâm tình của một người ra đi, Nguyễn Đình Thi đã vẽ lại mùa thu ly biệt thật rực rỡ đã từ nửa thế kỷ trước thế nhưng vẫn khiến tâm hồn người đọc chúng ta vương vấn mãi không thôi. Mở đầu bài thơ, Nguyễn Đình Thi đã viết trong nỗi nhung nhớ tới cháy lòng, nhớ một mùa thu đã xa. Ông đã xúc động nhưng viết lên cái hồn của tổ quốc muôn thuở để mở đầu cho bài thơ "Non sông":

Sáng mát trong như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu hương cốm mới.

Những rung động sâu thẳm trong tâm hồn tác giả đã khiến ông tái tạo lên một mùa thu trong nỗi nhớ triền miên của mình. Những sáng mùa thu với hương gió lạnh se se áo, với những chùm hoa sữa ngây ngất lòng người, với bầu trời xanh, với khí trong sạch,... Như Nguyễn Khuyến cũng đã gợi tả: "Tầng mây lửng lơ trời xanh ngắt". Phải bầu trời đấy thật trong sạch, "mát trong" biết bao nhiêu như những tháng ngày "năm xưa". Chỉ với hai từ "mát trong" dường như làm cho tâm hồn của chúng ta được đắm trong cái không khí của làn gió thu mơn man khắp da thịt, thổi mát của tâm hồn con người làm cho ta thật lâng lâng. Chỉ với hai chữ này thôi, cả một mùa thu với khí thu, hồn thu của núi sông được tóm lại thật gọn ghẽ, với màu sắc thật xinh tươi. Ở đây, Nguyễn Đình Thi đã sử dụng phép so sánh giữa ngày nay và quá khứ "sáng mát trong" của ngày hôm nay với "sáng năm xưa". Đặt vào thời khắc sáng tác bài thơ này, chúng ta mới thật hiểu được ý của tác giả. Bài thơ được sáng tác trong vòng tám năm, tám năm trời thai nghén từ 1948 tới 1955, biết bao mùa thu đã đi qua Hà Nội, có những năm tháng chiến tranh tàn khốc, có những năm tháng thật êm dịu. Thế nhưng, sáng mùa thu này, thu Hà Nội trở lại là thu Hà Nội, dịu dàng, trong trẻo như xưa, như những ngày thu êm đềm, chiến tranh chưa mở màn. Hay cũng có thế là mùa thu độc lập trước nhất sau những năm tháng dài của chiến tranh lúc Bác Hồ thân yêu của chúng ta đứng giữa quảng trường Ba Đình lịch sử dõng dạc đọc bản Tuyên Ngôn khai sinh ra một nước Việt Nam độc lập tự do? Nhưng dù là gì thì mùa thu Hà Nội vẫn "mát trong" như thế, vẫn đẹp và bình yên như thế. Câu thơ thứ hai, Nguyễn Đình Thi đã viết:

"Gió thổi mùa thu hương cốm mới"

Nếu nhắc về thu Hà Nội nhưng không nhắc tới món cốm gói trong lá sen thì có lẽ sẽ là một thiếu sót lớn. Thế nên, trong cái nhớ lưu luyến của một người sắp đi xa, thức quà đặc sản nhưng Nguyễn Đình Thi nhớ nhất là món cốm làng Vòng. Hương gió thu thoang thoảng thổi qua đây mang theo "hương cốm mới". Cái hương cốm đấy quyện sánh lại trong làn gió thu, lướt qua những con phố, phả vào lòng người nỗi nhớ bâng khuâng mùi lúa nếp non, mùi cốm mới thơm nồng. Nó làm cho con người bừng lên nỗi nhớ da diết không thôi cái hương vị đặm đà của quê hương xứ sở. Người Hà Nội đi đâu cũng không thể nào quên được cái vị thơm nồng của những hạt cốm được gói trong từng lớp lá sen. Cũng như Hữu Thỉnh, ông trông thấy cái thứ mùi riêng lẻ, đặc trưng của mùa thu - hương ổi, cái mùi hương đấy vấn vương trong làn gió thu làm cho người nào cũng phải vương vấn:

Bỗng trông thấy hương ổi

Phả vào trong gió thu

Sương dùng dằng qua ngõ

Hình như thu đã về

Chẳng phải tới thơ Nguyễn Đình Thi ta mới biết tới món đặc sản đấy của Hà Nội, nhưng từ trong những bài văn xuôi của Vũ Bằng, của Thạch Lam cũng luôn nhắc nhở rằng: cốm vòng Hà Nội là "thức quà riêng của tổ quốc", "thức quà thanh nhã và tinh khiết". Nhưng tới với thơ Nguyễn Đình Thi, người ta lại cảm thu được nét đẹp thoáng chút buồn của hồn quê hương tổ quốc, của Hà Nội trong hương cốm mùa thu. Dòng hồi ức triền miên đưa Nguyễn Đình Thi trở về những năm tháng của quá khứ, nhắc ông nhớ tới những hoài niệm xưa kia. Lòng ông trải ra với bao xúc cảm dồn nén, những kỷ niệm xưa ùa về, dâng tràn trong nỗi lòng người thi sĩ:

Tôi nhớ những ngày thu đã xa

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài xao xác hơi may

"Những ngày thu đã xa" nhưng Nguyễn Đình Thi nhắc tới phải chăng là những ngày thu trước ngày từ biệt quê hương, Hà Nội ra đi vì núi sông non sông, vì dân tộc dấu yêu. Những ngày thu đó giờ đã trở thành miền ký ức "đã xa", hằn in dấu lên tâm hồn người con của Hà Nội. Ra đi vì chí lớn, nhưng nỗi lòng mang nặng niềm thương với Hà Nội thân yêu, để đền giờ đây bao nhiêu nỗi nhớ cứ ùa về trong lòng thi sĩ, nhắc ông nhớ về sáng thu "chớm lạnh" của thị thành quê hương. Cái "chớm lạnh" se se của đầu thu đấy đã gieo vào lòng người biết bao nhung nhớ. "Chớm lạnh" nghe sao nhưng gợi tả gợi tình, nó không chỉ diễn tả những cơn gió vừa se se hiu hắt của những buổi sáng mùa thu nhưng còn ẩn trong đó là cảm nhận của con người. Vậy giữa những ngày "chớm lạnh trong lòng Hà Nội" đấy, ta có gì để nhớ? Ta nhớ "những con phố dài xao xác hơi may". Hà Nội ba mươi sáu phố phường, mỗi con phố lại gợi lên những cảm giác riêng, không khí riêng, để làm nên cái riêng khác lạ của Hà Nội. Chẳng vậy nhưng Nguyễn Đình Thi lại nhớ da diết "những con phố Hà Nội" lúc mùa thu "chớm lạnh" tới thế! Bởi hình ảnh của những tuyến đường với những chiếc lá vàng bay trong gió thu, mang theo cái hơi thu hiu hiu, làm cho lòng người thêm se sắt. Nguyễn Đình Thi đã khôn khéo lồng vào trong câu thơ một từ Hán Việt "hơi may", vừa tinh tế lại quá đỗi giàu sức tưởng. "Hơi may", cũng có tức là gió lạnh, thế nhưng đọc lên hai tiếng "hơi may", người ta thấy nó sao tình tứ, ngọt ngào quá! Nếu đặt hai từ "gió lạnh" ở đây để thay thế thì không khí của câu thơ chẳng phải cái không khí se se kia sẽ nhuốm màu lạnh giá hay sao? Trong thơ xưa, Nguyễn Khuyến cũng đã có lần dùng từ "hơi may" để gợi tả những cơn gió thu, cái từ nhưng chỉ gợi lên cái không khí lành lạnh, se se chứ không phải cái lạnh giá mang hơi thở của mùa đông:

Loáng thoáng ngô đồng mấy lá bay

Tin thu heo hắt lọt hơi may.

Không những vậy, tác giả còn đặt ở đây từ láy "xao xác". Chỉ nghe thôi người ta đã cảm thu được âm thanh của những chiếc lá bay, đang nhẹ cuốn trên từng vỉa hè, con phố. Đó là tiếng lá rơi, âm thanh của những nhánh cây đang khẽ rùng mình trong cái "chớm lạnh" đầu thu. "Những con phố dài xao xác hơi may" Phố Hà Nội xưa nay luôn nổi tiếng với những vẻ đẹp cổ truyền và thu Hà Nội cũng vậy, cũng làm cho người ta man mác buồn, bâng khuâng một nỗi nhớ tha thiết. Chỉ với vài nét bút, Nguyễn Đình Thi đã vẽ lên một Hà Nội của "những ngày đã xa" với cái chớm lạnh se sắt đầu thu của những cơn gió thu, với cái âm thanh "xao xác hơi may" của những chiếc lá vàng. Ông đã để lại trong lòng chúng ta một cảm nhận rất riêng về thu Hà Nội.

