1. Khái niệm về Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD)

Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển ( UNCTAD) - United Nations Conference on Trade and Development), tổ chức của Liên hợp quốc, được thành lập năm 1964 nhằm xúc tiến sự tham gia tích cực của các nước đang phát triển vào hệ thống thương mại toàn cầu. UNCTAD là diễn đàn hàng đầu để phân tích, thảo luận và xây dựng chính sách thương mại nhằm đạt được sự phát triển bền vững tại mọi khu vực để thúc đẩy tăng trưởng ở những nền kinh tế yếu kém hơn. Hiện nay, có khoảng 190 quốc gia - vùng lãnh thổ tham gia. UNCTAD cũng là tên sử dụng cho Hội nghị Bộ trưởng họp 4 năm 1 lần dưới sự bảo trợ của Tổ chức này.

Hội nghị liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) là một cơ quan của liên hợp quốc chịu trách nhiệm giải quyết các vấn đề phát triển, đặc biệt là thương mại quốc tế. Công việc của nó tập trung vào các lĩnh vực chính sau: Các nước kém phát triển nhất và các chương trình đặc biệt; toàn cầu hóa, phụ thuộc lẫn nhau và phát triển; thương mại quốc tế và hàng hóa; đầu tư và doanh nghiệp và công nghệ và hậu cần thương mại. Công việc này thường dẫn đến các phân tích và khuyến nghị có thể cung cấp thông tin cho quá trình hoạch định chính sách quốc gia và quốc tế, đồng thời góp phần thúc đẩy các chính sách kinh tế nhằm chấm dứt bất bình đẳng kinh tế toàn cầu và tạo ra sự phát triển bền vững lấy con người làm trung tâm.

2. Tổng quan về Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển ( UNCTAD):

2.1. Lịch sử hình thành Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển ( UNCTAD):

Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển ( UNCTAD ) được thành lập năm 1964 với tư cách là một cơ quan liên chính phủ thường trực.
UNCTAD là một phần của Ban Thư ký Liên hợp quốc về các vấn đề thương mại, đầu tư và phát triển. Mục tiêu của tổ chức là: "tối đa hóa các cơ hội thương mại, đầu tư và phát triển của các nước đang phát triển và hỗ trợ họ nỗ lực hội nhập vào nền kinh tế thế giới trên cơ sở công bằng. UNCTAD được thành lập bởi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào năm 1964 và báo cáo cho Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc. Mục tiêu chính của UNCTAD là xây dựng các chính sách liên quan đến tất cả các khía cạnh phát triển bao gồm thương mại, viện trợ, vận tải, tài chính và công nghệ. Hội nghị thường họp một lần trong bốn năm. Ban thư ký thường trực Geneva.
Một trong những thành tựu chính của UNCTAD (1964) là hình thành và thực hiện Hệ thống ưu đãi tổng quát (GSP). UNCTAD đã lập luận rằng để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sản xuất từ các nước đang phát triển, cần phải đưa ra những nhượng bộ thuế quan đặc biệt đối với hàng xuất khẩu đó. Chấp nhận lập luận này, các nước phát triển đã xây dựng chương trình GPS theo đó xuất khẩu và nhập khẩu một số mặt hàng nông sản từ các nước đang phát triển được miễn thuế hoặc giảm giá ở các nước phát triển. Vì nhập khẩu các mặt hàng như vậy từ các nước phát triển khác phải chịu mức thuế thông thường, nhập khẩu các mặt hàng tương tự từ các nước đang phát triển sẽ có lợi thế cạnh tranh. Việc thành lập UNCTAD vào năm 1964 dựa trên mối quan tâm của các nước đang phát triển trên thị trường quốc tế, các tập đoàn đa quốc gia và sự chênh lệch lớn giữa các quốc gia phát triển và các quốc gia đang phát triển. Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển được thành lập để cung cấp một diễn đàn nơi các nước đang phát triển có thể thảo luận về các vấn đề liên quan đến phát triển kinh tế của họ. Tổ chức này phát triển từ quan điểm rằng các tổ chức hiện có như GATT (hiện được thay thế bởi Tổ chức Thương mại Thế giới, WTO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới không được tổ chức hợp lý để xử lý các vấn đề cụ thể của các nước đang phát triển. Sau đó, vào những năm 1970 và 1980, UNCTAD đã liên kết chặt chẽ với ý tưởng về một trật tự kinh tế quốc tế mới (NIEO).
Hội nghị UNCTAD đầu tiên diễn ra tại Geneva năm 1964, lần thứ hai tại New Delhi năm 1968, lần thứ ba tại Santiago năm 1972, lần thứ tư tại Nairobi năm 1976, lần thứ năm tại Manila năm 1979, lần thứ sáu tại Belgrade năm 1983, lần thứ bảy tại Geneva năm 1987, lần thứ tám ở Cartagena năm 1992, lần thứ chín tại Johannesburg (Nam Phi) năm 1996, lần thứ mười ở Bangkok (Thái Lan) năm 2000, lần thứ mười một ở São Paulo (Brazil) năm 2004, lần thứ mười hai ở Accra năm 2008, thứ mười ba tại Doha (Qatar) vào năm 2012 và thứ mười bốn ở Nairobi (Kenya) vào năm 2016. Hiện tại, UNCTAD có 194 quốc gia thành viên và có trụ sở tại Geneva, Thụy Sĩ. UNCTAD có 400 nhân viên và ngân sách thường xuyên hai năm một lần (2010 2010) với 138 triệu đô la chi tiêu chính và 72 triệu đô la cho các quỹ hỗ trợ kỹ thuật ngoài ngân sách. Đây là một thành viên của Nhóm Phát triển Liên Hợp Quốc. Có các tổ chức phi chính phủ tham gia vào các hoạt động của UNCTAD.

