1. Tác giả và tác phẩm của bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn
Hịch tướng sĩ là một trong những tác phẩm văn học quen thuộc trong chương trình giáo dục học sinh. Theo đó thì đây là một tác phẩm mang đậm lịch sử và văn chương. Theo đó thì tác giả cũng như nội dung tác phẩm cũng có những nét riêng biệt. Các bạn có thể theo dõi nội dung sau để có thể hiểu hơn về tác giả, tác phẩm Hịch tướng sĩ
- Về tác giả: Trần Quốc Tuấn (1231 – 1300), tức Hưng Đạo Vương là một danh tướng kiệt xuất của dân tộc. Năm 1285 và năm 1287, quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta, lần nào ông cũng được Trần Nhân Tông cử làm Tiết chế thống lĩnh các đạo quân ra trận, và cả hai lần đều thắng lợi vẻ vang. Đời Trần Anh Tông, ông về trí sĩ ở Vạn Kiếp (nay là xã Hưng Đạo, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương) rồi mất ở đấy. Nhân dân tôn thờ ông là Đức thánh Trần và lập đền thờ ở nhiều nơi trên đất nước.
- Về tác phẩm: Vào nửa cuối thế kỷ XIII chỉ trong 30 năm từ năm 1257 đến 1287 thì giặc Mông- Nguyên đã bao lần kéo quân sang xâm lược nước ta. Lúc bấy gườ thì thế giới giặc rất mạnh, muốn đánh bại chúng phải có sự đồng tình, ủng hộ của toàn quân, toàn dân. Trần Quốc Tuấn đã viết bài hịch này để kêu gọi tướng sĩ hết lòng đánh giặc. Theo đó thì nhằm kêu gọi nhân dân đứng lên kháng chiến bảo vệ thì người viết đã nêu lên thực trạng từ đó để khơi gợi nên truyền thống yêu nước, căm thù giặc... Trong bài Hịch này thì Trần Quốc Tuấn đã sử dụng một giọng điệu và một cách viết vô cùng phong phú. Lúc ông lấy tấm gương người xưa khi dùng cách " khích tướng" có khi lại an ủi, vỗ về đối tượng... đó là một cái hay, cái độc đáo của tác phẩm hịch này.
2. Soạn bài Hịch tướng sĩ
Câu 1: Bài hịch bố cục thành 04 đoạn
- Đoạn 1 là từ đầu đến " còn lưu tiếng tốt" . Nội dung là nêu những gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách để khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì nước.
- Đoạn 2 là từ " Huống chi" đến " cũng vui lòng" . Nội dung đó là tố cáo sự hống hách và tội ác củ kẻ thù, đồng thời thì nói lên lòng căm thù giặc
- Đoạn 3 là từ" các ngươi" đến" không muốn vui vẻ phỏng có được không?" . Nội dung đó là phân tích phải trái, làm rõ đúng sai trong lối sống, trong hành động của các tướng sĩ.
- Đoạn 4 chính là phần còn lại thì đoạn này sẽ là nêu nhiệm vụ cụ thể, cấp bách và khích lệ tinh thần chiến đấu của tướng sĩ.
Câu 2: Tội ác và sự ngang ngược của kẻ thù
- Kẻ thù thì tham lam, tàn bạo: Cụ thể thì đòi ngọc lụa, hạch sách bạc vàng, vét kiệt của kho có hạn, hung hãn như hổ đói. Kẻ thì ngang ngược đi lại nghênh ngang ngoài đường, bắt nạt tể phụ
- Những hình ảnh ẩn dụ như là "lưỡi cú diều", "thân dê chó" để chỉ sứ Nguyên cho thấy nỗi căm giận và lòng khinh bỉ giặc của Hưng Đạo Vương. Đồng thời, đặt những hình tượng đó trong thế tương quan "lưỡi cú diều", "xỉ mắng triều đình", "thân dê chó", "bắt nạt tể phụ". Trần Quốc Tuấn đã chỉ ra nỗi nhục lớn của mọi người khi chủ quyền đất nước bị xâm phạm.
Câu 3: Lòng yêu nước căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn được thể hiện qua:
+ Thể hiện qua hành động: Quên ăn, mất ngủ, đau đớn đến thắt tim, thắt ruột.
+ Thể hiện thái độ: Uất ức, căm tức khi chưa trả thù, sẵn sàng hy sinh để có thể rửa mối nhục cho đất nước.
Những câu văn thì thể hiện lên được những tâm huyết của người viết khi mà nói về tinh thần sẵn sàng hi sinh để có thể rửa mối nhục cho đất nước. Quyết tâm đó thì được thể hiện thông qua câu nói " Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng"
Câu 4:
Trần Quốc Tuấn phê phán những hành động sai của tướng sĩ, đồng thời khẳng định những hành động nên làm nhằm thức tỉnh sự tự ý thức, trách nhiệm, tự nhìn nhận lại mình để có thể là điều chỉnh suy nghĩ cung như hành động của tướng sĩ
Khi phê phán hay là khẳng định thì tác giả đều tập trung vào vấn đề đề cao tinh thần cảnh giác, chăm lo rèn luyện để chiến thắng được kẻ thù xâm lược. Mục đích chính là kêu gọi tinh thần yêu nước quyết chiến quyết thắng với ngoại xâm.
