Mục lục bài viết

1. Hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm Hịch tướng sĩ

- Đôi nét về tác phẩm: 

+ Hoàn cảnh sáng tác: Bài Hịch tướng sĩ phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn được viết vào khoảng thời gian trước cuộc kháng chiến chông quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285) khi giặc Nguyên Mông sang xâm lược nước ta lần thức hai, lúc này quân giặc rất mạnh muốn đánh bại chúng phải có sự đồng tình, ủng hộ của toàn quân, toàn dân, vì vậy Trần Quốc Tuấn đã viết bài hịch này để kêu gọi tướng sĩ hết lòng đánh giặc.

+ Thể loại: Hịch

Đây là thể loại nghị luận thời xưa, thường được vua chúa, tướng lĩnh hoặc thủ lĩnh một phong trào dùng để cổ động, thuyết phục hoặc kêu gọi đấu tranh chống thù trong giặc ngoài. Hịch có kết cấu chặt chẽ, có lí lẽ sắc bén, có dẫn chứng thuyết phục. Đặc điểm nổi bậy của hịch là khích lệ tình cảm, tinh thần người nghe. Hịch thường được việt theo thể văn bền ngẫu (từng cặp câu cân xứng với nhau). Một bài hịch thường gồm các phần : phần mở đầu có tính chất nêu vấn đề, phần thứ hai nêu truyền thống vẻ vang trong sử sách để gây lòng tin tưởng; phần kết thúc nêu chủ trương cụ thể và kêu gọi đấu tranh.

+ Bố cục: chia làm 3 phần:

Phần 1: Từ đầu đến "lưu tiếng tốt": Nêu tên những trung thần nghĩa sĩ được sử sách lưu danh 

Phần 2: Tiếp đến " ta cũng vui lòng" : tình hình đất nước hiện tại và nỗi lòng của người chủ tướng.

Phần 3: Còn lại: Phê phán những biểu hiện sai trái trong hàng ngũ quân sĩ.

- Giá trị nội dung: Bài Hịch phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, thể hiện lòng căm thù giặc và ý chí quyết thắng

- Giá trị nghệ thuật:

+ Hịch tướng sĩ là một áng văn chính luận xuất sắc

+ Lập luận chặt chẽ, lí lẽ rõ ràng, giàu hình ảnh, có sức thuyết phục cao

+ Kết hợp hài hòa giữa lí trí và tình cảm

+ Lời văn giàu hình ảnh nhạc điệu

- Đôi nét về tác giả: Trần Quốc Tuấn: 

+ Trần Quốc Tuấn (1231 - 1300) còn được gọi là Hưng Đạo Đại Vương

+ Cuộc đời: là danh tướng kiệt xuất của dân tộc

+ Năm 1285 và năm 1288 ông chỉ huy quân đội đánh tan hai cuộc xâm lược của quân Nguyên -  Mông.

+ Ông lập nhiều chiến công lớn: 3 lần đánh tan quân Nguyên Mông

+ Tác phẩm nổi bật: Binh thư yếu lược, Đại Việt sử kí toàn thư.

>> Xem thêm: Phân tích lòng yêu nước của Trần Quốc Tuấn qua bài Hịch tướng sĩ

 

2. Đọc hiểu văn bản Hịch tướng sĩ

2.1 Nêu gương trung thần, nghĩa sĩ trong sử sách

- Các gương trung thần, nghĩa sĩ hy sinh chủ : Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Cốt Đãi Ngột Lang,...

- Địa vị khác nhau  song đều trung thành, không sợ nguy hiểm, quên mình vì chủ vì nước

-> Khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì chủ, vì vua, vì nước

 

2.2. Tình hình đất nước và nỗi lòng của chủ tướng

- Tình hình đất nước hiện tại:

+ Tội ác và sự ngang ngược của giặc: đi lại nghênh ngang, uốn lưỡi cú diều sỉ mắng triều đình, thân dê chó bắt nạt tể phụ, đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, ....