Phải mến thương Hà Nội tới thế nào, hiểu rõ Hà Nội thế nào, ông mới trân quý, mới gợi tả được mùa thu Hà Nội đẹp tới như thế? Và hai câu cuối của khổ thơ, Nguyễn Đình Thi lại cất lên nỗi lòng của mình trong tâm trạng của người ra đi. Giọng thơ ông vẫn vậy, vẫn buồn thương da diết, nhưng ở đây, cái buồn đấy như nhân lên gấp bội lần vừa sâu lắng lại vừa thiết tha, non nỉ:

Người ra tiên phong không ngoảnh lại

Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.

Người ra đi vì chí lớn non sông, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, biết là thế nhưng sao trong lòng còn vương vấn, còn lưu luyến quá đỗi thế này. Mang trong lòng biết bao kỷ niệm về Hà Nội, về mùa thu của Hà Nội với hương cốm mới, với cái chớm lạnh, cái xao xác của những lá sấu, lá me bay, đó là hành trang để người chiến sĩ bước ra đi. Câu thơ vang lên nhưng ta nghe thấy cả tiếng lòng quyết tâm tới tột độ của người chiến sĩ. "Không ngoảnh lại" phải chăng đó là sự quyết tâm ra đi để đem về hòa bình, đem về những sáng mùa thu trong mát như sáng năm xưa?

Nghe đâu đây âm vang của những lời thề "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của những người lính năm nào! Câu thơ sau tiếp nối quả là một câu thơ rực rỡ. Người ra đi để lại sau lưng là những giọt nắng thu vương vãi trên thềm nhà, là lá thu rơi trên nền đất, trải rộng trên "những phố dài". Câu thơ không chỉ dùng để tả cảnh nhưng còn dùng để nói lên nỗi lòng của chính tác giả. Đó là sự lưu luyến, sự ngập ngừng chẳng muốn rời xa. Mặc dù ra đi với quyết tâm "đầu không ngoảnh lại", khí thế là thế, nhưng không thể tránh khỏi những phút lưu luyến, nghẹn ngào thương nhớ.

Cái quay lưng của người chiến sĩ quyết tâm là thế, nhưng nghe sao bâng khuâng quá đỗi, bởi người thi sĩ - chiến sĩ đấy còn lưu luyến với quê hương, với mùa thu quê nhà. Xúc cảm đấy dường như là xúc cảm chung của lứa thanh niên trí thức ra đi vì Tổ quốc thời đấy bởi Quang Dũng cũng đã từng viết: "Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm". Từ chiến khu xa xôi, người chiến sĩ nhớ về quê nhà với bao tình thương yêu, nỗi nhớ man mác sâu nặng chứa chan cả niềm tự hào. Đoạn thơ trên là đoạn mở đầu của tác phẩm "Non sông" được thai nghén trong vòng tám năm của tác giả Nguyễn Đình Thi. Đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của ông, không chỉ về mặt ý nghĩa nhưng là cả nghệ thuật nữa.

Đã bao người viết về thu Hà Nội, nhưng chưa người nào có cái nhìn vừa giác quan lại thâm thúy như ông, bởi ông là người con của Hà Nội, gắn bó với Hà Nội suốt những tháng năm tuổi thơ. Mùa thu Hà Nội trong ông mang nỗi buồn day dứt, khó tả, mang theo cả hồn thơ núi sông muôn thuở nữa. Một tí xao xác hơi may, hương cốm mới, cái chớm lạnh trên những phố dài cổ truyền, tất cả đều làm nên một mùa thu khó quên trong lòng người ly biệt. Vậy nên, dù quyết tâm ra đi vì chí lớn non sông, người khách ly biệt cũng không thể nào thôi lưu luyến nắng thu, lá thu đang "rơi đầy" ngoài "thềm" trong gió thu kia.

Đoạn thơ đã gợi tả xuất sắc hình ảnh của mùa thu Hà Nội trong nỗi nhớ của người ly biệt. Nguyễn Đình Thi đã tạo điều kiện cho chúng ta càng thêm yêu hơn dáng hình non sông quê hương mình, yêu thêm những con phố cổ truyền của Hà Nội - Thăng Long nghìn năm văn hiến.