2.2. Nhiệm vụ của Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển ( UNCTAD):

- Đề ra và thực hiện các biện pháp, chính sách, thương mại mới để thực hiện mục đích phát triển kinh tế trên cơ sở tập hợp mọi cố gắng của tất cả các nước thành viên.

- Hậu thuẫn cho sự tiến bộ kinh tế của các nước đang phát triển nhờ sự phát triển toàn diện của thương mại quốc tế cùng có lợi cho tất cả các nước.

- Với mục đích và nhiệm vụ đó, UNCTAD được thành lập như một sự tất yếu khách quan. Thực tế, các tổ chức quốc tế khác đều không họp để giải quyết các vấn đề trên, nhất là để giải quyết cụ thể những vấn đề tồn tại của các nước đang phát triển. UNCTAD là tổ chức duy nhất để có thể thúc đẩy việc phát triển kinh tế - thương mại trong mối quan hệ chung một cách hợp lí giữa các nước thành viên khá đa dạng có chế độ chính trị - xã hội khác nhau và trình độ phát triển khác nhau.

2.3. Chức năng quyền hạn của Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển ( UNCTAD):

- Đẩy mạnh thương mại quốc tế nhằm mục đích tăng trưởng kinh tế, bao gồm đẩy mạnh thương mại giữa các nước có trình độ phát triển khác nhau, giữa các nước đang phát triển khác nhau, giữa các nước đang phát triển cũng như giữa các nước thuộc hệ thống kinh tế - xã hội khác nhau.

- Qui định các nguyên tắc và chính sách về thương mại quốc tế cũng như những vấn đề phù hợp nhằm phát triển kinh tế.

- Ðưa ra những đề nghị cụ thể để thực hiện các chính sách trên và áp dụng, trong phạm vi quyền hạn của mình, những biện pháp khác nhau nhằm đạt được mục đích phát triển kinh tế-thương mại. Các đề nghị và biện pháp này đều có tính đến trình độ phát triển khác nhau. Cũng như sự khác biệt trong các hệ thống kinh tế - xă hội.

- Tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp hoạt động các tổ chức khác thuộc liên hợp quốc trong lĩnh vực thương mại quốc tế và các vấn đề phù hợp để phát triển kinh tế.

- Cộng tác kịp thời với Đại hội đồng và ủy ban kinh tế - xă hội (ECOSOC) của liên hợp quốc nhằm làm sao thực hiện hiện trách nhiệm phối hợp chung mà hiến chương liên hợp quốc qui định.

- Áp dụng những biện pháp cần thiết trong việc cộng tác với các cơ quan có thẩm quyền của liên hợp quốc để có thể thương lượng và thông qua những văn kiện pháp lí đa biên trong lĩnh vực thương mại.

- Đóng vai trò trung tâm phối hợp chính sách thương mại với các nước và các nhóm kinh tế theo từng khu vực.

- Ngoài ra, UNCTAD còn có thể xem xét một số vất đề khác nữa trong phạm vi quyền hạn của mình.