-> Nghệ thuật nhân hóa, ẩn dụ, vạch trần bản chất tham lam, tàn bạo, hống hách của giặc 

+ Cảnh báo hậu quả, thái độ của tác giả: khác nào đem thịt mà nuôi hổ đói, tránh sao tai họa về sau

-> Khích lệ lòng căm thù giặc và khơi gợi nỗi nhục mất nước

- Nỗi lòng chủ tướng

+ Tới bữa quên ăn

+ Nửa đêm vỗ gối

+ Ruột đau như cắt

+ Nước mắt đầm đìa

+ Nghệ thuật: cân văn biền ngẫu, nhịp điệu dồn dập; ngôn ngữ ước lệ, giàu hình ảnh; nhiều đông từ mạnh chỉ trạng thái, hành động : quên ăn, vỗ gối, xẻ thịt, lột da, nuốt gan, uống máu..

-> Cực tả nỗi đau đơn, niềm uất hận, khơi gợi sự đồng cảm

 

2.3. Phê phán biểu hiện sai trái và kêu gọi tướng sĩ

- Phê phán biểu hiện sai trái của tướng sĩ:

+ Phê phán hành động hưởng lạc, ham thú vui tầm thường: chọi gà, cờ bạc, săn bắn

+ Thái độ phê phán dứt khoát

-> Phê phán nghiêm khắc thái độ vô trách nhiệm, vong ân bội nghĩa, lối sống hưởng lạc, chỉ lo vụ vén hạnh phúc cá nhân.

- Kêu gọi tướng sĩ

+ Phải biết lo xa, nêu cao cảnh giác, tăng cường luyện tập, học tập " Binh thư yếu lược"

+ Giúp tướng sĩ nhân thức rõ đúng - sai

+ Vạch rõ ranh giới 3 con đường chính - tà, sông - chết

-> Thái độ dứt khoát, cương quyết, khích lệ yêu nước, quyết chiến, quyết thắng kẻ thù.

>> Tham khảo: Soạn văn 8 bài Hịch tướng sĩ hay và chi tiết nhất

 

3. Dàn ý phân tích tác phẩm Hịch tướng sĩ

3.1. Dàn ý khái quát

(1) Mở bài:

Dẫn dắt, giới thiệu khái quá về Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn

(2) Thân bài

a. Nêu gương các bậc trung thần nghĩa sĩ:

Các gương trung thần nghĩa sĩ hi sinh vì chủ:

- Từ quá khứ: Kỷ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Kính Đức, Cao Khanh

- Đến hiện tại: Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang...

Làm nổi bật tinh thần quên mình vì chủ, vì vua, vì nước

b. Vạch trần tội ác của giặc và lòng căm thù của vị chủ tướng:

- Tội ác và sự ngang ngược của giặc: đi lại nghênh ngang, sỉ mắng triều đình,  bắt nạt tể phụ, đòi ngọc lụa, thu bạc vàng....
-  Nỗi lòng chủ tướng: " Ta thường tới bữa quên ăn..... ta cũng cam lòng"

Bộc lộ niềm uất hận dang lên trong lòng người chủ tướng. Đồng thời khơi gọi sự đồng cảm ở người đọc, người nghe

c. Sai trái của tướng sỹ dưới quyền

- Hành động hưởng lạc, thái độ bàng quan trước vận mệnh đất nước

- Những thú vui tầm thường: chọi gà, cờ bạc, săn bắt, vui thú vườn ruộng, quyến luyến vợ con

d. Lời kêu gọi tướng sĩ ra sức học tập " Binh thư yếu lược"

- Vạch rõ ranh giới giữa hai con đường chính và tà

- Kêu gọi, khích lệ tinh thần tướng sĩ học tập "Binh thư yếu lược"

(3) Kết bài : Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của Hịch tướng sĩ 

 

3.2. Phân tích chi tiết tác phẩm Hịch tướng sĩ

a. Mở bài:

- Khái quát về tác giả Trần Quốc Tuấn: Một anh hùng vĩ đại trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta.