Câu 5:
Giong văn thì linh hoạt, có khi là lời vị chủ soái nói với tướng sĩ có khi là lời người cùng cảnh, lúc là lời khuyên răn bày tỏ thiệt hơn có khi lại là lời nghiêm khắc cảnh cáo.
Sự thay đổi giọng điệu như vậy thì phù hợp với nội dung cảm xúc và thái độ của tác giả, tác động cả về trí lẫn tình cảm, khơi dậy trách nhiệm của mọi người đối với chủ tướng cũng như với bản thân họ
Câu 6: Đặc sắc nghệ thuật
- Đặc sắc đầu tiên thì có thể nhìn thấy đó là giọng văn khi thì ngẹn ngào, khi lại sôi sục hùng hồn có khi lại mỉa mai chế giễu, khi lại nghiêm khắc có lúc lại ra lệnh một cách dứt khoát.
- Kết cấu chặt chẽ, lập luận thì sắc bén
- Sử dụng kiểu câu nguyên nhân- kết quả
- Các biện pháp tu từ được sử dụng như là so sánh, điệp từ ngữ, điệp ý tăng tiến, phóng đại..
- Sử dụng những từ hình tượng nghệ thuật một cách gợi cảm, dễ hiểu.
Câu 7: Khích lệ lòng yêu nước và ý chí quyết tâm đánh thắng kẻ thù xâm lược.
- Khích lệ lòng căm thù giặc và nỗi nhục của kẻ thù mất nước
- Khích lệ lòng trung quân ái quốc, lòng ân nghĩa thủy chung của những người cùng một cảnh ngộ
- Khích lệ ý chí lập công và tinh thần xả thân vì nước của tướng sĩ
- Khích lệ lòng tự trọng và danh dự cá nhân của mỗi người trước vận mệnh quốc gia.
>> Tham khảo: Hoàn cảnh sáng tác, dàn ý phân tích tác phẩm Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)
3. Luyện tập bài Hịch tướng sĩ
Câu 1:
Khi đọc lên bài hịch thì bản thân chúng ta sẽ có cảm tưởng như mỗi chữ, mỗi câu văn thì đều là những lời gan ruột của người anh hùng Trần Quốc Tuấn. Sau những câu văn hùng hồn, thấm đượm là hình ảnh người anh hùng yêu nước xót đau đến quặn lòng vì nước non bị quân thù giày xéo, là ngọn lửa căm thù hừng hực cháy trong tim. Là sự nóng lòng rửa nhục đến quên ăn mất ngủ. Khi thì lại bày tỏ những đau đớn dằn vặt từ đáy lòng mình theo đó thì Trần Quốc Tuấn đã nêu ra một tấm gương bất khuất về lòng yêu nước để cho tướng sĩ noi theo.
Câu 2:
"Hịch tướng sĩ" vừa có lập luận chặt chẽ, sắc bén vừa giàu hình tượng, cảm xúc:
- Lập luận chặt chẽ sắc bén (kết cấu gồm 3 phần - xem câu 1, lý lẽ sắc bén có xưa - nay, gồm hơn - thiệt, trách nhiệm - quyền lợi,…, dẫn chứng sử sách chính xác, dễ hiểu).
- Giàu hình tượng, cảm xúc khi thống thiết, khi sục sôi, khi nghiêm khắc, lúc lại ân tình ...
4. Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm Hịch tướng sĩ
Tác phẩm Hịch tướng sĩ là một tác phẩm được lưu truyền từ lâu và vẫn được xem là một tác phẩm có giá trị, theo đó thì giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật được thực hiện như sau:
- Giá trị nội dung: Hịch tướng sĩ từ xưa đã được xem là một "thiên cổ hùng văn" bất hủ của dân tộc. Bài hịch là sự kết tinh sâu sắc của truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, là kết tinh của ý chí và sức mạnh quật cường của dân tộc qua mấy trăm năm lịch sử. Qua bài hịch, Trần Quốc Tuấn đã thể hiện mạnh mẽ lòng yêu nước thiết tha và căm thù giặc sâu sắc của vị chủ tướng một lòng vì nước vì dân.
- Giá trị của nghệ thuật: giá trị nghệ thuật của tác phẩm Hịch Tướng sĩ sẽ được thể hiện như sau:
+ Là một áng văn chính luận xuất sắc
+ Lập luận chặt chẽ, lĩ lẽ rõ ràng, giàu hình ảnh, có sức thuyết phục cao
+ Kết hợp hài hoà giữa lí trí và tình cảm
+ Lời văn giàu hình ảnh nhạc điệu
Tham khảo thêm nội dung bài viết sau đây: Phân tích lòng yêu nước của Trần Quốc Tuấn qua bài Hịch tướng sĩ