3. Ý nghĩa của việc hình thành Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển (UNCTAD )

Hội nghị Liên hợp quốc tế về thương mại và phát cũng hoạt động như một diễn đàn đối thoại về các vấn đề kinh tế giữa các đại diện của 194 quốc gia thành viên. Ngoài ra, tổ chức cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các nước đang phát triển và các nước có nền kinh tế đang chuyển đổi, giúp họ xây dựng năng lực cần thiết để hội nhập bình đẳng vào nền kinh tế toàn cầu và cải thiện hạnh phúc của người dân.

UNCTAD đặc biệt tích cực trong lĩnh vực thương mại điện tử, cũng như nghiên cứu và nâng cao năng lực tập trung vào sự phù hợp của công nghệ thông tin và truyền thông với sự phát triển. Các sáng kiến mạnh mẽ như chương trình đánh giá chính sách CNTT-TT, tổ chức hỗ trợ và tư vấn cho các chính phủ của các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi về cách thiết kế và thực hiện các chính sách và chiến lược CNTT-TT nhằm thúc đẩy xã hội thông tin và cấp quốc gia và khuyến khích sự tham gia ngày càng tăng của họ vào thông tin toàn cầu nên kinh tế. Nó hỗ trợ các nước đang phát triển ở Châu Phi, Châu Á và Châu Mỹ Latinh trong nỗ lực thiết lập khuôn khổ pháp lý cho các dịch vụ thương mại điện tử và chính phủ điện tử hiệu quả và hiệu quả. Nó cũng hoạt động để thúc đẩy bắc cầu của khoảng cách kỹ thuật số giới về mặt trao quyền cho phụ nữ hưởng lợi từ các cơ hội do CNTT-TT mang lại. Ngoài ra, UNCTAD phân tích các xu hướng và chính sách CNTT-TT và xuất bản Báo cáo Kinh tế Thông tin hàng năm đánh giá vai trò của công nghệ mới trong thương mại và phát triển.

UNCTAD đóng vai trò chủ trì cho ủy ban khoa học và công nghệ phát triển của LHQ (CSTD), cơ quan này cung cấp lời khuyên cho hội đồng kinh tế và xã hội LHQ (ECOSOC) và đại hội đồng LHQ về các vấn đề khoa học và công nghệ. Nó cũng giữ vai trò chủ tịch của nhóm LHQ về xã hội thông tin (UNGIS), hoạt động như một cơ chế liên cơ quan cho 29 cơ quan quốc tế nhằm cải thiện sự hợp tác nhằm đạt được các mục tiêu đặt ra tại hội nghị thượng đỉnh thế giới về xã hội Thông tin. UNCTAD là thành viên thường xuyên tham gia các cuộc họp thường niên của diễn đàn quản trị Internet (IGF). Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) mới đây đã công bố báo cáo của Tổng thư ký UNCTAD Mukhisa Kituyi với tựa đề “Chuyển đổi thương mại và phát triển trong một thế giới rạn nứt hậu đại dịch”. Báo cáo đưa ra lộ trình cho các lĩnh vực y tế, sản xuất, sự thịnh vượng và khôi phục nền kinh tế toàn cầu vốn bị gián đoạn bởi đại dịch COVID-19 và hướng đến Hội nghị UNCTAD-15 dự kiến được tổ chức tại Barbados từ ngày 3-8/10/2021. Báo cáo nhận định cuộc khủng hoảng COVID-19 đóng vai trò vừa đẩy nhanh vừa kéo lùi những xu thế vốn đã “bắt rễ” từ trước trong nền kinh tế toàn cầu. Xét về tác động tiêu cực, đại dịch đánh vào thế giới giữa lúc tình trạng bất bình đẳng gia tăng, triển vọng kinh tế sụt giảm, trong khi tính dễ tổn thương ngày càng tăng do quá trình biến đổi khí hậu và chủ nghĩa đa phương suy yếu. Tuy nhiên, con đường vững chắc để thoát khỏi tình trạng này là việc tăng cường năng lực sản xuất của tất cả các nước có thể tạo ra nền tảng của đồng thuận đa phương mới nhằm đẩy nhanh việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững (SDG).Tổng thư ký UNCTAD cho rằng đại dịch COVID-19 đòi hỏi cần có những sáng kiến mới về kinh tế và tri thức. Theo ông Kituyi, việc xây dựng năng lực sản xuất nhằm thúc đẩy chuyển đổi cấu trúc và đa dạng kinh tế sẽ đóng vai trò quan trọng giúp vượt qua tình trạng đứt gãy của nền kinh tế toàn cầu hiện nay, đồng thời giải quyết những thách thức mới do đại dịch COVID-19 gây ra.