- Hịch tướng sĩ là một tác phẩm biểu hiện chân thành và sâu sắc nhất tấm lòng yêu nước, nỗi lo cho vận mệnh đất nước của tác giả.

b. Thân bài:

- Nêu gương sáng của trung thần nghĩa sĩ trong sử sách

+ Các gương trung thần nghĩa sĩ hy sinh vì chủ: Kỉ Tín, Do Vũ, Dự Nhượng, Kính Đức, Mông Kha, Cốt Đãi Ngột Lang...

" Làm nổi bật tinh thần quên mình vì chủ, vì vua, vì nước.

- Tình hình đất nước hiện tại, nỗi lòng của chủ tướng

+ Tính hình đất nước hiện tại

  • Tội ác và sự ngang ngược của giặc: Đi lại nghênh ngang, sỉ mắng triều đình, bắt nạt tể phụ, đòi ngọc lụa, thu bạc vàng... "Bạo ngược, tham lam, vô đạo"
  • Nghệ thuật: ngôn từ gợi hình, gợi cảm :  nghênh ngang, uốn lưỡi; hình ảnh ẩn dụ: lưỡi cú diều, thõ dê chó; giọng văn mỉa mai, châm biếm

=> Khắc họa sinh động hình ảnh kẻ thù, gợi cảm xúc căm phẫn cho người đọc, bộc lộ sự căm ghét, khinh bỉ.

+ Nỗi lòng chủ tướng

  • Được thể hiện rõ nét qua phần điệp với những câu văn biền ngắn gọi đối xứng cân chỉnh : " Ta thường tới bữa quên ăn... ta cũng cam lòng"
  • Nghệ thuật: dựng nhiều dấu phẩy và dấu chấm phẩy; nhiều động từ chỉ trạng thái và hành động mãnh liệt như : quên ăn, vỗ gói, xẻ thịt, lột da, nuốt gan, uống máu; giọng văn thống thiết, tình cảm

=> Tác dụng : Cực tả niềm uất hận dâng lên trong lòng người chủ tướng; khơi gợi sự đồng cảm ở người đọc, người nghe.

- Chủ tướng phê phán biểu hiện sai lầm trong hàng ngũ quân sĩ, bộc lộ nỗi lòng mình và kêu gọi tướng sĩ

+ Phê phán sai làm của tướng sĩ:

  • Phê phán hành động hưởng lạc, thái độ bàng quan trước vận mệnh đất nước
  • Ham thú  vui tầm thường: choi gà, cờ bạc, săn bắn, rượu ngon.
  • " Thái độ phê phán dứt khoát.."
  • Khuyên : Biết lo xa, tăng cường võ nghệ 

=> Chống giặc ngoại xâm

  • Chủ tướng để khích lệ tinh thần trung quân ái quốc
  • Cùng cảnh ngộ: khích lệ lòng ơn nghĩa, thủy chung của người chung hoàn cảnh;
  • Thể hiện thái độ: khuyên răn, bày tỏ thiệt hơn; nghiêm khắc cảnh báo; mỉa mai, chế giễu

+ Kêu gọi tướng sĩ : vạch rõ ranh giới giữa hai con đường chính và tà => Kêu gọi, khích lệ tinh thần tướng sĩ.

c. Kết bài:

- Khẳng định thành công về mặt nội dung và nghệ thuật của văn bản

- Văn bản là biểu hiện sâu sắc nhất tấm lòng yêu nước của một vị chủ tướng có tâm, suốt đời tận tụy vì sự nghiệp giải phóng dân tộc

- Đoạn trích khơi gợi lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong mỗi con người.

Thông tin trên đây chỉ mang tính chất tham khảo. Bạn đọc có thể xem thêm bài dưới đây về Hịch tướng sĩ: Phân tích lòng yêu nước của Trần Quốc Tuấn qua bài Hịch tướng sĩ.